Otwórz menu główne

Rugi chłopskie – działania polegające na całkowitym lub częściowym usuwaniu chłopów z uprawianej przez nich ziemi, w celu powiększenia obszaru folwarku pańszczyźnianego.

Na ziemiach polskich rugowanie chłopów z tzw. gruntów rustykalnych miało miejsce już w średniowieczu i związane było z komasacją dóbr wielkiej własności ziemskiej. Częściowo ograniczył to zjawisko układ ziemski. W okresie rozwoju folwarku pańszczyźnianego, rozpoczynającego się w XV w. rugi polegały głównie na przenoszeniu chłopów na grunty o gorszej jakości gleb, np. piaszczyste, kamieniste. W Polsce przeciw rugom występował Stanisław Staszic, a zakazywał rugów uniwersał połaniecki wydany w 1794 przez Tadeusza Kościuszkę.

Proces rugów chłopskich w Prusach w niewielkim stopniu ograniczył edykt wydany w 1749 r. przez Fryderyka II, a w Galicji rugów zakazano w 1786 r. patentem wydanym przez cesarza Józefa II, który obowiązywał aż do uwłaszczenia chłopów w 1848 r.

Osobny artykuł: Reformy józefińskie.

W Księstwie Warszawskim dekret grudniowy z 1807 r. umożliwiał usuwanie chłopów z gruntów rustykalnych nawet bez odszkodowania, co stało się powodem masowego powiększania folwarków. W Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim w latach 1807–1863 chłopi utracili około 16% swoich gruntów. Proces samowolnych rugów chłopskich przerwało ostatecznie uwłaszczenie chłopów[1].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Antoni Mączak: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku. O.Ż, Warszawa 1981, s. 220.

BibliografiaEdytuj

  • Antoni Mączak: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku. O.Ż. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1981.

Linki zewnętrzneEdytuj