Otwórz menu główne

Wolności obywatelskie

Magna charta libertatum civitatis Waterford. Timotheo Cunningham editore. Fleuron T145627-2

Wolności obywatelskie – sformułowane przez konstytucję i ustawodawstwo zobowiązanie władzy państwowej do nieingerowania w określone sfery życia osobistego i publicznego obywateli[1].

Spis treści

Geneza wolności obywatelskichEdytuj

Prawo polskieEdytuj

Konstytucja Rzeczypospolitej PolskiejEdytuj

Obywatelom Polski wolności obywatelskie zagwarantowane są w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Są to:

Wolności osobiste

  • wolność zachowania i rozwoju języka, obyczajów, tradycji i kultury – art. 35,
  • wolność osobista – art. 41,
  • wolność i ochrona tajemnicy komunikowania się – art. 49,
  • wolność poruszania się po terytorium RP oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu – art. 52,
  • wolność sumienia i religii – art. 53,
  • wolność słowa – art. 54,

Wolności polityczne

  • wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich – art. 57,
  • wolność zrzeszania się – art. 58,
  • wolność tworzenia związków zawodowych – art. 59,

Wolności ekonomiczne, socjalne i kulturalne

  • wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy – art. 65,
  • wolność wyboru szkół innych niż publiczne dla swoich dzieci – art. 70,
  • wolność twórczości artystycznej, nauczania, badań naukowych i korzystania z dóbr kultury – art. 73,

Środki ochrony wolności

  • prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy – art. 77.1,
  • wolność dochodzenia naruszonych wolności na drodze sądowej – art. 73.2,
  • prawo do wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego – art. 73,
  • prawo wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich o pomoc – art. 73,

Obowiązki i kompetencje Rzecznika Praw ObywatelskichEdytuj

 
Adam Bodnar, Rzecznik Praw Obywatelskich od września 2015

Zadaniem Rzecznika Praw Obywatelskich zapisanym w konstytucji jest stanie na straży wolności i praw człowieka i obywatela. Strzeże on nie tylko zasad zapisanych w Konstytucji RP, ale również w ustawach. Obowiązek ten obejmuje również umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Polskę.

RPO ma podstawy prawne do interwencji, gdy stwierdza naruszenie prawa przez organ państwowy, a wszczęcie jego postępowania odbywa się na wniosek osoby trzeciej, organizacji, organów samorządowych, lub z własnej inicjatywy. Wnioskodawca powinien określić osobę, której dotyczy dana sprawa i przedmiot sprawy.

Rzecznik nie jest związany wnioskiem, lecz powinien rozpatrzyć go w terminie, którego nie określa żadna ustawa. Jeżeli stwierdza, że sprawa jest zasadna, podejmuje interwencję. W przypadku, gdy wnioskodawca nie wyczerpał wszystkich możliwości dochodzenia swych praw, może wskazać pozostałe drogi działania. Może również przekazać sprawę do kompetentnych organów. W każdej sytuacji jednak ma obowiązek powiadomienia wnioskodawcy o podjętej przez siebie decyzji[3].

Prawo międzynarodoweEdytuj

Geneza Powszechnej Deklaracji Praw CzłowiekaEdytuj

 
Eleanor Roosevelt z Powszechną deklaracją praw człowieka

Karta Narodów ZjednoczonychEdytuj

Twórcy Karty Narodów Zjednoczonych w preambule aktu przedstawili swoją chęć przywrócenia wiary w podstawowe prawa człowieka, w godność i wartość jego osoby, w równouprawnienie mężczyzn i kobiet oraz w równość praw narodów wielkich i małych. Zgodnie z ust. 3 art. 1 Karty celem ONZ jest dążenie do osiągnięcia międzynarodowej współpracy w rozwiązywaniu sporów międzynarodowych i w popieraniu swobód dla wszystkich bez różnicy rasy, płci, języka czy religii. Z uwagi, że Karta NZ nie zawiera ani definicji praw człowieka, ani ich katalogu, w nauce wypowiadane są sprzeczne opinie co do charakteru prawnego zawartych w niej postanowień.

Międzynarodowa Karta Praw CzłowiekaEdytuj

Ogólnikowa forma przedstawienia zasady poszanowania praw człowieka przedstawiona w Karcie Narodów Zjednoczonych zmusiła Organizację Narodów Zjednoczonych do podjęcia prac nad wystosowaniem rozwiniętego i konkretnego aktu prawnego uzupełniającego poprzednie dokumenty traktujące o prawach i wolnościach człowieka. Organem, który miał określać formę i treść była, stosownie do art. 68 Karty Narodów Zjednoczonych, Komisja Praw Człowieka.

W grudniu 1947 zdecydowano, że Międzynarodowa Karta Praw Człowieka będzie składała się z 3 części: Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Paktu Praw Człowieka i środków dotyczących wprowadzania paktu w życie.

Powszechna Deklaracja Praw CzłowiekaEdytuj

Prace nad Deklaracją prowadzone były w latach 1947–1948 i zakończyły się uchwaleniem Deklaracji przez Zgromadzenie Ogólne. Składa się ona ze wstępu i 30 artykułów[4]. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka była krokiem milowym rozpoczynającym światowe myślenie w kategoriach praw człowieka i wolności obywatelskich. Standardy wolności tam określone dotyczyły wszystkich bez względu na rasę, kolor skóry, płeć, poglądy, narodowość i inne różnice. Mimo tego, że jej prawna forma nie dawała możliwości ich egzekwowania, to Deklaracja pozostaje głównym punktem odniesienia przy formułowaniu ocen i kolejnych paktów dotyczących praw i wolności człowieka[2].

Wolności obywatelskie, o których traktuje: wolności myśli, sumienia i wyznania (art. 18), wolności opinii i wyrażania jej (art. 19), wolność wyborów (art. 21)[5].

Międzynarodowa ochrona wolności obywatelskichEdytuj

 
Trzy filary ochrony praw i wolności człowieka i obywatela

Trzy filary ochrony wolności obywatelskich i praw człowiekaEdytuj

Międzynarodowa ochrona wolności obywatelskich opiera się na trzech filarach, które stabilnie utrzymują dzieło ochrony praw człowieka. Są to:

  1. system wewnątrzkrajowy (prawo i system instytucji),
  2. system międzynarodowy (system ONZ i systemy regionalne),
  3. organizacje pozarządowe.

System ochrony praw i wolności człowieka i obywatela ONZEdytuj

Organy tworzące rozbudowaną siatkę ochrony praw człowieka i wolności obywatelskich w ONZ[6]
Zgromadzenie Ogólne ONZ Kluczowy organ ONZ traktujący prawa i wolności człowieka i obywatela jako jedno z głównych zagadnień, którymi zajmuje się na dorocznych sesjach.
Rada Społeczno-Gospodarcza Kontroluje pracę organów w zakresie praw i wolności człowieka i obywatela, pośrednio wpływa na państwa wydając zalecenia, dokumenty i prowadząc konferencje.
Komisja Praw Człowieka Opracowuje projekty konwencji, raporty, rezolucje, rekomendacje, decyzje i zalecenia, rozpatruje skargi, powołuje ekspertów, sprawozdawców i grupy robocze i wysyła je w newralgiczne miejsca świata.
Wysoki komisarz NZ ds. praw człowieka Koordynuje działania organów i agend NZ w dziedzinie praw człowieka, ich promocją, profilaktyką i wspieraniem państw budujących demokrację.

Międzynarodowe organizacje pozarządoweEdytuj

  • Amnesty International – bada, dokumentuje i publikuje raporty o przypadkach naruszeń praw człowieka na całym świecie. Organizacja podejmuje praktyczne i skuteczne działania w celu powstrzymania naruszeń oraz pomocy ofiarom. Walczy o świat, w którym każdy człowiek może korzystać ze wszystkich praw zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Jej wartości są podstawą działalności Amnesty International. Zmiana dokonuje się w trzech etapach:
    1. prace badawcze, czyli prowadzenia rzetelnych badań i tworzenia raportów o naruszeniach praw i wolności człowieka do których dochodzi na całym świecie,
    2. rzecznictwo i lobbing, czyli nacisk na rządy, aby podejmowały decyzje zgodne z prawami i wolnościami człowieka i obywatela,
    3. kampanie i akcje, czyli petycje, listy i protesty przez które aktywiści wywierają nacisk na organizacje mogące wprowadzić zmianę[7],
  • Human Rights Watch,
  • Międzynarodowa Helsińska Federacja Praw Człowieka – apolityczna organizacja działająca na rzecz ochrony i promocji praw człowieka. Udziela ona pomocy prawnej dla osób, które nie znają swoich praw[8],
  • Międzynarodowa Liga na rzecz Praw Człowieka[6].

PrzypisyEdytuj

  1. wolności obywatelskie – Słownik języka polskiego PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2018-01-04] (pol.).
  2. a b Laura Koba, Wiesław Wacławczyk, Prawa człowieka. Wybrane zagadnienia i problemy.
  3. Wiesław Skrzydło, Ustrój polityczny RP w świetle konstytucji z 1997 r., 2014.
  4. Remigiusz Bierzanek, Jan Szymonides, Prawo międzynarodowe publiczne.
  5. ONZ, Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, 2001.
  6. a b Marek Grondas, Janusz Żmijski, Po prostu WOS.
  7. Strona główna, amnesty.org.pl [dostęp 2018-02-11] (pol.).
  8. Helsińska Fundacja Praw Człowieka, www.hfhr.pl [dostęp 2018-02-11] (pol.).