Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy parowozu wąskotorowego. Zobacz też: parowóz normalnotorowy Tw1.

Tw1-591 – używany w Polsce wąskotorowy parowóz typu budowanego dla niemieckich kolei polowych (Heeresfeldbahn) przez niemiecką fabrykę BMAG, o typie konstrukcyjnym En2t, na tor szerokości 600 mm. Jedyny zachowany egzemplarz na świecie stoi w skansenie w Chabówce. Wcześniej nosił oznaczenia (HFB) 2655 i Es 451. Służył na PKP, a następnie w Cukrowni Leśmierz z numerem 11.

Tw1-591
Tw1-591 w skansenie w Chabówce
Tw1-591 w skansenie w Chabówce
Producent BMAG (Berlin) Niemcy
Lata budowy 1919
Układ osi E (En2t)
Masa służbowa 15 t
Masa pustego parowozu 12 t
Długość parowozu 6100 mm
Szerokość 1800 mm
Wysokość 2800 mm
Rozstaw osi skrajnych 2930 mm
Moc znamionowa 100 KM
Maksymalna
siła pociągowa
2600 kg
Prędkość maksymalna 20 km/h
Ciśnienie w kotle 12 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła 36 m²
Powierzchnia rusztu 0,6 m²
Średnica cylindra 300 mm
Skok tłoka 240 mm
Średnica kół napędnych 600 mm
Rozstawy toru 600 mm
Zapas węgla 0,35 t, wody 1,35 m³, nacisk na oś 3 t
Portal Portal Transport szynowy

Projekt i produkcjaEdytuj

Parowóz był przedstawicielem serii lokomotyw zaprojektowanej pod koniec I wojny światowej przez berlińską fabrykę BMAG (Berliner Maschinenbau AG, dawniej Schwartzkopff) na zapotrzebowanie niemieckich wojskowych kolei polowych (Heeresfeldbahn, HFB) na parowóz - tendrzak z 5 osiami wiązanymi, silniejszy od masowo używanych czteroosiowych lokomotyw typu HF (Brigadelok). Swoje konstrukcje lokomotyw typu konstrukcyjnego En2t (tendrzak o układzie osi E i dwucylindrowym silniku na parę nasyconą) zaprezentowały firmy BMAG, Orenstein&Koppel, Borsig i Maffei. Spośród nich wyprodukowano już po zawieszeniu broni jedynie niewielkie ilości lokomotyw konstrukcji BMAG (36) i O&K (32), które trafiły m.in. do Polski i innych odbiorców[1].

Parowóz Tw1-591 został wyprodukowany przez BMAG w 1919 r., z numerem seryjnym 6808 i początkowo nosił numer wojskowy (HFB) 2655[2].

EksploatacjaEdytuj

W 1922 roku parowóz nr 2655 został zakupiony przez Polskę. W okresie międzywojennym służył na PKP z numerem Es 451 Dyrekcji Kolei Warszawa[2]. Używany był na kolei Mława-Przasnysz[3]. Podczas II wojny światowej został zdobyty przez Niemcy i wcielony do kolei niemieckich pod numerem 99 1611[2]. W 1940 roku Niemcy przenieśli go z Kolei Mławskiej na Kolej Ostrołęcką, gdzie pracowały już od początku lat 20. dwa parowozy tego samego typu: Es 454 (pierwotne oznaczenie 2665, niemieckie 99 1615, nr fabr. 6818/1919) i Es 455 (pierwotne oznaczenie 2668, niemieckie 99 1616, nr fabr. 6821/1919)[3].

Po wojnie odzyskany przez PKP, otrzymał w 1947 roku standaryzowane oznaczenie Tw1-591[2]. Służył na Kolei Mławskiej i Rogowskiej. 16 kwietnia 1956 został sprzedany przez PKP do przemysłu, po czym służył na kolei buraczanej Cukrowni Leśmierz[2], z numerem inwentarzowym 11[4]. Później wykorzystywany był jako kocioł grzewczy w stadninie koni w Walewicach, po czym pozostawiony był w parowozowni cukrowni Młynów (w międzyczasie rozebranej), gdzie przestał wiele lat. W 1987 roku został przejęty przez Muzeum Kolejnictwa w Warszawie, po czym odbudowany w lokomotywowni Sucha Beskidzka[2]. W 1989 roku został ustawiony jako pomnik w tej lokomotywowni[4]. Od 2000 r. znajduje się w skansenie w Chabówce (z błędnym numerem bocznym 2665)[4].

Używane w Polsce lokomotywy tego typu (lista niepełna):

Numer fabryczny Rok produkcji Oznaczenia Los
pierwotne niem. HFB PKP do 1939 niemieckie 1940-1947 PKP po 1947 późniejsze
BMAG 6808 1919 2655 Es 451 99 1611 Tw1-591 Cukrownia Leśmierz 11 wycofany, eksponat
BMAG 6818 1919 2665 Es 454 99 1615 ? ? skasowany
BMAG 6821 1919 2668 Es 455 99 1616 ? ? skasowany

OpisEdytuj

 
Tw1-591 w skansenie w Chabówce (z fikcyjnym numerem 2665)

Wąskotorowy tendrzak o układzie osi E, z silnikami bliźniaczymi na parę nasyconą (En2t). Budka maszynisty była otwarta po bokach, z połówkowymi drzwiczkami. Parowóz w skrzyniach wodnych po bokach kotła, umieszczonych między walczakiem kotła a ostoją, przewoził 1,35 m³ wody, a w niewielkich skrzyniach węglowych po bokach kotła z przodu budki maszynisty - 0,35 t węgla (w jednej z nich była skrzynka na narzędzia). Parowóz wyposażony był w parowy eżektor z wężem (owiniętym na pierwszej piasecznicy) do nabierania wody ze studni lub innych zbiorników[2].

Kocioł płomieniówkowy z miedzianą skrzynią ogniową, po wojnie wymienioną na stalową. Na kotle umieszczony zbieralnik pary, z dwoma sprężynowymi zaworami bezpieczeństwa. W zbieralniku pary przepustnica z napędem wewnętrznym. Przed i za zbieralnikiem pary umieszczono dwie piasecznice uruchamiane ręcznie, podające piasek pod pierwszą i czwartą oś. Zasilanie w wodę za pomocą dwóch inżektorów ssąco-tłoczących Strubego (wydajność 60 l/min). Armatura kotła niemiecka, z wodowskazem rurkowym. Początkowo parowóz miał odiskiernik Kobla na kominie, zamieniony następnie na siatkę odiskierną[2].

Ostoja blachownicowa o grubości ostojnic 10 mm, z odsprężynowaniem górnym kombinowanym, z czterema punktami podparcia. Resory płaskie zawieszone są wewnątrz ostoi. Zderzaki centralne ze sprzęgiem orczykowym. Osie 1 i 5 miały możliwość przesuwu na boki 15 mm oraz czopy kuliste, a oś 3 miała zwężone obrzeża. Parowóz mógł pokonywać łuki o promieniu 20 m[2].

Silniki parowe bliźniacze z suwakami tłoczkowymi. Smarowanie silników za pomocą lubrykatora, zamienionego po wojnie na smarotłocznie Friedmanna. Mechanizm napędowy napędzał czwartą oś. Mechanizm parorozdzielczy Heusingera z nawrotnicą dźwigniową. Hamulec ręczny dźwigniowy na sztywne osie (2, 3 i 4). Parowóz posiadał oświetlenie naftowe i dzwon sygnałowy[2].

PrzypisyEdytuj

  1. En2t w serwisie Die Heeresfeldbahnseiten [dostęp 27-3-2012]
  2. a b c d e f g h i j Pokropiński 2000 ↓, s. 69-72
  3. a b Pokropiński 2008 ↓, s. 22-25.
  4. a b c Tomisław Czarnecki, Cukrownia Leśmierz 11 w serwisie Wciąż pod parą [dostęp 3-4-2012]

BibliografiaEdytuj

  • Bogdan Pokropiński: Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 600 i 630 mm). Żnin: Muzeum Ziemi Pałuckiej, 2000. ISBN 83-910219-7-1.
  • Bogdan Pokropiński. Tabor Ostrołęckiej Kolei Wąskotorowej: parowozy. „Świat Kolei”. 8/2008(157), s. 22-29, 2008. Łódź: EMI-Press. ISSN 1234-5962. 

Linki zewnętrzneEdytuj