Otwórz menu główne
Kapelusz rozpostarty, o równym brzegu, suchy, pokryty odstającymi łatkami (u czubajki kani)

Kapelusz grzyba – część owocnika grzybów kapeluszowych, na której występuje hymenofor. Kształt kapelusza, jego barwa, wielkość, zapach, jest ważną cechą gatunkową umożliwiającą rozróżnianie gatunków. Hymenofor występuje zawsze na spodniej stronie kapelusza.

Cechy kapeluszaEdytuj

Kształt. Kapelusz grzyba może mieć kształt cylindryczny, wypukły, dzwonkowaty, stożkowaty, płaskowypukły, rozpostarty (płaski), wklęsły, lejkowaty, kopytkowaty, wachlarzowaty. Kształty kapelusza zmieniają się podczas wzrostu owocnika. Młode owocniki zazwyczaj mają kapelusz wypukły, z wiekiem staje się coraz bardziej płaski, a u starszych owocników często wklęsły. Niekiedy na środku kapelusza znajduje się wypukły garb, który może być tępy lub ostry.

Skórka. Może być nieściągalna lub łatwo ściągalna od brzegów do 1/3, 1/2, 2/3 promienia lub z całego kapelusza.

Prążkowanie. U niektórych gatunków grzybów kapelusz może być promieniście prążkowany od prześwitujących blaszek. Prążkowanie to może występować tylko przy brzegach, na 1/3, 1/2, 2/3 promienia kapelusza, lub na całym kapeluszu. Występuje zwłaszcza u kapeluszy higrofanicznych.

Powierzchnia kapelusza może być gładka, włóknista, kosmkowa, zamszowa, pokryta łatkami. Może być strefowana (gdy występują na niej koncentryczne pierścienie, jak np. u mleczaja rydza). Może też być sucha, lepka lub śluzowata.

Brzeg kapelusza może być podwinięty, prosty lub wywinięty do góry. Może być sterylny (gdy hymenofor nie dochodzi do samego brzegu).

Barwa. Kapelusz może być ubarwiony jednolicie, lub wielobarwnie. Istnieje ogromna paleta barw u różnych gatunków. Często w obrębie jednego gatunku istnieje duża zmienność ubarwienia. U niektórych grzybów kapelusze silnie zmieniają barwę pod wpływem wilgoci (są higrofaniczne); po nasiąknięciu wodą stają się ciemniejsze, wysychając jaśnieją, zaczynając od środka. Kolory mogą być ostro odgraniczone, lub płynnie przechodzić jeden w drugi. Barwa, jak i kształt kapelusza ulega też zmianie w trakcie wzrostu.

Forma. Kapelusz może być równy lub pofalowany, może być cały lub popękany. Często cechy te zmieniają się z wiekiem, lub w zależności od pogody, u niektórych gatunków kapelusze mogą pękać z wiekiem lub podczas suchej pogody.

Kształty kapelusza

Brzeg kapelusza może mieć różne kształty, które zwykle zmieniają się w trakcie rozwoju owocnika (najczęściej z podwiniętego przechodzą w wyprostowany). Wyróżnia się następujące typy brzegów kapelusza:

BibliografiaEdytuj

  1. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  2. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.