Otwórz menu główne

Stepan Kaczała (Степа́н Кача́ла), pol. Szczepan Kaczała (ur. w 1816 w Firlejowie, zm. 11 listopada 1888 w Szelpakach)[1] – ksiądz greckokatolicki, pisarz. ukraiński działacz społeczny i polityczny, poseł na Sejm Krajowy Galicji i do austriackiej Rady Państwa.

Stepan Kaczała
Степа́н Кача́ла
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1816
Firlejów
Data i miejsce śmierci 10 listopada 1888
Szelpaki
poseł do Sejmu Krajowego Galicji
kadencji I, III, IV i V
Okres od 15 kwietnia 1861
do 11 listopada 1888
Przynależność polityczna Klub Ruski - od 1883 przewodniczący
poseł do austriackiej Rady Państwa
kadencja V
Okres od 4 listopada 1873
do 22 maja 1879
Przynależność polityczna Koło Polskie, od kwietnia 1874 niezależny

ŻyciorysEdytuj

Ukończył gimnazjum w Brzeżanach, następnie greckokatolickie seminarium duchowne we Lwowie. W 1842 został wyświęcony na księdza. Od 1842 do 1844 administrowała parafią gr.-kat. w Płotyczy w pow. brzeżańskim. Następnie administrator (1845) i proboszcz parafii (1846-1852) w Skorykach, w pow. zbaraskim oraz proboszcz parafii w Szelpakach w pow. zbaraskim (1852-1888). W latach 1859-1868 był dziekanem dekanatu w Zbarażu[2].

Od czasów Wiosny Ludów brał aktywny w życiu społecznym i politycznym społeczności ruskiej (ukraińskiej) Galicji. Był współtwórcą, a następnie działaczem Głównej Rady Ruskiej (Головна Руська Рада) we Lwowie oraz stowarzyszenia literacko-naukowego Halicko-Ruskiej Macierzy (Галицько-Руська матиця). Założyciel towarzystw oświatowo-kulturalnych "Norodnyj Dim" (Народний дім) i "Proswita" (Просвіта). W latach 70-tych XIX wieku przyczynił się do założenia, a następnie w szerokim zakresie uczestniczył w działalności Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki i Ruskiego Towarzystwa Pedagogicznego[3]. W 1885 uczestniczył w powołaniu politycznej reprezentacji ukraińskiej w Galicji pod nazwą "Narodna Rada". Członek oddziału tarnopolsko-zbaraskiego Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie (1868-1883)[4]

Członek Rady Powiatu (1867-1880)[5] i członek Wydziału Powiatu (1867-1877)[6] w Zbarażu, wybrany z grupy gmin wiejskich.Poseł na Sejmu Krajowego Galicji I kadencji (15 kwietnia 1861 - 4 luty 1867), III kadencji (20 sierpnia 1870 - 26 kwietnia 1876), IV kadencji (8 sierpnia 1877 - 21 października 1882) i V kadencji ( 15 września 1883 - 11 listopada 1888), wybieranym w IV kurii (gmin wiejskich), w okręgu wyborczym nr 39 Zbaraż-Medyń[7]. W sejmie był rzecznikiem interesów ukraińskich grup ludowych. Początkowo był zwolennikiem dialogu polsko-ukraińskiego. Jak pisały we wspomnieniach pośmiertnych zgodnie polskie gazety lwowskie, będąc zwolennikiem federalistycznego ustroju państwa w 1872 występował ostro przeciwko wprowadzeniu idei bezpośrednich wyborów do austriackiej Rady Państwa, widząc w tym przejaw jego centralizacji. To stanowisko spowodowało, iż zaczęli go zwalczać radykalni starorusini zwani świętojurcami, a z kolei Polacy doprowadzili do jego wyboru do Rady Państwa w okręgu tarnowskim[8]. Później z powodu nieugiętej postawy zajmowanej przez konserwatystów, głównie podolaków wobec postulatów ukraińskich i jego stanowisko zmieniało się w kierunku bardzo ostrej oceny polskich rządów w Galicji, które oskarżał o dyskryminowanie żywiołu ukraińskiego. W latach 1883–1888 był prezesem Klubu Ruskiego (Руськiй клуб ) w Sejmie[9].

Poseł do austriackiej Rady Państwa V kadencji (4 listopada 1873 - 22 maja 1879) wybrany w kurii II (gmin miejskich) w okręgu wyborczym nr 4 (Tarnów-Brzesko)[10]. W parlamencie austriackim początkowo w 1873 należał do Koła Polskiego w Wiedniu. W kwietniu 1874 wystąpił z niego i był posłem niezależnym[2].

Autor wielu książek i artykułów, napisał między innymi przeznaczoną dla czytelnika polskiego książkę Polityka Polaków względem Rusi (Lwów 1879). W swoim testamencie poczynił liczne zapisy na rzecz ukraińskich organizacji kulturalnych i oświatowych w których działał[11].

Pochowany na cmentarzu parafialnym w Szelpakach.

Stosunki rodzinneEdytuj

Syn chłopa, mającego gospodarstwo w Firlejowie, pow. Rohatyn. Jego bratem był ks. greckokatolicki Andrij (Andrzej) Kaczała[12]. Ożenił się z Anną Strzelbicką. Dziadek doktora Kyryła Studynśkiego.

PrzypisyEdytuj

  1. Iw. Franko Ks. Stefan Kaczała Kurier Lwowski 1888 nr 316 s.2-3
  2. a b Parlament Österreich Republik, Kurzbiografie Kaczala (Kačala), Stepan (Stefan) - Parlamentarier 1848-1918 online [28.09.2019]
  3. Качала (Стефан) в: Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, т. XIVa (1895): Карданахи — Керо, с. 807 online [28.09.2019]
  4. Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868, s. 817; 1869, s. 544; Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1870, s. 587; 1871, s. 519; 1872, s. 535; 1873, s. 535; 1874, s. 575; 1875, s. 578; 1876, s. 587; 1877, s. 503; 1878, s. 561; 1879, s. 547; 1880, s. 553; 1881, s. 553; 1882, s. 570; 1883, s. 571;
  5. Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868, s. 457; 1869, s. 289; Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1870, s. 294; 1871, s. 293; 1872, s. 284; 1873, s. 289; 1874, s. 309; 1875, s. 307; 1876, s. 313; 1877, s. 291; 1878, s. 278; 1879, s. 267; 1880, s. 272; 1881, s. 273;
  6. Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868, s. 457; 1869, s. 289; Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1870, s. 295; 1871, s. 293; 1872, s. 284; 1873, s. 289; 1874, s. 309; 1875, s. 307; 1876, s. 313; 1877, s. 291;
  7. Wykaz Członków Sejmu krajowego królestwa Galicyi i Lodomeryi, tudzież wielkiego xięstwa Krakowskiego 1863.Lwów, 1863; Stanisław Grodziski: Sejm Krajowy Galicyjski 1861-1914. Warszawa 1993. ​ISBN 83-7059-052-7​.
  8. Śp. ksiądz Stefan Kaczała, "Gazeta Narodowa" nr 262 z 14 listopada 1888, s. 2; Iwan Franko, Ksiądz Stefan Kaczała, "Kurier Lwowski" nr 316 z 13 listopada 1888, s. 2
  9. Stanisław Grodziski: Sejm Krajowy Galicyjski 1861-1914. Warszawa 1993. ​ISBN 83-7059-052-7​.
  10. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 374.
  11. Ostatnia wola Szczepana Kaczały Завіщанє б. п. Стефана Качали.
  12. Oświadczenia Iwana Franko Заявленє. Иван Франко. „Diło”