Otwórz menu główne
Standardowy wózek inwalidzki (wózek uniwersalny)
Elektryczny wózek inwalidzki
Aktywny wózek inwalidzki
Sportowy wózek inwalidzki do gry w rugby. Warto zwrócić uwagę na przywiązane nogi.
Sportowy wózek inwalidzki do wyścigów lekkoatletycznych. Napędzany oburącz za pomocą ciągów napędowych o niewielkiej średnicy (na zdjęciu koloru rdzawego)
Fragment galerii Człowiek i środowisko w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, na pierwszym planie stanowisko pozwalające problemy, z jakimi muszą się mierzyć osoby poruszające sięna wózkach inwalidzkich

Wózek inwalidzkipojazd konstrukcyjnie przeznaczony do poruszania się osoby niepełnosprawnej, napędzany siłą mięśni lub za pomocą silnika, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do prędkości pieszego[1].

RodzajeEdytuj

Wózki inwalidzkie można rozmaicie klasyfikować:

  1. Ze względu na pochodzenie energii napędowej[2].
    • napędzane przez jego użytkownika (zwykle za pomocą ramion, bardzo rzadko za pomocą nóg),
    • napędzane silnikiem (bardzo często elektrycznym),
    • napędzane hybrydowo (np. siłą mięśni użytkownika i wspomagającymi silnikami elektrycznymi),
    • napędzane przez osobę drugą.
  2. Ze względu na przeznaczenie i związaną z tym konstrukcję[2].
    • Wózki z napędem elektrycznym – dla osób ze znaczną niepełnosprawnością, przeznaczone do przemieszczania się wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń. Szczególnym typem tego rodzaju wózka jest mechatroniczny iBOT.
    • Skutery z napędem elektrycznym (rzadziej z napędem spalinowym)- tylko do przemieszczania się w przestrzeni zurbanizowanej dla osób z niewielkim stopniem niepełnosprawności (mogących samodzielnie chodzić).
    • Wózki dźwigniowe – do wydajnego i stosunkowo szybkiego przemieszczania się na zewnątrz pomieszczeń.
    • Wózki wielofunkcyjne – pełnią dodatkowe funkcje terapeutyczne (np. możliwość pionizacji użytkownika).
    • Wózki pasywne – są dobierane do wymiarów antropometrycznych ich użytkownika, są jednak skonfigurowane w sposób zapewniający jak największą stabilność siedzenia i możliwość asysty osoby drugiej kosztem zmniejszenia mobilności.
    • Rowery z napędem ręcznym – są wyposażone w korbowy mechanizm napędowy, służą do rekreacji i nie nadają się do przemieszczania wewnątrz pomieszczeń.
    • Wózki uniwersalne służą do doraźnego transportu wewnątrz instytucji (np. szpitale, lotniska).
    • Wózki terenowe są wyposażone w szerokie niskociśnieniowe opony lub system gąsienicy wolności, umożliwiające poruszanie się w trudnym terenie.
    • Wózki sportowe produkuje się w wielu odmianach, z których każda jest przeznaczona do uprawiania konkretnej dyscypliny sportu (np. tenisa, koszykówki, rugby, szermierki, wyścigów szosowych, zjazdów górskich, taniec integracyjny itd.),
    • Wózki aktywne są indywidualnie dopasowywane do ich użytkownika, a ich konfiguracja ułatwia samodzielne pokonywanie niektórych przeszkód architektonicznych, urbanistycznych i terenowych. Zwiększona mobilność jest uzyskana kosztem zmniejszonej funkcji ortotycznej wózka. Podstawowe narzędzie rewalidacji osób po urazach rdzenia kręgowego.
    • Wózki dla dzieci są indywidualnie dopasowane do użytkownika. Ich konstrukcja zakłada zwiększoną stabilność oraz możliwość popychania przez osobę towarzyszącą.

Budowa modułowaEdytuj

Współczesny wózek inwalidzki, zarówno z napędem ręcznym, elektrycznym, hybrydowym, czy napędzany przez osobę opiekującą się jego niepełnosprawnym użytkownikiem składa się z modułów konstrukcyjnych. Niektóre z nich muszą zostać zastosowane (moduły podstawowe, np. koła czy rama) inne mogą być użyte w razie potrzeby (moduły dodatkowe, np. podpórka pod głowę). Funkcje poszczególnych modułów mogą się nakładać na siebie (tzn. dwa różne moduły mogą pełnić tą samą funkcję – podnóżek i siedzisko służą do podpierania ciała) lub częściowo pokrywać. Wózek inwalidzki składa się według PN-ISO 6440:2001 z czterech funkcjonalnych podsystemów:

  • układu podparcia ciała (siedzisko, oparcie, oparcia boczne, podnóżek, podpórka pod głowę, dodatkowe urządzenia podtrzymujące nogi),
  • ramy (rama siedziska i rama oparcia),
  • układu jezdno-napędowego (obręcze napędowe, mechanizm obrotu przednich kółek samonastawnych),
  • kół (zwykle dwóch małych przednich kół oraz dwóch tylnych dużych kół).

Układ podparcia ciała pełni funkcję ortotyczną, układ jezdno-napędowy wraz z kołami pełni funkcję lokomocyjną. Wszystko jest spajane konstrukcyjnie przez ramę. Modułowa konstrukcja współczesnych wózków inwalidzkich sprawia, że niemal każdy z typów można indywidualnie skonfigurować za pomocą wartości nastaw w modułach podstawowych lub doboru modułów dodatkowych. Zależy to od indywidualnych wymagań konkretnego niepełnosprawnego człowieka (rodzaj niepełnosprawności, wymiary antropometryczne, upodobania, sprawność intelektualna i in.). Przykładowe opcjonalne lub nastawne moduły wózków to:

  • rama (rodzaj, długość, szerokość i głębokość siedziska; wysokość siedziska nad ziemią; wysokość i kąt oparcia; sposób składania itp.),
  • podpórki pod stopy (stałe lub składane dla osób chodzących),
  • tapicerka siedziska i oparcia (rodzaj),
  • przednie kółka samonastawne (konstrukcja i średnica kółka, długość widelców),
  • tylne koła (średnica, konstrukcja, rodzaj ciągów napędowych),
  • oparcia boczne (wymiary, składalność),
  • napęd (rodzaj, parametry – tylko wózki z napędem elektrycznym i hybrydowym),
  • sterowanie napędem (tylko wózki z napędem elektrycznym i hybrydowym),
  • poduszka na siedzisko,
  • poduszka oparcia (opcja),
  • rączki do pchania wózka (opcja),
  • amortyzatory (opcja),
  • torby i sakwy (opcja),
  • oświetlenie (opcja),
  • urządzenia przeciwywrotne (opcja),
  • pasy bezpieczeństwa (opcja),
  • podparcie głowy (opcja),
  • oprawy, pozwalające przymocować i przenosić kule (opcja),
  • zbiornik tlenu (opcja),
  • chorągiewka rowerowa (opcja),
  • inne.

Historia[3]Edytuj

 
Wózek inwalidzki Władysława IV z 1640 roku (projekt: Giovanni Battista Gisleni)
  • ok. 500 p.n.e. – w Chinach oraz w Grecji ilustracje przedstawiające krzesła na kołach
  • 1595 – król Hiszpanii Filip II poruszał się na krześle z kołami[4]
  • ok. 1640 – dla króla Polski Władysława IV Wazy cierpiącego na reumatyzm skonstruowano „mobilne krzesło”
  • 1885 – wynaleziono obręcze przymocowane do kół służące do napędu wózka
  • 1899 – zbudowano wózek napędzany benzynowym silnikiem spalinowym
  • 1900 – zbudowano wózek napędzany ręcznie za pomocą przekładni łańcuchowej
  • 1900 – wyprodukowano pierwszy wózek z kołami ze stalowymi szprychami
  • 1932 – skonstruowano wózek składany krzyżakowo – konstruktorem był Harry Jennings (USA)[2]
  • 1984 – skonstruowano pierwszy wózek elektryczny (Norwegia)[5]

PrzypisyEdytuj

  1. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, art. 2 pkt 48 (Dz.U. z 2018 r. poz. 1990).
  2. a b c Maciej Sydor, : Wybór i eksploatacja wózka inwalidzkiego. Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu, 2003, s. 141. ​ISBN 83-7160-315-0​.
  3. Wynalazki i odkrycia – Wózek inwalidzki.
  4. Historia wózka inwalidzkiego..
  5. Powerchair History: Power Chairs Direct.