Otwórz menu główne

Adelajda z Turynu (również Adelheid, Adelais, lub Adelina, ur. ok. 1014/1020, zm. 19 grudnia 1091)[1] była hrabiną części marchii Ivrea i markizą Turynu, w północno-zachodniej części Włoch, od 1034 do swojej śmierci. Była ostatnią z dynastii Arduinici(ang.) i często jest błędnie kojarzona z Susą[2]. Czasami jest porównywana ze swoją kuzynką, żyjącą w tych samych czasach, Matylda Toskańską[3][4][5].

Adelajda z Turynu
markiza Turynu, hrabina części marchii Ivrea
ilustracja
Adelajda z Turynu
markiza Turynu(ang.)
Okres od 1034
do 19 grudnia 1091
Poprzednik Ulryk Manfred II
hrabina Ivrea
Okres od 1034
do 19 grudnia 1091
Poprzednik Ulryk Manfred II
Dane biograficzne
Ojciec Ulryk Manfred II
Matka Berta z Mediolanu
Rodzeństwo Imilla
Berta
Mąż Herman IV Szwabski
od 1036 lub 1037
do lipiec 1038
Mąż Henryk z Monferrato
od przed 19 stycznia 1042
do ok. 1045
Mąż Otton Sabaudzki
od 1046
do 1 marca 1060
Dzieci Piotr I
Amadeusz II
Berta
Adelajda
Otton
Adelajda z Susy – Google Art Project

Spis treści

BiografiaEdytuj

Wczesne życieEdytuj

Urodziła się w Turynie, jako córka Ulryka Manfreda II i Berty ok. 1014/1020.  O wczesnych latach jej życia wiemy niewiele[6]. Miała dwie młodsze sióstry, Immillę(ang.) i Bertę(ang.). Być może, miała również brata, o nie znamym imieniu, który zmarł przed ich ojciem[7]. W ten sposób, po śmierci Ulryka Manfreda (w grudniu 1033 lub 1034), Adelajda odziedziczył dużą część ojcowskich włości[8]. Otrzymała włości w hrabstwie Turynu (zwłaszcza w dolinie Susy(wł.)), Auriate(ang.) i Asti. Adelajda także odziedziczyła włości, ale prawdopodobnie bez hrabiowskich uprawnień, w hrabstawach Albenga, Alba, Bredulo(wł.) i Ventimiglia[9]. Prawdopodobnie matka Adelajdy, Berta, była dla niej krótko regentką, bezpośrednio po śmieci Ulryka Manfreda.

MałżeństwaEdytuj

Ponieważ tytuł markiza w pierwszej kolejności miał, w tamtych czasach, wojskowe znaczenie , dlatego nie był uważany za odpowiedni dla kobiety. Z tego powodu cesarz Konrad II zaaranżował małżeństwo między Adelajdą i jego pasierbem, Hermanen IV, w 1036  lub 1037. Herman przeprowadził inwestyturę jako markiz Turynu[10]. Zmarł na zarazę w czasie walk za Konrada II w Neapolu w lipcu 1038.

Adelajda wyszła ponownie za mąż, aby zabezpieczyć swoje rozległe włości. Prawdopodobnie w 1041, i na pewno przed 19 stycznia 1042, Adelajda wyszła za Henryka, markiza Monferrato[11]. Henryk zmarł ok. 1045 i Adelajda owdowiała po raz drugi. Niezwłocznie został zaaranżowany trzeci ślub, tym razem z Ottonem Sabaudzkim (1046)[6]. Miała z nim trzech synów, Piotr I, Amadeus II, i Ottona. Mieli również dwie córki, Bertę, która wyszła za mąż za Henry IV króla Niemiec, i Adelajdę, która wyszła za mąż za Rudolfa Szwabskiego (który później wystąpił przeciwko Henrykowi jako królowi Niemiec).

Wdowieństwo i władzaEdytuj

Po śmierci swego męża Ottona, 1 marca 1060, Adelajda rządziła marchią Turyńską i hrabstwem Sabaudii z synami najpierw z Piotrem, a potem z Amadeuszem.

Czasami twierdzi się, że Adelajda opuściła Turyn jako stolicę i zamieszkała w Susa. Nie jest to prawdą. Pobyt Adelajdy w margrabiowskim pałacu w Turynie jest udokumentowany znacznie częsciej, niż pobyty gdzie indziej[12].

W 1070 Adelajda zdobyła i spalił miasto Asti, które zbuntowało się przeciwko niej[13].

Stosunki z cesarstwemEdytuj

W 1069 roku Henryk IV próbował oddalić Bertę, córkę Adelajdy[14], co ochłodziło relacje Adelajdy z cesarską rodziną. Jednak, dzięki interwencji Berty, Henryk otrzymał wsparcie od Adelajdy, kiedy przybył do Włoch, aby ukorzyć się przed papieżem Grzegorzem VII i Matyldą z Toskanii w Kanossie. W zamian za pozwolenie na podróżowanie przez jej ziemie, Henryk nadał Adelajdzie Bugey [15]. Adelajda i jej syn Amadeusz towarzyszyli Henrykowi IV i Bercie w Kanossie, gdzie Adelajda występował w roli pośrednika, wraz z Matyldą, Albertem Azzo II, margrabią Mediolan, i innymi[16]. Biskup Benzo Alby wysłał kilka listów do Adelajdy między 1080 i 1082, zachęcając ją do wspiercia Henryka IV we włoskich wojnach, które były częścią Sporu o inwestyturę[17]. Nastąpiło zbliżenie w stosunkach Adelajdy z Henrykiem IV. Ona zaproponowała miediację między nim a Matyldą Toskańską, a może nawet dołączyła do niego w kampanii w południowych Włoszech w 1084[18].

Stosunki z KościołemEdytuj

Adelajda uczyniła liczne darowizny dla klasztorów w marchii turyńskiej. W 1064 roku założyła klasztor Santa Maria w Pinerolo[19].

Adelajda otrzymywała listy od wielu czołowych kapłanów, w tym Papieża Aleksandra II, Piotra Damianipapieża Grzegorza VII. Listy te świadczą, że Adelajda czasami wspierała reformy gregoriańskie, ale innym razem była im przeciwna. Piotr Damiani (w piśmie z 1064) i Grzegorz VII (w piśmie z 1073), polegali na Adelajdzie w wyegzekwowaniu celibatu duchownych i ochronie klasztorów Fruttuaria i San Michele Della Chiusa. Przeciwnie, Aleksander II (w liście z ok. 1066/7) obwiniał  Adelajdę za jej postępowanie wobec Gwido z Velate, który poprzez  symonię został arcybiskupem Mediolanu.

ŚmierćEdytuj

Adelajda zmarła w grudniu 1091[20]. Według późniejszej legendy, została pochowana w kościele parafialnym Canischio (Canisculum), małej wiosce na Cuorgne w Valle Orco(wł.), gdzie rzekomo mieszkała incognito dwadzieścia dwa lata przed śmiercią[21]. Historyk średniowiecza Charles William Previté-Orton nazwał tę historię "absurdem"[22]. W katedrze w Susa, w niszy w ścianie, stoi pomnik z orzechowego drzewa, pokrytego brązem, przedstawiający Adelajdę, klęczącą na modlitwie. Nad nim można przeczytać napis: Questa è Adelaide, cui l'istessa Roma Cole, e primo d' Ausonia onor la nome[potrzebny przypis].

Rodzina i dzieciEdytuj

Z powodu późnego austriackiego źródła, czasami błędnie twierdzi się, że Adelajda i Herman IV, książę Szwabii mieli dzieci[23]. Tak nie było. Herman uczestniczył w kampani wojennej przez większość swojego krótkiego małżeństwa z Adelajdą i umarł bez spadkobierców[24]. Adelajda nie mieła  dzieci także z drugim mężem, Henrykiem.

Adelajda i Otton Sabaudzki mieli pięcioro dzieci:

DziedzictwoEdytuj

Adelajda jest przedstawiona w instalacji Judy Chicago Kolacja, reprezentuje jedno z 999 imion na Piętrze Dziedzictwa[28][29].

Zobacz teżEdytuj

RodowódEdytuj

 
 
 
 
 
Roger[30]
-po 935
hrabia Auriate
 
 
Ardoino Glabrio[31]
-po 4.04.976
hrabia Auriate, markiz Turynu
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Manfred I[32]
-1000
markiz Turynu, hrabia Auriate, markiz Susa-Piemonte
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Vmille (Emilia lub Imulla)
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Manfred II Olderyk[33]
992-29.10.1034
markiz Susa i Turynu
 
 
 
 
 
 
Zygfryd[34]
 
 
Adalbert Azzo[35]
-1029
hrabia Reggio, Modeny i Mantui
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Prangarda z Canossy[36]
hrabianka Reggio i Modeny
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Hildegarda
 
 
 
 
 
 
?
 
Adelajda z Susy[37]
 
 
 
 
 
Adalbert[38]
markiz Mediolanu
 
 
Oberto Obizzo I[39]
-przed 975
hrabia Luni, markiz Marchii Wschodniej (Włochy)(ang.)
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Oberto II[40]
-po 1013
hrabia Luni, markiz
 
 
 
 
 
 
?
 
 
?
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Berta Obertengha[41]
997-29.12.1037/40
hrabianka Luni
 
 
 
 
 
 
?
 
 
?
 
 
 
 
 
 
?
 
 
?
 
 
 
 
 
 
?
 
 
?
 
 
 
 
 
 
?
 

PrzypisyEdytuj

  1. Previté-Orton 1912 ↓, s. 250 note7.
  2. Pennington 2003 ↓.
  3. Fumagalli 1992 ↓, s. 243-257.
  4. Goez 2007 ↓, s. 161–193.
  5. Sergi 2016 ↓, s. 57-74.
  6. a b Dunbar 1904 ↓.
  7. Previté-Orton 1912 ↓, s. 154,187.
  8. Sergi 1995 ↓, s. 81.
  9. Previté-Orton 1912 ↓, s. 154f,188,208,217,231f.
  10. Hellmann 1900 ↓, s. 13.
  11. Merlone 1983 ↓, s. 580.
  12. Sergi 1992 ↓, s. 61–76.
  13. Previté-Orton 1912 ↓, s. 228f.
  14. Previté-Orton 1912 ↓, s. 232f.
  15. Previté-Orton 1912 ↓, s. 237f.
  16. Hellmann 1900 ↓, s. 24f.
  17. Tłumaczenie na j. angielski tych listów znajduje się: Epistolae: Medieval Women's Latin Letters
  18. Previté-Orton 1912 ↓, s. 248f.
  19. Previté-Orton 1912 ↓, s. 162.
  20. Previté-Orton 1912 ↓, s. 250.
  21. Calligaris 1889 ↓, s. 132f.
  22. Previté-Orton 1912 ↓, s. 250-251.
  23. Hlawitschka 2006 ↓, s. 1–20.
  24. Schwennicke 1978 ↓, s. table 84.
  25. Previté-Orton 1912 ↓, s. 231.
  26. Otton jest czasami utożsamiany z Ottonem III biskupem Asti (1080-1088), ale ta identyfikacja nie jest pewna.
  27. Vergano 1951 ↓.
  28. Chicago 2007 ↓, s. 121.
  29. Adelaide of Susa. W: Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art: The Dinner Party: Heritage Floor: Adelaide of Susa [on-line]. Brooklyn Museum, 2007. [dostęp 15 grudzień 2011].
  30. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Roger (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-27].
  31. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Ordoino (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-18].
  32. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Manfred I (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-17].
  33. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Manfred II (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-17].
  34. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Zygfryd (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-27].
  35. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Adalbert Azzo (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-18].
  36. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Prangarda (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-18].
  37. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Adelajda (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-18].
  38. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Adalbert (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-27].
  39. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Oberto I (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-17].
  40. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Oberto II (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-17].
  41. Foudation of Medieval Genealogy (praca zbiorowa): Berta (ang.). W: Medieval Lands [on-line]. 2018-05-30. [dostęp 2018-07-18].

BibliografiaEdytuj

  • H. Bresslau: archive.org Jahrbücher des Deutschen Reichs unter Konrad II., 2 vols.. 1884.
  • Judy Chicago: The Dinner Party: From Creation to Preservation. Londyn: Merrell, 2007. ISBN 1-85894-370-1.
  • G. Calligaris (red.): Un’antica cronaca piemontese inedita. Turyn: 1889.
  • F. Cognasso: Dizionario Biografico degli Italiani]. T. 1. 1960.
  • V. Fumagalli: La contessa Adelaide e la società del secolo XI. Wyd. Segusium 32. 1992.
  • Agnes Baillie Cunninghame Dunbar: A Dictionary of Saintly Women. Bell, 1904.
  • E. Goez: Ein neuer Typ der europäischen Fürstin im 11. und frühen 12.Jahrhundert?. W: B. Schneidmüller (red.), S. Weinfurter (red.): Salisches Kaisertum und neues Europa. Die Zeit Heinrichs IV. und Heinrichs V.. Darmstadt: 2007.
  • S. Hellmann: Genealogie Mittelalter Die Grafen von Savoyen und das Reich: bis zum Ende der staufischen Periode. Innsbruck: 1900.
  • E. Hlawitschka. Zur Abstammung Richwaras, der Gemahlin Herzog Bertholds I. von Zähringen. „Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins”. 154, 2006. 
  • R. Merlone. Prosopografia aleramica (secolo X e prima metà dell'XI). „Bollettino storico-bibliografico subalpino”. LXXXI, 1983. 
  • C.W. Previté-Orton: archive.org The Early History of the House of Savoy (1000-1233). Cambridge: 1912.
  • Reina Pennington: Amazons to Fighter Pilots: An Autobiographical Dictionary of Military Women. Westport, CT: Greenwood Press, 2003, s. 3. ISBN 0-313-32707-6.
  • D. Schwennicke: Europäische Stammtafeln(ang.). T. I.1. Marburg: 1978.
  • I poli del potere pubblico e dell'orientamento signorile degli Arduinici: Torino e Susa. W: G. Sergi: La contessa Adelaide e la società del secolo XI. Wyd. Segusium 32. 1992.
  • G. Sergi: I confini del potere. Marche e signorie fra due regni medievali. 1995.
  • Matilde di Canossa e Adelaide di Torino: contatti, confronti, valutazioni tipologiche. W: G. Sergi: Matilde di Canossa e il suo tempo. Atti del XXI congresso internazionale di studio Sull’alto Medioevo. Spoleto: 2016.)
  • L. Vergano: Storia di Asti. T. I. Asti: 1951.

Linki zewnętrzneEdytuj