Otwórz menu główne
przedstawienie króla Abgara z mandylionem

Acheiropoietos (gr. Αχειροποίητος, ros. нерукотворный, нерукотворенный) – wizerunek postaci stworzony w nadnaturalny, cudowny sposób – nie ręką ludzką. Pierwszy raz sformułowania tego użył Ewagriusz Scholastyk w VI w.[1]

W starożytnej GrecjiEdytuj

W starożytnej Grecji czczono wiele wizerunków, którym przypisywano też niezwykłe moce[2].

W chrześcijaństwieEdytuj

W ikonografii chrześcijańskiej przedstawienie Jezusa Chrystusa powstałe w sposób nadprzyrodzony, bez udziału człowieka, poprzez odbicie wizerunku twarzy na chuście lub całunie, a także Matki Bożej i świętych[2]. W prawosławiu ikona typu Acheiropoietos nazywana jest ikoną ikon – uważana jest za obraz uzasadniający wszelkie inne wyobrażenia religijne, stanowi prototyp i źródło wszelkich innych przedstawień, jako obraz łączący w sobie nieopisywalne Bóstwo i opisywalne człowieczeństwo Chrystusa. We wschodniej tradycji chrześcijańskiej, stanowi też najważniejsze świadectwo przemawiające za kultem ikon (przeciw ikonoklazmowi) oraz dowód prawdziwości wcielenia drugiej osoby Trójcy[3].

Jezus ChrystusEdytuj

Najbardziej znanymi przykładami wizerunków Jezusa Chrystusa są: obrazy z Kamulii, Rzymu i z Memfis oraz Całun Turyński[2]. Wśród przedstawień Chrystusa wyróżnia się dwa typy acheiropoietosu:

  • mandylion, czyli obraz przedstawiający głowę Chrystusa spokojnego, nie cierpiącego, często podtrzymywaną przez dwóch aniołów, znany od VI wieku, popularny zwłaszcza w sztuce bizantyjskiej i chrześcijaństwie wschodnim; według tradycji (prawosławnej) pierwszym odbiciem na tkaninie twarzy Chrystusa był wizerunek, który powstał po zetknięciu z Jego twarzą po to, by uzdrowić króla Edessy, Abgara V. Chrystus nie mogąc osobiście przybyć przekazał Ananiaszowi - wysłannikowi króla - wizerunek swej twarzy odbity na płóciennej chuście. Mandylion - Acheiropoietos [nie ludzką ręką malowany] przedstawia twarz Chrystusa ze ścisłym zachowaniem symetrii na tle chusty.
  • veraicon, czyli chusta św. Weroniki, obraz przedstawiający twarz Chrystusa cierpiącego, który miał powstać dzięki podaniu przez Weronikę idącemu na Golgotę Chrystusowi chusty do otarcia twarzy – typ popularny w Kościele rzymskokatolickim (w tradycji zachodniej za odmianę acheiropoietosu uważa się też Całun Turyński)

Matka BożaEdytuj

Istnieją też przedstawienia tego typu związane z Matką Boską. Do najsłynniejszych należy wyobrażenie Matki Boskiej z Gwadelupe zachowane na płaszczu Indianina, któremu ukazała się Maryja.


PrzypisyEdytuj

  1. Grzegorz Górny, Świadkowie tajemnicy. Rosikon press, Warszawa 2012. s. 36
  2. a b c Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 3: H-Ł. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 305/308. ISBN 83-7097-464-3.
  3. L. Uspienski, Teologia ikony, W drodze, Poznań 1993, s. 24-26