Rosyjska polityka historyczna

Rosyjska polityka historyczna – działania władz państwowych na rzecz kształtowania pamięci zbiorowej (świadomości historycznej) społeczeństwa Rosyjskiej Federacji.

Lata 90. XX wieku, po rozpadzie Związku Radzieckiego, charakteryzuje przejście od radzieckiego modelu polityki historycznej do nowo powstałego państwa, którym stała się Federacja Rosyjska. Okres ten charakteryzuje się z jednej strony próbami rozrachunku z okresem komunistycznym, w szczególności represjami i Gułagiem, z drugiej poszukiwaniem nowej tożsamości, często w nawiązaniu zarówno do okresu komunistycznego[1], jak i dawnej Rosji carskiej.

Okres po roku 2000 i objęciu władzy przez Władimira Putina osłabia zdecydowanie wątek rozrachunku z okresem komunistycznym, w szczególności okresem stalinowskim, zarazem podkreśla się ciągłość państwowości rosyjskiej od czasów najdawniejszych i imperialny charakter rosyjskiego państwa. Rosyjska polityka historyczna w dużej mierze jest wyznaczana kolejnymi wystąpieniami prezydenta Putina.

Stosunek do okresu komunistycznegoEdytuj

W dorocznym orędziu 25 kwietnia 2005 roku wygłoszonym przed Zgromadzeniem Federalnym Rosji, połączonymi izbami parlamentu, Radą Federacji i Dumą Państwową, prezydent Putin nazwał rozpad Związku Radzieckiego w 1991 r. największą katastrofą geopolityczną XX wieku[2]. Stanowisko to łączy się z rehabilitacją tajnych służb i dawnego NKWD i KGB.

Narracja II wojny światowejEdytuj

Narracja II wojny światowej jest bez istotnych zmian sowieckiej narracji „wielkiej wojny ojczyźnianej”. Wiąże się z tym ustalenie periodyzacji II wojny światowej na lata 1941–1945 i pomijaniu roli paktu Ribbentrop-Mołotow. W związku z 65. rocznicą zakończenia II wojny światowej Putin stwierdził, że to Polska jest winna wybuchu wojny, co wywołało zarówno reakcję sprzeciwu Europarlamentu, jak i władz polskich[3][4]

Nawiązanie do dziejów Rosji przedbolszewickiejEdytuj

Szczególnym przypadkiem nawiązania do dziejów Rosji carskiej było ustalenie święta państwowego, nazwanego Dniem Jedności Narodowej (ros. День народного единства), na dzień 4 listopada – dzień zdobycia w 1612 roku kremla moskiewskiego, opanowanego przez wojska I Rzeczypospolitej, w wyniku wojny polsko-rosyjskiej w latach 1609–1618, przez powstańców ludowych pod przywództwem Dymitra Pożarskiego i Kuźmy Minina. Święto to w zamyśle rosyjskich władz zastępowało przypadającą na 7 listopada rocznicę wybuchu rewolucji bolszewickiej. Zmiany nazwy i okazji świętowanego wydarzenia dokonano 12 grudnia 2004.

4 listopada 2016 roku Putin nazwał księcia Włodzimierza, wczesnośredniowiecznego władcy Rusi Kijowskiej, „zbieraczem i obrońcą ziem ruskich” i „dalekowzrocznym mężem stanu, który położył fundament pod silne, jednolite, scentralizowane państwo, zapoczątkowując dzieło zjednoczenia wielkiej rodziny równych sobie narodów, języków, kultur i religii”[5]

Wszech RuśEdytuj

Rosyjska polityka historyczna nawiązuje do koncepcji Wszech Rusi, z czym wiąże się zaprzeczenie istnienia samodzielnej narodowości ukraińskiej i białoruskiej. Wiążą się z tym usiłowania by uczynić Moskwę centrum światowego prawosławia.

Neoimperializm i koncepcja „rosyjskiego ładu”Edytuj

Politykę współczesnej Rosji charakteryzuje się często jako neoimperialną[6]. Łączy się to ściśle z koncepcją rosyjskiego ładu[7]. Ma być on wspólnotą rosyjskiego języka i kultury, ale także zachowanie konserwatywnych wartości i kulturowa konfrontacja z rzekomo bezbożnym i rozwiązłym Zachodem. W 2007 roku Władimir Putin dał podwaliny pod budowę „rosyjskiego ładu”, zakładając poza granicami Rosji sieć rosyjskich centrów kultury, podobnych do brytyjskiej British Council czy chińskich Instytutów Konfucjusza. Dziś fundacja o nazwie „Ruski Mir” ma ponad 100 oddziałów na całym świecie.

Wedle rosyjskiego deputowanego Wiaczesława Nikonowa (prawnuka Wiaczesława Mołotowa) „rosyjski świat to niezależna cywilizacja, która jest w stanie promować określone idee”[8] Koncepcja „rosyjskiego świata” wspierana jest przez Rosyjski Kościół Prawosławny w samej Rosji, jak i poza jej granicami.

EuroazjatyzmEdytuj

Istotnym składnikiem rosyjskiej polityki historycznej jest prezentowanie dziejów Rosji jako dziejów odrębnej cywilizacji jako cywilizacji euroazjatyckiej[9][10].

Rosyjska polityka historyczna i wojna hybrydowaEdytuj

Rosyjska polityka historyczna uważana jest za istotny składnik prowadzonych przez Kreml wojen hybrydowych i wojny informacyjnej[11]. Istotnym składnikiem działań poprzedzających aneksję Krymu było działania propagandowe mówiące o przynależności Krymu do Rosji Carskiej jak włączenie Krymu do Ukrainy wskutek decyzji Chruszczowa dopiero w roku 1954. Decyzja Chruszczowa przestawiana była jako nielegalna[12]. Wystawienie pomnika Włodzimierza I Wielkiego przy murach Kremla, co stało w roku 2016, było częścią nasilającego się konfliktu i Ukrainą.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Jutta Scherer, Siegesmythos versus Vergangenheitaufarbeitung, [w:] Mythen fer Nationen. 1945 – Arena der Erinnerugen, hrgs. Monika Flacke, Berleibände zur Austellung 2. Oktober 2004 bis 27. Februar 2055, Band II, Deutsches Histostorisches Musuem.
  2. Putin: Rozpad ZSRR to największa katastrofa XX wieku - RMF 24, www.rmf24.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  3. Europosłowie: Słów Putina o przyczynach II wojny światowej nie można ignorować - GazetaPrawna.pl - biznes, podatki, prawo, finanse, wiadomości, praca, www.gazetaprawna.pl [dostęp 2020-07-09].
  4. Władimir Putin o Polsce i przyczynach wybuchu drugiej wojny światowej. Rozmowa z Rogerem Moorhousem, autorem książki „Pakt diabłów. Sojusz Hitlera i Stalina” | Jacek Staw..., tvn24.pl [dostęp 2020-07-09].
  5. В День народного единства в Москве открыт памятник князю Владимиру • Президент России, kremlin.ru [dostęp 2020-07-09] (ros.).
  6. Andrzej Nowak, Od imparium do imperium. Spojrzenia na historię Europy Wschodniej, 2004, ​ISBN 83-89243-81-4​.
  7. Rosyjski ład, czyli jak Moskwa rozegrała konflikt syryjski [ANALIZA] - Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2020-09-12].
  8. Jak daleko rozciąga się „ruski mir”? O starych strefach wpływu w nowym świecie - Forsal.pl – Biznes, Gospodarka, Świat, forsal.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  9. Helene Carrere D’Encausse, Euroazjatyckie imperium. Historia Imperium Rosyjskiego od 1552 do dzisiaj, 2005, ISBN 978--83-61199-64-9.
  10. Marcel H.van Herpen, Putinizm. Powolny rozwój radykalnego reżymu prawicowego w Rosji, 2014, ​ISBN 978-83-63788-01-8​ rozdział Postimperialny ból i tworzenie nowego mitu narodowego, s. 111–136.
  11. Timothy Snyder, Droga do niewolności, Rosja, Europa, amerya, 2019, ​ISBN 978-83-240-5492-3​.
  12. Nikita Chruszczow "przekazał Krym Ukrainie nielegalnie", tvn24.pl [dostęp 2020-07-09].