Ten artykuł dotyczy przedsiębiorstwa Romet. Zobacz też: Romet Motors.

Romet – nazwa powstałego w 1971 roku przedsiębiorstwa „Zjednoczone Zakłady Rowerowe” w Bydgoszczy, które powstały w 1948[1] z połączenia mniejszych bydgoskich zakładów rowerowych o przedwojennym rodowodzie oraz zakładów Poznaniu i Czechowicach-Dziedzicach, a później także w Jastrowiu, Kowalewie i Wałczu, a także marka produkowanych przez te zakłady w latach 1948–1998 rowerów i motorowerów.

ROMET sp. z o.o.
Ilustracja
Państwo  Polska
Adres 39-200 Dębica
Podgrodzie 32C
Data założenia 1948
Forma prawna SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ
Numer rejestru 180040712
brak współrzędnych
Strona internetowa
dawny biurowiec Zakładów Rowerowych Romet obecnie budynek „Bydgosta”
Komar 2330 z 1970 roku
Komar 2350 – bok lewy
Romet Chart z 1988 w Muzeum Przemysłu w Warszawie

Od 2006 roku jest to również marka rowerów produkowanych przez przedsiębiorstwo ROMET sp. z o.o.[2] (dawniej Arkus & Romet Group). Dystrybuowane są także motocykle, skutery, motorowery z Chin pod marką ROMET.

NazwyEdytuj

  • 1945?–1948? PaFaRo – Państwowe Fabryki Rowerów – dokładna data powstania nie jest znana, wiadomo jednak, że tą nazwą sygnowano rowery prawdopodobnie do lat 50.
  • 1948–1971 Zjednoczone Zakłady Rowerowe.
  • 1971–1974 Zakłady Rowerowe „Romet”.
  • 1974–1991 Zakłady Rowerowe „Predom-Romet”.
  • 1991–2005 Zakłady Rowerowe „Romet” S.A.
  • 2005–2020 Arkus & Romet Group Sp. z o.o.
  • od 2020 ROMET sp. z o.o.

HistoriaEdytuj

 
Romet Canyon (lata 90. XX w.)
 
Motorynka Romet Pony (1978-1994)

Polski przemysł rowerowy do 1945 rokuEdytuj

Najstarszymi wytwórniami rowerów w Polsce były zakłady: „Wicher” w Łodzi (1891) i B. Wohrena w Warszawie (1893). W 1904 powstał zakład rowerowy Wilhelma Tornowa w Bydgoszczy, w 1913 zakład „Ormande” K. Lipińskiego w Warszawie, a w 1917 fabryka rowerów i części rowerowych F. Zawadzkiego[3]. W 1924 zakład w Bydgoszczy przekształcono w Fabrykę Rowerów „Tornedo”, w której montowano rowery z części sprowadzanych z Niemiec. Następnie podjęto produkcję niektórych podzespołów (m.in. ram rowerowych) zatrudniając około 50 pracowników[4]. Na wystawach światowych we Florencji (1929) i Brukseli (1930) rowery „Tornedo” zdobyły złote medale i tytuły „Grand Prix”[5]. Drugim producentem rowerów i części rowerowych w Bydgoszczy była Pomorska Fabryka Rowerów Willy Jahr (zał. 1926) przy ul. Obrońców Bydgoszczy[4]. Oba zakłady w 90% należały do kapitału niemieckiego. Po okresie wielkiego kryzysu (1930–1935) ta gałąź produkcji została w Bydgoszczy znacznie rozbudowana i unowocześniona[4]. W Fabryce Rowerów „Tornedo” liczba zatrudnionych wzrosła do 500 w 1939, a Fabryka Rowerów Willy Jahr przeniosła się do nowych hal produkcyjnych przy ul. Nakielskiej i zatrudniała 100 osób[4]. Fabryka „Tornedo” uruchomiła drugi oddział przy ul. Świętej Trójcy, gdzie produkowano rowery: „Gromada”, „Wisła”, „Tornedo-Specjal”, „Tornedo-Orginal” i części do nich oraz lekkie motocykle „Tornedo”. Ponadto w 1937 wytwarzanie części rowerowych rozpoczęła Fabryka Wyrobów Metalowo-Masowych Wacława Millnera (ul. Mazowiecka, 600 zatrudnionych), Fabryka Wyrobów Metalowych „Fema” (ul. Warmińskiego, 400 zatrudnionych)[4], działało ponadto 6 rowerowych warsztatów rzemieślniczych. W mieście istniały galwanizernie, lakiernie, szlifiernie, zakłady tokarskie, polerskie i inne służące produkcji części zamiennych. Niektóre podzespoły sprowadzano z Warszawy (piasty samohamowne), Poznania („Centra” – szprychy, łańcuchy) i Czechowic („Apollo” – obręcze, błotniki)[3]. Tuż przed wybuchem II wojny światowej w Bydgoszczy produkowano 130 tys. rowerów rocznie, co stanowiło 60% produkcji krajowej[3]. Poza tym produkowano rowery m.in. w Grodnie (Kresowa Fabryka Rowerów i Motocykli „Niemen”)[6], Poznaniu („Inwentia”), Stęszewie („Patria”), Katowicach („Ebeco”), Częstochowie („Motros”), Radomiu (Państwowa Fabryka Broni) i w Warszawie (Państwowe Zakłady Lotnicze + 4 wytwórnie prywatne)[3].

W czasie okupacji niemieckiej wielkość produkcji rowerów i ram w Bydgoszczy zmniejszyła się z do 12 tys. w 1942, a zatrudnienie do 350 osób. Zakłady podjęły produkcję części do łodzi podwodnych i innego sprzętu dla niemieckiej machiny wojennej[7].

W kwietniu 1945 radzieckie władze wojskowe wpisały zakłady rowerowe „Tornedo” na listę 30 obiektów gospodarczych w Bydgoszczy planowanych do objęcia akcją wywozu urządzeń do ZSRR[8]. Wywózek udało się uniknąć po interwencji polskich władz u przedstawiciel Misji Ekonomicznej ZSRR w Warszawie w maju 1945[8].

Powstanie 1945–1955Edytuj

Tuż po zakończeniu II wojny światowej rowery montowano głównie w Bydgoszczy (20 tys.), a przez pewien czas także w Łodzi i w Wirku na Śląsku. Wprowadzono kooperację zakładów, co umożliwiło osiągnięcie w 1947 produkcji 60 tys. rowerów[9]. Asortyment pierwszych lat powojennych ograniczał się do czterech wersji czarno lakierowanych rowerów turystycznych (męskich i damskich)[9].

Prawdopodobnie w 1945–1946 r. powstało zjednoczenie PaFaRo (Państwowe Fabryki Rowerów). Pod tą nazwą produkowane były rowery prawdopodobnie do połowy lat 50. Zaraz po wojnie produkowane były rowery pod marką Bałtyk, jednym z zakładów produkcyjnych była fabryka w Szczecinie.

15 września 1948 zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu powstało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zjednoczone Zakłady Rowerowe (ZZR) z siedzibą w Bydgoszczy przy ul. Fordońskiej 2. ZZR skupiały na początku kilka (4 w Bydgoszczy[a] i po 1 w Poznaniu i Czechowicach-Dziedzicach), a następnie kilkanaście zakładów produkcyjnych. Nowe przedsiębiorstwo skupiało cały przemysł rowerowy w Polsce[9]. W 1949 wyprodukowano 91 tys. rowerów, a w 1950 100 tys. w 6 asortymentach[9]. W 1950 został zapoczątkowany eksport rowerów, a w 1955 produkcja przekroczyła już 200 tys. sztuk[9].

W 1953 ZZR miały następującą strukturę organizacyjną: 9 wydziałów w Bydgoszczy (1936 zatrudnionych) i po 1 wydziale w Poznaniu (210), Czechowicach-Dziedzicach (377) i Luboniu[3]. W wydziale nr 6 przy ul. Nakielskiej w Bydgoszczy powołano komórkę produkcji rowerów wyścigowych „Bałtyk”. Początkowo z rowerów tych korzystała kadra narodowa, która odnosiła na nich sukcesy w „Wyścigu Pokoju”, „Wyścigu Dookoła Polski”. Od 1954 produkowano rowery wyścigowe „Jaguar” w liczbie 250 miesięcznie[3]. Zakładany dla „Rometu” plan gospodarczy zakładał w latach 1949–1955 czterokrotny wzrost produkcji przemysłowej bez jakichkolwiek modernizacji parku maszynowego. Realizacja takiej strategii napotkała na opór i w konsekwencji w 1953 zapadła decyzja o budowie nowego zakładu produkcji rowerów w Bydgoszczy[10].

Rozwój 1955–1990Edytuj

20 grudnia 1956 zatwierdzono projekt budowy nowego kompleksu produkcyjnego przy ul. Fordońskiej 246 na ówczesnych wschodnich rubieżach Bydgoszczy, wykonany przez Biuro Projektów Budownictwa w Warszawie. Zakładał on budowę 3 hal oraz obiektów pomocniczych. Prace budowlane wykonało w latach 1957–1963 Bydgoskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego[3]. Wyposażenie sprowadzono częściowo z zagranicy (NRD, Wielka Brytania, Francja, RFN). Z powodu braku dewiz niektóre maszyny zagraniczne zastąpiono konstrukcjami rodzimymi, stworzonymi bezpośrednio w bydgoskim przedsiębiorstwie[11]. Pracę w nowym wydziale nr 10 podjęto już w 1959, a w 1961 wyszła z tego zakładu pierwsza partia rowerów zmontowanych na nowo uruchomionej taśmie[9]. W latach 1955–1960 nastąpił dwukrotny wzrost produkcji (z 210 do 438 tys. rowerów), dzięki zastosowaniu zautomatyzowanej produkcji wielkoseryjnej[3]. W 1959 uruchomiono produkcję motorowerów „Komar”, pod koniec lat 60. w liczbie 100 tys. rocznie, również na eksport do Szwecji, na Węgry i do RFN[9]. W 1961 wysłano na rynek amerykański pierwszą partię 100 tys. rowerów, która zapoczątkowała stałą ekspansję na rynki Kanady, USA i kilku państw Ameryki Łacińskiej[9]. W tym czasie wybrano logo „Rometu” w postaci pegaza zrywającego się do lotu[12]. Przy ul. Fordońskiej 2 funkcjonował Ośrodek Badawczo-Rozwojowy zakładu, który pracował nad unowocześnieniem produkcji i budową nowych typów pojazdów[13].

Poszukiwanie nowych, atrakcyjnych rozwiązań technicznych, które podniosłyby jakość rowerów było przyczyną nawiązania w 1960 współpracy z zakładami „Torpedo” w Czechosłowacji. W jej ramach zakupiono dokumentację techniczną na produkcję piasty i osi mechanizmu korbowego. Licencyjne mechanizmy były montowane głównie do rowerów młodzieżowych i sportowych[14]. W latach 60. pracochłonność wykonania roweru turystycznego skrócono z 6 do 5 godzin, a motoroweru „Komar” z 32 do 17 godzin. Mimo postępu automatyzacji produkcji, około 25–35% czasu pochłaniały prace wykonywane ręcznie[11].

Od lat 60. prowadzono eksport do ponad 50 państw świata, głównie bloku państw socjalistycznych, ale również do Europy Zachodniej (Francja, Wielka Brytania, Holandia, RFN, Szwecja, Finlandia, Grecja, Turcja), Azji, Ameryki Północnej i Środkowej. Pewne partie rowerów wysłano też do Afryki Środkowej i na Bliski Wschód, a motorowery najwięcej nabywców znajdowały na Węgrzech[15]. W Afganistanie bydgoscy inżynierowie uruchomili pierwszą w tym kraju montownię rowerów, zbudowaną na podstawie dokumentacji opracowanej w Polsce[9]. Od 1959 w nowym zakładzie produkowano również rowery wyścigowe „Jaguar Special” z osprzętem importowanym (Campagnolo, Cineli, Regina, Clement). Od 1961 funkcjonował Zespół Szkół Zawodowych przy ZR „Romet” (szkoła zawodowa, technikum, studium zawodowe), umieszczony przy ul. Kaplicznej w Bydgoszczy[3].

W 1970 wyprodukowano 940 tys. rowerów i 85 tys. motorowerów[9], z czego 25% wysłano na eksport. W strukturze produkcji rowery stanowiły 54%, motorowery 23%, a części zamienne – również 23%[16]. Asortyment produkcyjny uzupełniały: sanki dziecięce (do początku lat 70.), nartosanki oraz części samochodowe, podzespoły do rowerów wodnych i motocyklowe części zamienne[17]. Eksport do państw zachodnich stanowiący w 1970 tylko 30% całości eksportu Rometu, powiększono w II połowie lat 70. do 90%[18]. W 1971 Zjednoczone Zakłady Rowerowe zostały przemianowane na Zakłady Rowerowe „Romet”, od 1974 należały do Zjednoczenia Przemysłu Zmechanizowanego Sprzętu Domowego Predom, a pod względem administracyjnym i decyzyjnym podlegały Ministerstwu Przemysłu Maszynowego[16].

Produkcja i zatrudnienie w Zakładach Rowerowych Romet (lata 1950–1980)[16][10]:

Rok Rowery
[tys. szt.]
Motorowery
[tys. szt.]
Eksport Zatrudnienie
1950 100 2498
1956 200 2% 3506
1959 348 5%
1965 662 61 35%
1968 758 78 30% 7862
1970 940 85 25%
1975 1009 182 20% 8026
1980 1139 126 20%

W latach 70. produkcja osiągnęła 1 mln szt. rocznie (100 typów rowerów oraz 5 typów motorowerów). Polska była wówczas największym producentem rowerów w Europie[3]. W szczytowym okresie do państw zachodnich eksportowano 30% produkcji (440 tys. sztuk)[13]. W 1975 Zakłady Rowerowe zatrudniały w całym kraju 8 tys. pracowników, z tego ok. 5,5 tys. w Bydgoszczy, 1,3 tys. w Poznaniu i 700 w Kowalewie[19][3]. W zakładzie R-4 w Kowalewie produkowano ok. 360 tys. rowerów składanych (tzw. składaków)[3], a w 1978 w Zakładzie R-1 w Bydgoszczy rozpoczęto produkcję motorynek Romet Pony, adresowanych głównie do młodzieży.

W tym czasie przechodzono do częściowej automatyzacji procesu wytwarzania, starając się maksymalnie wykorzystać krajowe zasoby technologiczne. Do produkcji siodełek wykorzystano m.in. komponenty wytwarzane w Zakładach Chemicznych Zachem w Bydgoszczy. Przymus stosowania krajowych komponentów i surowców, często w formie produktów zastępczych, był przyczyną niskiej jakości produkowanego sprzętu, który nie był zbyt atrakcyjny dla nabywców w państwach zachodnich, natomiast bez trudu sprzedawany był w kraju, gdzie panowała tzw. gospodarka niedoboru. W 1975 wadliwość kontrolowanych części i podzespołów określono na poziomie 16–100%[17]. Rodzime konstrukcje ustępowały zagranicznym głównie nowoczesnością linii, wyposażeniem, starannością wykonania i sposobem wykończenia detali, które w głównej mierze decydowały o estetyce produktu[17]. W latach 1971–1975, liczba nowych uruchomień produkcji w Romecie kształtowała się na poziomie 41 gatunków rowerów, z tego 14 nowych modeli. Do wyrobów technicznie przestarzałych zaliczano wówczas 19 produktów, a w latach 1976–1980 – 25 modeli[17].

W 1976 średni wiek parku maszynowego wynosił 13 lat, a przedsiębiorstwo nie nadążało za trendami światowymi w zakresie postępu technologicznego. Sytuację poprawiono doraźnie w latach 1976–1980 kiedy zainstalowano nowe linie potokowe automatyczne i półautomatyczne, linie montażowe, obrabiarki zespołowe i maszyny wieloczynnościowe, nowoczesne piece do obróbki cieplnej oraz stanowiska do malowania metodami elektrostatycznymi i hydrostatycznymi. Inwestycje te miały na celu automatyzację produkcji i poprawę jego wydajności przez ograniczenie do minimum prac wykonywanych ręcznie[16]. W latach 70. prowadzono również produkcję według importowanych wzorców konstrukcyjnych. Kupowano głównie podzespoły do montowania młodzieżowych rowerów wyścigowych, rowerów turystycznych, z piastą trzybiegową oraz przeznaczonych na eksport[14].

W latach 70. rozbudowano zakładowe ośrodki wypoczynkowe: w Wilkasach nad jez. Niegocin, w Borsku nad jez. Wdzydze, Jastrowiu nad jez. Cichym, w Pieczyskach nad Zalewem Koronowskim, Wójtowicach (Kotlina Kłodzka), Niechorzu, Ustce, Dąbkach, Zakopanem, Głuchołazach. Co roku wraz z Dziennikiem Wieczornym organizowano w Bydgoszczy wyścig kolarski dla dzieci „Czar dwóch kółek”[3].

Na początku lat 80. uruchomiono produkcję motorowerów Ogar z silnikami Jawa 223. W 1983 wyprodukowano 922 tys. rowerów i 107 tys. motorowerów, przy czym 13% produkcji sprzedanej przekazano na eksport. W tym roku powstało również 4 tys. rowerów wyścigowych „Romet”, 150 szt. typu „Special” i 170 szt. typu „Super” o zmniejszonej wadze[3]. Ofertę produkcyjną wzbogacono w latach 1988–1990 o motocykl Romet Mińsk 125 montowany z radzieckich części.

Schyłek 1990–2005Edytuj

W 1991 nastąpiła komercjalizacja przedsiębiorstwa i przekształcenie w spółką akcyjną Skarbu Państwa (Zakłady Rowerowe „Romet” S.A.). Po otwarciu polskiego rynku rowerów dla przedsiębiorstw zagranicznych oraz powstaniu dużej liczby polskich przedsiębiorstw konkurencyjnych, Zakłady Romet obciążone rozległą infrastrukturą pozaprodukcyjną i liczną załogą znalazły się w trudnej sytuacji ekonomicznej. W wyniku nieudanej prywatyzacji w 1994 zwolniono większość pracowników i ograniczono produkcję. Do upadku przedsiębiorstwa przyczyniła się spóźniona decyzja ministra gospodarki Wiesława Kaczmarka z 6 października 1997 w sprawie zakończenia postępowania w celu ochrony rynku krajowego przed importem rowerów z Chin i Tajwanu, zagrażającym interesom krajowych producentów[20]. Import rowerów z Dalekiego Wschodu był realizowany po cenach znacznie niższych niż ceny polskich producentów. W 1996 Romet S.A. obniżył wykorzystanie mocy produkcyjnych do 69% i rozpoczął proces wyprzedaży majątku[20]. W 1998 zakłady R-1 w Bydgoszczy ostatecznie splajtowały, natomiast istniały nadal zakłady R-5 w Wałczu. Zakłady: R-3 w Jastrowiu i R-4 w Kowalewie zostały nabyte przez Arkus & Romet Group (zał. 1991). W 2005 roku spółka Romet w Bydgoszczy została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego[21].

W 2006 przedsiębiorstwo Arkus & Romet Group przejęło prawa do znaków towarowych „Romet” i wznowiło produkcję rowerów (montowanych m.in. z części zagranicznych) oraz motorowerów, poszerzając swój asortyment o skutery[22].

Struktura Zakładów Rowerowych Predom-RometEdytuj

Od 1948 Romet dysponował również zakładem w Czechowicach-Dziedzicach, który 1 stycznia 1972 roku został przekazany Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Bielsku Białej. Produkowano w nim m.in. elementy kooperacyjne do samochodów Syrena[16].

ProduktyEdytuj

MotoroweryEdytuj

 
Motorower Romet Ogar 200

MotocykleEdytuj

RoweryEdytuj

 
Składak Romet Wigry 3
 
Składak Romet Flaming
  • 1284 – ZZR model sportowo-turystyczny, koła 27 x 1 1/4 cala, sportowa kierownica, 3–4 biegi. (pod koniec lat 60. nazwany Maraton)
  • 1280 – ZZR model sportowo-turystyczny, koła 27 x 1 1/4 cala, sportowa kierownica, 1 bieg, wolnobieg. (pod koniec lat 60. nazwany Kobuz))
  • Agat – nieskładana wersja Jubilata
  • Albatros – 1971–1976, rower sportowo-turystyczny, koła 27 x 1 1/4, 3–4 biegi, kierownica baranek
  • Alka – turystyczny, cztery biegi na tylnej osi
  • Amator – ZZR turystyczny, trzy biegi z tyłu, koła 28" x 1 3/8, lata 60.
  • Ambasador – ZZR 1950?–1971 męski koła 28 x 1 3/4, torpedo – lepiej wyposażona wersja Popularnego
  • Arrow – składak na kołach 20"
  • Atlas
  • Atos – składak na kołach 24"
  • Bajka
  • Bałtyk – wczesna marka (powojenna rowerów polskich), produkowane pod tą marką były rowery m.in. popularne na kołach 28 cali (nazwane potem Popularny i Goplana), oraz rowery szosowe.
  • Bałtyk R11 – męski rower , koła 28 x 1 3/4 cala, torpedo protoplasta Popularnego.
  • Bałtyk R13 – damska wersja R11, koła 28 x 1 3/4, torpedo.
  • Beskid
  • BMX
  • Black Jack – pierwszy rower do downhillu, rama ze zmienną osią obrotu
  • Bobo – dziecięcy
  • Bolek – dziecięcy
  • Bratek – dziecięcy, na kołach 20”, damska rama z przykręcaną górną „rurą”
  • Butterfly
  • Canyon
  • CTB ECO
  • Czajka – składak
  • Domino – składak
  • Duet – składak dwuosobowy
  • Flaming – składak koła 20 cali, torpedo
  • Florida Sport – rower szosowy, produkowany na eksport
  • Gazela – rower turystyczny, koła 27 x 1 1/4, przerzutki zewnętrzne, 5 biegów, prosta kierownica, rama damska wersja Waganta, 1976- ?
  • Giewont
  • Gil
  • Goplana – ZZR - Pafaro, damka koła 28 x 1 3/4 cala, torpedo model niższy syreny, lata 1950–1960
  • Huragan – wyścigowy, niższy model od Jaguara koła 27 x 1 1/8 lub 1 1/4 cala
  • Jagna – damka, koła 28 x 1 3/4, torpedo, następczyni Goplany (męska wersja Zbyszko), lata 1976–1990?
  • Jaguar – wyścigowy, wprowadzony nieco później od Huragana
  • Jolene 1
  • Jolene 2
  • Jubilat – rower składany oparty na kołach 24” (zamiast 20”)
  • Jubilat 2
  • Karat – pierwszy polski składak
  • Karlik
  • Kobuz – rower szosowo-turystyczny, koła 27 1 1/4 cala, wolnobieg jednorzędowy, kierownica – baranek.
  • Kometa damski rower turystyczny, koła 27 x 1 1/4 cala, tylne przerzutki, 4–5 biegów.
  • Konsul - koła 26 cali, torpedo
  • Kormoran - męski rower turystyczny koła 27 1 1/4 cala, 4–5 biegów, prosta kierownica, lata 1971–1976, (odpowiednik albatrosa)
  • Kos – nieskładana wersja Karata
  • Krysia – młodzieżowa damka na kołach 24"
  • Laura – damka, rower turystyczny, 5–6 biegów, przerzutka zewnętrzna, górna rura ramy inna niż w „Gazeli”- wygięta, koła 28 x 1 3/8 cala.
  • Lider – młodzieżowa kolarzówka
  • Malwa – damka koła 26, torpedo
  • Maraton – ZZr szosowo-turystyczny koła 27 x 1 1/4, przerzutki zewn, 4 biegi koniec lat 60., kierownica – baranek
  • Mars – kopia Urala koła 28 x 1 3/4, torpedo
  • Merkury – ZZR, męski rower turystyczny, Koła 28 x 1 3/8, wolnobieg, pierwsza połowa lat 60.
  • Meteor Sport – rower wyprawowy, 10 biegów, przerzutki zewnętrzne tył/przód, bagażnik z przodu i z tyłu, kierownica – baranek
  • Mistral – szosowo-turystyczny
  • Mosquito 1
  • Mosquito 2
  • MTB ECO
  • Mustang – pierwszy polski rower górski
  • Narcyz – męski, na kołach 26"
  • Ola – rower dziecięcy na kołach 20"
  • Orion – męska wersja modelu Turing 2
  • Orkan
  • Orlik – mała młodzieżówka na kołach 20"
  • Pasat – męski rower turystyczno- sportowy, 10–12 biegów, kierownica – baranek, ulepszona wersja Waganta, (następca Rekorda)
  • Pawik – dziecięcy
  • Pelikan – składak na kołach 16"
  • Piast – męski, koła 28 x 1 3/4 cala, torpedo , lata 1971–1973? (Następca Ambasadora)
  • Polo – pierwszy polski „chopper” na kołach 20"
  • Polo Lux – „chopper” z przednim kołem 16 x 2” i tylnym 20 x 2,125”
  • Popularny – ZZR – Pafaro, męski koła 28 1 3/4, torpedo, prostsza wersja Ambasadora lata 1950–1971? (następca Bałtyka R11)
  • Pelicancan
  • Pionier – męski rower zbudowany na niewystępującym obecnie standardzie kół 22 cale
  • Rambler
  • Rekord 10 / Rekord – męski, szosowo-turystyczny, na kołach 27" x 1 1/4, 10 biegów, kierownica – baranek, być może na początku produkcji występował model 5-biegowy
  • Romet Reksio – dziecięcy
  • Sawa – damka, koła 28 x 1 3/4 cala, torpedo (następca Goplany, męska wersja Wars) lata 1971–1976 ?
  • Salto – mały, dziecięcy rower
  • Sierra Nevada
  • Slalom
  • Sokół – najbardziej popularny składak w latach 70., łudząco podobny do Wigry, tzw. „rower komunijny” koła 20 cali. torpedo
  • Sokół Lux – z 3 biegami w piaście (shimano 333)
  • Sonata – damski rower miejski na 24" kołach
  • Smyk – rower dziecięcy na kołach 11”, charakterystyczny przód(kierownica zintegrowana z widłami)
  • Sport – szosowy
  • Sprint – młodzieżowy uproszczony rower szosowy (koła 24”) z tylną przerzutką
  • Sprint 2 – młodzieżowy uproszczony rower szosowy (koła 24”) z tylną przerzutką
  • Start – wersja Sprinta bez przerzutek, kierownica „baran” i koła 24"
  • Super – wyścigowy, na importowanych podzespołach
  • Syrena – damski (koła 28' x 1 3/4'), lepiej wyposażona wersja Goplany, rower popularny w latach 60.
  • Szarotka – damski rower zbudowany na niewystępującym obecnie standardzie kół 22 cale
  • Traper – podobna do Jubilata jego tańsza, uboższa wersja z nieskładaną, prostą ramą.
  • Turing 2 – damka, koła 26
  • Tyler – wersje eksportowe do stanów, pierwszy polski rower z przerzutką planetarną w tylnej piaście
  • Universal – wersje eksportowe większości rowerów Romet
  • Wagant – popularny rower męski, turystyczny z tylną przerzutką, pięć biegów – pod koniec produkcji 6?, produkowany od 1976 – do końca istnienia zakładów lata 90., koła 27 x 1 1/4 cala.
  • Wagant Sport – połowa lat 70., z 10 biegami i kierownicą – barankiem
  • Wars – lata 1971–1976?, rower męski, koła 28 x 1 3/4, damska wersja Sawa) następca Popularnego (być może produkowany równolegle)
  • Wenus – ZZR, lata 60., damski sportowy na wolnobiegu lub z tylną przerzutką. kola 28 1 3/8 (damska wersja Merkurego)
  • Wezuwiusz – rower górski
  • Wicher – wyścigowy rower torowy z tzw. ostrym kołem
  • Wigry (modele Wigry 2, 3, 4, 5) – najpopularniejsza wersja składaka na kołach 20"
  • Wilga – rower turystyczny, damski z 4 biegami, koła 27 x 1 1/4 cala. Kierownica prosta (odpowiednik Kormorana)
  • Zbyszko – rower męski następca popularnego, koła 28 x 1 1/2 cala, torpedo. (Jagna wersja damska), lata 1976–1980?
  • Zenit – składak, pięciobiegowa odmiana roweru Jubilat 2 koła 24 x 1 3/4 cala.
  • Żuraw – męski rower turystyczny, wolnobieg 1 bieg, koła 27 x 1 1/4. prosta kierownica, lata 1969?–1971 – odpowiednika Kobuza
 
Składak Romet Jubilat, częsty prezent komunijny
 
Rower Romet pod marką „Universal” w czeskim Pilźnie (2013)

UwagiEdytuj

  1. W 1948 pod zarząd „Rometu” włączono bydgoskie przedsiębiorstwa: Fabrykę Rowerów „Tornedo”, Fabrykę Wyrobów Metalowo-Masowych „Wacław Millner”, Fabrykę Wyrobów Metalowych „Fema”, Pomorską Fabrykę Rowerów, w 1951 także Państwową Fabrykę Wózków Dziecięcych w Bydgoszczy oraz Bydgoską Fabrykę Szczotek i Pędzli.

PrzypisyEdytuj

  1. Historia rowerów – www.romet.pl.
  2. Romet NIP 8722235254 KRS 0000234280 REGON 180040712 | krs-pobierz.pl, krs-pobierz.pl [dostęp 2020-10-15] (pol.).
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t 60 lat zakładów rowerowych „ROMET” 1924-1984. Bydgoszcz 1984.
  4. a b c d e Sudziński Ryszard: Życie gospodarcze Bydgoszczy w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Historia Bydgoszczy tom II część pierwsza 1920-1939. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Praca zbiorowa pod red. Mariana Biskupa. Bydgoszcz 1999. ​ISBN 83-901329-0-7​.
  5. Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom VI. Bydgoszcz 2000. ​ISBN 83-85327-58-4​, s. 110–111.
  6. Harodnia.com: Motocykle z Grodna. harodnia.com. [dostęp 2017-12-07].
  7. Sudziński Ryszard: Życie gospodarcze Bydgoszczy w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Historia Bydgoszczy tom II część druga 1939-1945. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Praca zbiorowa pod red. Mariana Biskupa. Bydgoszcz 2004. ​ISBN 83-921454-0-2​.
  8. a b Polityka władz radzieckich wobec przemysłu bydgoskiego w latach 1945–1946, [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945-1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. ​ISBN 978-83-60775-44-8​, s. 103–126.
  9. a b c d e f g h i j Gryczka Alfons: Najbardziej bydgoski, [w:] Kalendarz Bydgoski 1971.
  10. a b Życie gospodarcze miasta 1945-1955, [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945-1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. ​ISBN 978-83-60775-44-8​, s. 199–243.
  11. a b Kamosiński Sławomir: Przemiany w technice i technologii produkcji, [w:] Mikroekonomiczny obraz przemysłu Polski Ludowej w latach 1950–1980 na przykładzie regionu kujawsko-pomorskiego. Wydawnictwo Poznańskie. Poznań 2007. ​ISBN 978-83-7177-420-1​, s. 104–108.
  12. Historia logo Rometu, mslonik.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  13. a b Szymańska Bożenna: Ludzie i fabryka, [w:] Kalendarz Bydgoski 1984.
  14. a b Kamosiński Sławomir: Przemiany w technice i technologii produkcji, [w:] Mikroekonomiczny obraz przemysłu Polski Ludowej w latach 1950–1980 na przykładzie regionu kujawsko-pomorskiego. Wydawnictwo Poznańskie. Poznań 2007. ​ISBN 978-83-7177-420-1​, s. 173–174.
  15. Długosz Jerzy: Bydgoskie wyroby znane i cenione za granicą, [w:] Kalendarz Bydgoski 1995.
  16. a b c d e f g h i j Kamosiński Sławomir: Przemiany w strukturze gałęziowej i branżowej przemysłu województwa bydgoskiego, [w:] Mikroekonomiczny obraz przemysłu Polski Ludowej w latach 1950–1980 na przykładzie regionu kujawsko-pomorskiego. Wydawnictwo Poznańskie. Poznań 2007. ​ISBN 978-83-7177-420-1​, s. 43–44.
  17. a b c d Kamosiński Sławomir: Jakość produkcji, [w:] Mikroekonomiczny obraz przemysłu Polski Ludowej w latach 1950–1980 na przykładzie regionu kujawsko-pomorskiego. Wydawnictwo Poznańskie. Poznań 2007. ​ISBN 978-83-7177-420-1​, s. 197–234.
  18. Kamosiński Sławomir: Kierunki i asortyment eksportu, [w:] Mikroekonomiczny obraz przemysłu Polski Ludowej w latach 1950–1980 na przykładzie regionu kujawsko-pomorskiego. Wydawnictwo Poznańskie. Poznań 2007. ​ISBN 978-83-7177-420-1​, s. 246–247.
  19. Kamosiński Sławomir: Jakość produkcji w Polsce w okresie PRL (lata 1950–1980) na przykładzie wybranych przedsiębiorstw województwa bydgoskiego, [w:] Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego. T. XVIII Demokracja i samorządność na Kujawach i Pomorzu w dobie nowożytnej. Zbiór studiów pod red. Zdzisława Biegańskiego i Włodzimierza Jastrzębskiego. Bydgoszcz 2004.
  20. a b Kamosiński Sławomir: Miasta przemysłowe dolnej Wisły, [w:] Historia polskich okręgów i rejonów przemysłowych. Tom I. Praca pod redakcją Łukasza Dwilewicza i Wojciecha Morawskiego. Polskie Towarzystwo Historii Gospodarczej. Warszawa 2015. ​ISBN 978-83-942170-1-3​, s. 149–201.
  21. Romet, bydgoszcz.wyborcza.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  22. Romet – fabryki rowerów i motorowerów | Fabryki w PRL-u

Linki zewnętrzneEdytuj