Łuny w Bieszczadach

Łuny w Bieszczadach (pierwotnie zamierzony tytuł Tak było w Bieszczadach) – powieść wojenna Jana Gerharda, wydana po raz pierwszy w 1959, przedstawiająca obraz walk toczących się na terenie Bieszczadów w latach 1944–1947 pomiędzy siłami polskimi a oddziałami UPA.

Łuny w Bieszczadach
Autor Jan Gerhard
Typ utworu powieść wojenna
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Polska
Język polski
Data wydania 1959

Powieść była drukowana w dzienniku „Nowiny Rzeszowskie” od 5 grudnia 1959[1] do 25 maja 1960[2].

Na kanwie tej powieści Ewa i Czesław Petelscy zrealizowali w 1961 dramat wojenny Ogniomistrz Kaleń (1961)[3].

Powieść miała w sumie 12 wydań, osiągając ponad 500 tysięcy sztuk nakładu. W czasach PRL książka zatwierdzona była przez Ministerstwo Oświaty i Szkolnictwa Wyższego jako lektura w liceach ogólnokształcących, technikach i zasadniczych szkołach zawodowych[4].

Treść książki została poprzedzona zdaniem: Losy ludzkie są kręte jak drogi i ścieżki w Bieszczadach, zawsze jednak los człowieka zależy od drugiego człowieka[5].

FabułaEdytuj

Fabuła książki opowiada historię kapitana Jerzego Ciszewskiego, dowódcy jednego z batalionów pułku podpułkownika Tomaszewskiego (następnie majora Grodzickiego). Z kapitanem Ciszewskim związanych jest wiele wątków, między innymi jego miłosne przygody z Barbarą, Ewą, oraz Ireną Grodzicką (żoną przełożonego), ponadto poznajemy dowódców, innych oficerów i podoficerów: majora Premingera, porucznika Turskiego. Bohaterowie drugiej strony barykady to dowódca oddziału WiN, major Żubryd oraz dowódcy oddziałów UPA: kurinny Ren i rejonowy prowidnyk Ihor.

Niezgodności historyczneEdytuj

Już w trakcie druku książki w „Nowinach Rzeszowskich” w liście do redakcji Michał Jakubowicz, opierając się na historycznym charakterze książki z autentycznym bohaterami, zarzucił autorowi niezgodność z faktami w odniesieniu do wydarzeń w Ropience[6]. W odpowiedzi na łamach tej gazety Jan Gerhard stwierdził, że jego książka nie jest historią walk z bandami UPA i WiN w Bieszczadach, a tylko powieścią osnutą na tle tych walk, a czytelnik nie powinien w niej szukać zbieżności nazwisk bohaterów ani nazw miejscowości[7]. Tym niemniej w posłowiu powieści autor stwierdził, iż książkę napisał w oparciu o własne wspomnienia oraz że wydarzenia opisane w książce są prawdziwe[8].

Powieść, mimo iż oparta na prawdziwych wydarzeniach, znacznie przeinacza lub rozmywa fakty. Zawarto w niej np. twierdzenia, że znikanie całych wsi w Bieszczadach (m.in. Jaworzec, Ustrzyki Górne, Brzegi Górne), spowodowane jest tylko i wyłącznie terrorem UPA, bez związku z przymusowymi przesiedleniami. Ponadto razem z "bandytami z lasów" w jednym szeregu stawiani są spekulanci (na ogół członkowie PSL), zwolennicy Stanisława Mikołajczyka, oraz Amerykanie. Z kolei referendum ludowe z roku 1946 zostaje ukazane jako przeprowadzone w sposób całkowicie demokratyczny, a generał Świerczewski (ani razu jednak nie wymieniony z nazwiska) – jako mąż stanu i posiadający niesłychany autorytet u żołnierzy bohater. Opisywane w utworze zbrodnie UPA nie są całkowicie fikcyjne, w rzeczywistości we wskazanych miejscach i czasie miały miejsce potyczki między UPA a LWP[9].

W książce została przedstawiona postać ppłk. Teodora Rajewskiego, ze szczegółami odpowiadającymi jego biografii, jednak oficer ten został określony jako Rojewski[10]. Ponadto w treści jest przywołany np. major Preminger (zob. Abraham Preminger)[11].

WydaniaEdytuj

  • 1960 – Wydawnictwo MON (ss. 635)
  • 1964 – Wydawnictwo MON (2 tomy)
  • 1968 – (ss. 592)
  • 1969 – Wydawnictwo MON (ss. 591)
  • 1973 – Wydawnictwo Lubelskie (ss. 583)
  • 1974 – Wydawnictwo MON, seria: Biblioteka Literatury XXX-lecia
  • 1975 – Wydawnictwo Lubelskie (2 tomy)
  • 1977 – Wydawnictwo Lubelskie (ss. 583), nakład 50 tys. plus 270 egz.
  • 1980 – wyd. XI, Wydawnictwo Lubelskie (ss. 583)

PrzypisyEdytuj

  1. Jan Gerhard. Łuny w Bieszczadach. „Nowiny Rzeszowskie”. Nr 293, s. 7, 5-6 grudnia 1959. 
  2. Jan Gerhard. Łuny w Bieszczadach. „Nowiny Rzeszowskie”. Nr 123, s. 6, 25 maja 1960. 
  3. Witold Szymczyk. Ogniomistrz Kaleń. Film o Bieszczadach. „Nowiny Rzeszowskie / Widnokrąg”, s. 1-2, Nr 3 z 15 października 1961. 
  4. Jan Gerhard: Łuny w Bieszczadach. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1977, s. 584.
  5. Jan Gerhard: Łuny w Bieszczadach. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1977, s. 4.
  6. Redaktorze „Nowin Rzeszowskich”. „Nowiny Rzeszowskie”. 55, s. 6, 5-6 marca 1960. 
  7. Korespondencje, dyskusje, polemiki. Towarzyszu redaktorze. „Nowiny Rzeszowskie”. 85, s. 7, 9-10 kwietnia 1960. 
  8. Jan Gerhard: Łuny w Bieszczadach. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1977, s. 577.
  9. Grzegorz Motyka - W kręgu "Łun w Bieszczadach", Warszawa 2009, s. 18-22
  10. Jan Gerhard. Łuny w Bieszczadach. „Nowiny”. Nr 101, s. 5, 29 kwietnia 1960. 
  11. Jan Gerhard: Łuny w Bieszczadach. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1977, s. 79, 99.

LiteraturaEdytuj