Xhafer Deva

Xhafer Ibrahim Deva (ur. 21 lutego 1904 w Kosowskiej Mitrowicy, zm. 25 maja 1978 w Palo Alto[1]) – albański polityk i działacz narodowy, minister spraw wewnętrznych w kolaboracyjnym rządzie albańskim w latach 1943–1944, przywódca Drugiej Ligi Prizreńskiej w latach 1944–1945.

Xhafer Deva
Ilustracja
Pełne imię i nazwisko Xhafer Ibrahim Deva
Data i miejsce urodzenia 21 lutego 1904
Mitrowica
Data i miejsce śmierci 25 maja 1978
Palo Alto
Minister spraw wewnętrznych
Okres od październik 1943
do czerwiec 1944
Poprzednik Kolë Bibë Mirakaj
Następca Fiqri Dine

ŻyciorysEdytuj

Był jednym z siedmiu synów kupca Ibrahima Devy i Esmy z d. Osmani[1]. Uczył się początkowo w Mitrowicy i w Salonikach, a następnie wyjechał na studia do Stambułu i Wiedniu. Po studiach pracował w banku w Aleksandrii, ale porzucił pracę z powodu choroby i wyjechał do Wiednia, gdzie uzyskał dyplom inżyniera[1]. W 1933 przyjechał do Mitrowicy i do 1941 zajmował się działalnością handlową[1].

Prawdopodobnie podjął współpracę z niemiecką Abwehrą w Belgradzie, jeszcze przed inwazją w kwietniu 1941[2]. Po zajęciu Jugosławii przez wojska niemieckie w kwietniu 1941 r., powrócił do Kosowa, gdzie stanął na czele lokalnej administracji, działającej w Mitrovicy, w niemieckiej strefie okupacyjnej[1].

Pod koniec 1943 r. wraz z Bedrim Pejanim współtworzył Drugą Ligę Prizreńską, na czele której stanął pod koniec 1944 r[1]. Od października/listopada 1943 r. do czerwca 1944 r. pełnił funkcję ministra spraw wewnętrznych w rządzie albańskim, kierowanym przez Rexhepa Beja Mitrovicę. Z tego tytułu stał na czele połączonej Albańskiej Żandarmerii. Silnie zaangażował się w werbunek Albańczyków do nowo formowanej 21 Dywizji Górskiej SS „Skanderbeg”. Nadzorował też deportację albańskich Żydów do obozów koncentracyjnych. Pomimo tego Niemcy oskarżyli go o uwalnianie schwytanych komunistów za pieniądze. Pod koniec wojny X. Deva ewakuował się do Chorwacji, a w grudniu 1944 r. dotarł do Wiednia. Następnie przeniósł się do Egiptu, a później do USA.

W 1966 r. należał do grona organizatorów odtwarzanej na emigracji Drugiej Ligi Prizreńskiej (Lidhja e Dytё e Prizrenit), propagującej hasło wyzwolenia ziem należących do Jugosławii, a zamieszkanych przez Albańczyków[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. New York: I.B. Tauris, 2012, s. 108–109. ISBN 978-1-78076-431-3.
  2. Bernd Fischer: Albania at War 1939-1945. C. Hurst & Co. Publishers, 1999, s. 168.
  3. Kush ishte Xhafer Deva, shtëpia e të cilit u dogj dje në Mitrovicë (alb.). gazetaexpress.com. [dostęp 2018-07-14].

BibliografiaEdytuj

  • Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. New York: I.B. Tauris, 2012, s. 108–109. ISBN 978-1-78076-431-3.