Sobór Świętych Borysa i Gleba w Nowogródku

Sobór Świętych Borysa i Glebaprawosławny sobór[1] w Nowogródku, w eparchii nowogródzkiej Egzarchatu Białoruskiego.

Sobór Świętych Borysa i Gleba
Царква Святых Барыса і Глеба
Distinctive emblem for cultural property.svg 411Г000436
sobór parafialny
Ilustracja
Widok ogólny, 2018
Państwo  Białoruś
Obwód  grodzieński
Miejscowość Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg Nowogródek
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia nowogródzka
Wezwanie Świętych Borysa i Gleba
Wspomnienie liturgiczne 24 lipca/6 sierpnia
Położenie na mapie Nowogródka
Mapa lokalizacyjna Nowogródka
Sobór Świętych Borysa i Gleba
Sobór Świętych Borysa i Gleba
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Sobór Świętych Borysa i Gleba
Sobór Świętych Borysa i Gleba
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu grodzieńskiego
Sobór Świętych Borysa i Gleba
Sobór Świętych Borysa i Gleba
Ziemia53°36′00,8″N 25°49′26,5″E/53,600222 25,824028

HistoriaEdytuj

Pierwsza świątynia na miejscu dzisiejszego soboru powstała w XII w., pozostały z niej jedynie fragmenty fundamentów. Budowla ta była soborem katedralnym metropolii litewskiej[1]. Od XIV w. przy cerkwi działał męski monaster[2]. W 1451 w świątyni gościł metropolita moskiewski Jonasz[1].

Istniejąca cerkiew została ufundowana w 1517 przez hetmana wielkiego litewskiego Konstantego Iwanowicza Ostrogskiego[3] oraz metropolitę Józefa Sołtana. Jej budowa trwała przez kolejne dwa lata[3]. W XVII w. świątynia przeszła w ręce unitów. Od 1624 działał przy niej żeński klasztor unicki, zaś w 1628 – wspólnota męska. W 1632 cerkiew została przebudowana[3]. Kolejna przebudowa miała miejsce w XVIII w.[1].

Obiekt wrócił do rąk prawosławnych po likwidacji unii na ziemiach zabranych w 1839 (synod połocki). Cerkiew została przebudowana przez Rosjan w latach 1873–1875 w stylu pseudorosyjskim poprzez zmianę zwieńczeń wież, budowę kopuły, zamurowanie otworu w skarpie przy fasadzie i w miejscu szczytu dodanie kokoszników[1]. Do I wojny światowej cerkiew była ośrodkiem kultu cudownej Zamkowej Ikony Matki Bożej (jej nazwa odnosiła się do pierwotnego miejsca przechowywania – zamku w Nowogródku), wywiezionej w 1915 do Dobrodziejówki na Czernihowszczyźnie i następnie zaginionej. W 1923 r. polscy konserwatorzy częściowo usunęli rosyjskie zmiany i przywrócili pierwotny wygląd cerkwi.

Obiekt pozostawał czynny do 1961, gdy został zamknięty i zaadaptowany na archiwum. Rosyjski Kościół Prawosławny otrzymał świątynię w 1996[3]. Około 2010 r. oryginalne hełmy na wieżach, przebudowano w stylu moskiewskim.

ArchitekturaEdytuj

Cerkiew została wzniesiona w stylu późnogotyckim. W tym stylu utrzymane są zdobiące ściany i absydę ostrołukowe ornamenty. Sobór posiada dwie wieże, w narożnikach wzmacniane skarpami. We wnętrzu budynku przetrwały sklepienia gwiaździste oraz XVII-wieczny nagrobek Litaworów Chreptowiczów, dobroczyńców świątyni[3].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Собор святых мучеников Бориса и Глеба
  2. Mironowicz A.: Biskupstwo turowsko-pińskie w XI–XVI wieku. Trans Humana, 2011, s. 260. ISBN 978-83-61209-55-3.
  3. a b c d e Grzegorz Rąkowski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi, Warszawa: Burchard Edition, 1997, s. 166–167, ISBN 83-904446-9-0, OCLC 835719268.