Układ napędowy roweru

Układ napędowy roweru – zespół elementów roweru przekształcający pracę mięśni rowerzysty w ruch roweru.

Większość rowerów ma układ napędowy oparty na przekładni łańcuchowej. Próbowano także adaptować do tego celu wał Kardana i rozmaite przekładnie cierne, lecz bez większego powodzenia. Niektóre rodzaje rowerów (jednokołowe i dziecinne, a także historyczne) mają skrajnie uproszczony układ napędowy, w którym pedały i korby są połączone bez żadnych przekładni bezpośrednio z osią napędzanego koła.

Najczęściej rower jest napędzany nożnie, poprzez cykliczne, kołowe ruchy nóg rowerzysty. Istnieją też napędy, w których zamiast ruchów kołowych wykonuje się naprzemienne ruchy posuwisto-zwrotne, jednak są one bardzo rzadko spotykane. Równie rzadko spotykane są napędy rowerowe przystosowane do rąk. Tego rodzaju napędy są jednak czasami stosowane w wózkach inwalidzkich.

KonstrukcjaEdytuj

Typowy układ napędowy roweru, dający możliwość zmiany biegów składa się z:

  • dwóch skierowanych do siebie pod kątem 180° i znajdujących się po dwóch stronach ramy korb, do których są przymocowane pedały,
  • pedałów, na które naciska się nogami wprawiając cały układ w ruch,
  • korb połączonych z sobą ułożyskowanym wałkiem suportowym (nazywanym tradycyjnie osią),
  • zestawu kół łańcuchowych, zwanych przednimi zębatkami (od jednej do 3) po jednej, zwykle prawej stronie, przymocowanego do suportu,
  • łańcucha, przenoszącego ruch do kół łańcuchowych piasty koła (tylnych zębatek),
  • tylnych zębatek (od jednej do 13)[1], które są połączone z tylną piastą za pomocą bębenka lub wolnobiegu. W tym drugim przypadku tylne zębatki są połączone w jeden element zwany kasetą

Zmiana biegówEdytuj

Zmiana przełożeń w takim napędzie jest możliwa poprzez przerzutki zmieniające położenie łańcucha na zespole zębatek. Przerzutka sterowana jest poprzez linkę od ręcznej manetki.

Współcześnie układy napędowe rowerów dają możliwość zmiany przełożeń od 3 do nawet 30 biegów. W zębatkowych systemach przerzutek, liczba możliwych przełożeń jest iloczynem liczby przednich i tylnych zębatek. Typowy rower górski ma zwykle 3 zębatki przednie i od 7 do 10 tylnych, co daje 21 do 30 przełożeń. rowery szosowe bardzo długo miały zatwierdzony przez UCI stały zestaw 10 przełożeń (dwie zębatki z przodu i pięć z tyłu). Obecnie jednak zasady te zliberalizowano i liczba przełożeń dostępnych w rowerach szosowych przewyższyła nawet ich liczbę w rowerach górskich. Obecnie niektóre, profesjonalne napędy szosowe składają się z dziesięciu zębatek tylnych i 3 przednich co daje 30 różnych biegów albo 2 przednich i 11 tylnych, większość rowerów szosowych ma jednak 8-10 zębatek tylnych i 2 przednie.

Odmiany napędówEdytuj

Nie każdy rower ma wszystkie wspomniane elementy układu napędowego i istnieją ich uproszczone wersje:

  • napęd torpedo (zwany też czasem napędem dynamo) posiada tylko jedną zębatkę tylną i jedną przednią. W tylnej piaście jest zamontowany mechanizm wolnobiegu umożliwiający kręcenie się do przodu tylnej piasty przy zatrzymanej tylnej zębatce. Mechanizm ten umożliwia uruchomienie hamulca w piaście przez kręcenie pedałami do tyłu. Napędy torpedo z hamulcem nie mogą mieć zewnętrznych przerzutek istnieją jednak jego wersje z przekładniami montowanymi wewnątrz piasty
  • ostre koło – w którym tylna zębatka jest bezpośrednio połączona z osią tylnej piasty.

Lista napędów szosowych i górskichEdytuj

Napędy szosowe i górskie są obecnie produkowane przez kilka firm, z których najważniejsze to japońska Shimano, amerykańska SRAM, oraz włoska Campagnolo. Oprócz tego istnieje kilkanaście mniejszych firm amerykańskich i europejskich specjalizujących się w produkcji drogich napędów do rowerów górskich (FSA, Orbit, Azonic, Ritchey, Bees i wiele innych) oraz liczna rzesza producentów z Tajwanu oferujących w większości napędy do tanich rowerów.

Napędy różnią się użytymi materiałami jakością i precyzją wykonania, zakresem i liczbą przełożeń, szczegółami technicznymi budowy piast, zębatek, przerzutek i manetek oraz trwałością i masą. Większość producentów tworzy z części składających się na napęd tzw. grupy osprzętu, w ramach których wszystkie części są z sobą w pełni zgodne i są one porównywalne jakościowo, tworząc kompletny napęd odpowiadający jakością całej grupie. Części z różnych grup, a nawet od różnych producentów można z sobą zwykle mieszać, gdyż większość z nich stosuje podobne normy i wymiary. Czasami jednak zdarza się, że pewne części do siebie nie pasują.

Poniżej znajduje się lista grup napędu – z szacunkową ceną całego zestawu obejmującego korby, pedały, wkład supportowy, zębatki, piasty, przerzutki, manetki i linki.

Producent grupa liczba przełożeń przeznaczenie cena [zł]
Shimano TY/T0 18-21 klient masowy 100-150
Shimano Acera 21-24 turystyka 200-250
Shimano Alivio 24 turystyka górska 350-400
Shimano Deore/STX/STX RC* 24-27 zaawansowana turystyka górska 500-600
Shimano Deore LX 27 kolarstwo górskie/turystyka 1000-1200
Shimano Deore XT 24-27 kolarstwo górskie 1500-2000
Shimano XTR 24-27 profesjonalne kolarstwo górskie ok. 5000
Shimano Sora 5-16 turystyka szosowa 500-700
Shimano Tiagra 10-18 kolarstwo szosowe/turystyka 1000-1500
Shimano 105 10-27 kolarstwo szosowe 2000-5000
Shimano Ultegra 10-30 zaawansowane kolarstwo szosowe 5000-10000
Shimano Dura Ace 10-30 profesjonalne kolarstwo szosowe 10000-15000
SRAM ESP 3.0 21-24 turystyka 150-200
SRAM ESP 5.0 24 turystyka górska 300-350
SRAM ESP 7.0 24-27 zaawansowana turystyka górska 500-600
SRAM ESP 9.0 27 kolarstwo górskie 1000-1500
SRAM ESP 9.0 SL 27 profesjonalne kolarstwo górskie 3000
Campagnolo Mirage 10-18 turystyka/kolarstwo szosowe 3000-5000
Campagnolo Chorus 10-18 kolarstwo szosowe 10000-12000
Campagnolo Record 10-30 profesjonale kolarstwo szosowe 15000-20000

PrzypisyEdytuj