Otwórz menu główne

Stacja Pomp Rzecznych w Warszawie

Stacja Pomp Rzecznych – stacja pomp znajdująca się przy ul. Czerniakowskiej 124 w Warszawie.

Stacja Pomp Rzecznych
w Warszawie
Ilustracja
Budynek pompowni od strony zachodniej
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Czerniakowska 124
Architekt William Heerlein Lindley
Rozpoczęcie budowy 1883
Ukończenie budowy 1886
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Stacja Pomp Rzecznych w Warszawie
Stacja Pomp Rzecznych
w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stacja Pomp Rzecznych w Warszawie
Stacja Pomp Rzecznych
w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Stacja Pomp Rzecznych w Warszawie
Stacja Pomp Rzecznych
w Warszawie
Ziemia52°12′54″N 21°02′58″E/52,215000 21,049444

HistoriaEdytuj

Stacja została wybudowana w latach 1883–1886 według projektu Williama Heerleina Lindleya przy ujęciu wody z Wisły jako część nowego wodociągu[1]. Według pierwotnego projektu pompy miały znajdować się w odległości 275 metrów od brzegu[2]. Po ułożeniu wiosną 1884 rury ssącej prowadzącej do rzeki, w czerwcu tego samego roku nastąpił wylew Wisły, jeden z największych w mieście w XIX wieku[3]. W jego wyniku brzeg rzeki odsunął się od rury o ok. 550 metrów[3]. Podjęto wtedy decyzję o jej przedłużeniu oraz ustabilizowaniu koryta Wisły[4].

Pobierana z rzeki woda tłoczona była za pomocą pomp poruszanych maszynami parowymi do Stacji Filtrów przy ulicy Koszykowej[5]. Zbudowano cztery przewody tłoczne o średnicach: 760, 900, 900, oraz, w 1930, 1200 mm[5][6]. W skład pierwotnego kompleksu wybudowanego z klinkierowej cegły wchodziły trzy hale pomp i dwie kotłownie.

W 1928 przewody ssawne wchodzące w nurt Wisły zastąpiono kanałem grawitacyjnym i osadnikiem przybrzeżnym o powierzchni 18 ha i głębokości 3-5 m[6].

Podczas powstania warszawskiego, 18 września 1944, Niemcy wysadzili stację w powietrze[7]. Zniszczono nie tylko maszyny i budynki, ale również kolektory i węzły znajdujące się kilka metrów pod ziemią[8].

Stacja wznowiła pracę 29 maja 1945 z wydajnością 14 tys. m³ wody na dobę dzięki odnalezieniu odpowiedniej pompy w fabryce inż. Twardowskiego i uszkodzonego silnika w Stacji Doświadczalnej na Kaskadzie[9]. Kolejne dwie pompy o wydajności 40 tys. m³ wody na dobę każda dostarczone przez Armię Czerwoną uruchomiono 1 i 15 września 1945[10].

Obecnie stacja jest częścią Stacji Uzdatniania Wody „Filtry” należącej do Zakładu Centralnego Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie.

ZabudowaniaEdytuj

Z pierwotnego zespołu zabudowań przetrwały nieliczne obiekty:

  • Dom mieszkalny kierownictwa wzniesiony w roku 1886 według projektu W. H. Lindleya – wolno stojący, piętrowy, otoczony ogrodem. Wybudowany z klinkierowej cegły, na elewacji frontowej posiada tylko dwie osie okien balkonowych. Cementowe balustrady oszklonego tarasu na parterze i balkonu na pierwszym piętrze otrzymały formę plecionki. Liczące po siedem osi elewacje boczne otrzymały wszystkie okna na piętrze zamknięte łukiem pełnym, na parterze łukiem odcinkowym. Gzyms obiegający budynek posiada wymurowany z cegły ornament. Przy elewacji północnej umieszczona dodatkowo jest zdobiona, drewniana weranda.
  • Kamień z tablicą pamiątkową-ustawiony na terenie z okazji pięćdziesięciolecia Wodociągów Warszawskich w roku 1936.
  • Zbiornik osadowy o głębokości 4 metrów i powierzchni 17,8 hektara.

Obok stacji, pod nr 126a, znajduje się dom mieszkalny pracowników Stacji Pomp Rzecznych wzniesiony ok. 1932[11].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795–1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 220.
  2. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 93–94. ISBN 83-06-00089-7.
  3. a b Ryszard Żelichowski: Ulice Solca. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 1999, s. 192. ISBN 83-85584-63-3.
  4. Ryszard Żelichowski: Ulice Solca. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 1999, s. 193. ISBN 83-85584-63-3.
  5. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 966. ISBN 83-01-08836-2.
  6. a b Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 95. ISBN 83-06-00089-7.
  7. Henryk Janczewski: Warszawa. Geneza i rozwój inżynierii miejskiej. Warszawa: Arkady, 1971, s. 126.
  8. Jan Górski: Drugie narodziny miasta. Warszawa 1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976, s. 138.
  9. Marian Gajewski: Odbudowa warszawskich urządzeń komunalnych (1944–1951) [w: Warszawa stolica Polski Ludowej. Zeszyt 2]. Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 1972, s. 101.
  10. Marian Gajewski: Odbudowa warszawskich urządzeń komunalnych (1944–1951) [w: Warszawa stolica Polski Ludowej. Zeszyt 2]. Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 1972, s. 102.
  11. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2 Canaletta–Długosza. Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 161. ISBN 83-9066291-4.