Otwórz menu główne

Łycznik późny (Panellus serotinus (Pers.) Kühner) – gatunek grzybów z rodziny grzybówkowatych (Mycenaceae)[1].

Łycznik późny
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina grzybówkowate
Rodzaj łycznik
Gatunek łycznik późny
Nazwa systematyczna
Panellus serotinus (Pers.) Kühner
C. r. hebd. Séanc. Acad. Sci., Paris 230: 1889 (1950)
Młode owocniki łycznika późnego
Blaszki łycznika późnego
Panellus serotinus G8 (1).JPG

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji: Panellus, Mycenaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1793 r. Persoon nadając mu nazwę Agaricus serotinus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1891 r. Kühner, przenosząc go do rodzaju Panellus[1].

Synonimy naukowe[2]:

  • Acanthocystis serotinus (Pers.) Konrad & Maubl. (1937)
  • Agaricus almeni Fr. 1874
  • Agaricus serotinus Schrad. 1794
  • Agaricus serotinus Pers. 1793
  • Dendrosarcus almeni (Fr.) Kuntze, 1898
  • Dendrosarcus serotinus Kuntze 1898
  • Hohenbuehelia serotina (Pers.) Singer 1951
  • Panus serotinus (Pers.) Kühner 1980
  • Pleurotus almeni (Fr.) P. Karst. 1879
  • Pleurotus sauteri Kalchbr.
  • Pleurotus serotinus (Pers.) P. Kumm. 1871
  • Pleurotus serotinus f. sauteri (Kalchbr.) Pilát 1935
  • Pleurotus serotinus (Pers.) P. Kumm. 1871, f. serotinus
  • Pleurotus serotinus var. almeni (Fr.) Bigeard & H. Guill. 1913
  • Pleurotus serotinus var. flaccidus J.E. Lange 1930
  • Pleurotus serotinus (Pers.) P. Kumm. (1871, var. serotinus
  • Sarcomyxa serotina (Pers.) P. Karst. 1891

Polska nazwę nadali mu Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r., wcześniej w piśmiennictwie polskim opisywany był przez S. Chełchowskiego jako bedłka późna lub boczniak późny[3].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 4–11 cm, kształt łopatkowaty, nerkowaty, muszlowaty lub wachlarzowaty. Przyrasta do podłoża bokiem lub bardzo krótkim trzonem. Jest łukowaty lub płaski. Skórka sucha i gładka, a pod nią znajduje się elastyczna, żelatynowata warstewka. Młode owocniki początkowo mają ciemnozielony lub zielonobrązowy kolor, później są ochrowobrązowe, żółtawoochrowe, mięsistobrązowe[4].

Trzon

Wysokość 0,8–1,4 cm, grubość 1–2 cm. W stosunku do wielkości kapelusza jest bardzo krótki i stosunkowo gruby (czasami w ogóle brak trzonu). Kształt stożkowaty, powierzchnia delikatnie łuskowata, kolor od jasnożółtego do ochrowego[4].

Blaszki

Zbiegające, gęste, początkowo bladożółtawe, potem stopniowo zmieniają kolor na pomarańczowy, żółtokremowy i ochrowy[4].

Miąższ

Żółtawy, o słabym zapachu i gorzkawym smaku[4].

Występowanie i siedliskoEdytuj

W Polsce jest nieczęsty, ale nie jest zagrożony wyginięciem[3].

Występuje na niżu i pogórzu, zarówno na żywych, jak i martwych pniach i gałęziach, głównie drzew liściastych, również na pniakach. Najczęściej spotykany jest na olszach, bukach, jaworach, brzozach, dębach. Rzadko można go spotkać także na drzewach iglastych (na świerkach i sosnach). Owocniki pojawiają się od września do grudnia, często nawet po przymrozkach[4]. Najczęściej występuje w lasach rosnących na terenach podmokłych[5]. W Polsce niezbyt pospolity, ale niezagrożony[3].

ZnaczenieEdytuj

Saprotrof lub pasożyt. W niektórych atlasach grzybów uznawany jest za grzyb jadalny[4]. Jadany jest np. w Chinach, Hongkongu i w Rosji[6]. Inni jednak autorzy uważają, że z powodu nieco gorzkiego smaku nie tylko, że jest niejadalny, ale również może być uważany za trujący, gdyż zawiera substancje rakotwórcze[5]. Inne badania dowodzą odwrotnie: właściwości antynowotworowe i wspomagające odporność[7]

Gatunki podobneEdytuj

Często mylony bywa z boczniakiem ostrygowatym (Pleurotus ostreatus), który również rośnie późną jesienią na drzewach, jednak boczniak jest większy, i ma kapelusz stalowoniebieski, bez zielonych odcieni[4]. Również żółty trzon u łycznika późnego powinien wykluczyć taką pomyłkę[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2016-01-20].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. Weltbild, 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. FAO, 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  7. (PDF) Immunomodulating and Antitumor Activities of Panellus serotinus Polysaccharides, ResearchGate [dostęp 2018-11-03] (ang.).