Otwórz menu główne

Avro 698 Vulcanbrytyjski odrzutowy poddźwiękowy bombowiec strategiczny skonstruowany w zakładach Avro, używany od 1957 roku. Należał on do brytyjskich bombowców strategicznych serii „V”.

Vulcan B.1 (B.2)
Avro Vulcan XH558
Avro Vulcan XH558
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Producent Avro
Typ samolot bombowy
Konstrukcja metalowy średniopłat w układzie delta, bez usterzenia poziomego, skos skrzydeł ok. 50°, hermetyzowana kabina
Załoga 5-osobowa (dwóch pilotów, nawigator, operator radaru i operator urządzeń elektronicznych)
Historia
Data oblotu 30 sierpnia 1952
Lata produkcji 1955-1965
Wycofanie ze służby 1984
Dane techniczne
Napęd 4 silniki odrzutowe Bristol Siddeley Olympus
Wymiary
Rozpiętość 30,18 m (33,83 m)
Długość 29,59 m (30,45 m)
Wysokość 8,07 m (8,28 m)
Powierzchnia nośna 330,80 m² (368,3 m²)
Masa
Własna 37 144 kg
Startowa 86 184 kg, według innych źródeł[jakich?] 77 111 kg (92 534 kg)
Osiągi
Prędkość maks. 0,95 Ma – 1006 km/h (0,96 Ma – 1038 km/h)
Pułap 16 750 m (19 812 m)
Zasięg 4830 km (7400 km)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
bomba nuklearna lub 9534 kg bomb konwencjonalnych (21 bomb po 454 kg), 4 pociski przeciwradarowe Shrike, w wersji B.2A – pocisk Blue Steel
Użytkownicy
RAF
Rzuty
Rzuty samolotu
Avro Vulcan XH558 w locie

Projekt i prototypyEdytuj

W 1947 brytyjskie Ministerstwo Obrony postawiło firmom lotniczym wymagania opracowania bombowca o prędkości 930 km/h, pułapie operacyjnym 15 000 m, zasięgu 5500 km i udźwigu bomb 4500 kg. Prace podjęto w firmach Avro, Vickers i Handley Page. Doprowadziły one następnie do powstania trzech bombowców serii „V”Vickers Valiant, Handley Page Victor i Avro Vulcan.

W zakładach Avro, prace projektowe zostały rozpoczęte jeszcze przez zmarłego w katastrofie w 1947 głównego projektanta Roya Chadwicka. Wybrał on dla swojego projektu niekonwencjonalny wówczas układ delta. Układ ten przetestowano na zbudowanym w 1948 pomniejszonym jednomiejscowym samolocie eksperymentalnym Avro 707, oblatanym 4 września 1949. Pierwszy prototyp pełnowymiarowego bombowca, który otrzymał oznaczenie Avro 698, został oblatany 30 sierpnia 1952 roku[1]. W następnym roku nadano mu nazwę Vulcan. Układ delta zapewniał mu zwartość konstrukcji i dużą manewrowość, przy dobrych własnościach lotnych przy prędkościach okołodźwiękowych.

SłużbaEdytuj

Pierwszy samolot seryjny wersji Vulcan B.1 (Bomber Mark 1) został oblatany 4 lutego 1955. Królewskie Siły Powietrzne (RAF) otrzymały pierwszy egzemplarz samolotu numer XA897 w lipcu 1956 roku, jednak 1 października uległ on katastrofie na lotnisku w Londynie[1]. Kolejne samoloty były dostarczane do jednostek bojowych od lipca 1957 roku. Najpierw do 83. Eskadry. Od 1960, 28 samolotów B.1 zostało wyposażonych w nowsze silniki Olympus 104 i urządzenia przeciwdziałania radioelektronicznego (ECM), otrzymując oznaczenie B.1A.

W 1960 wszedł do służby wariant B.2. Miał on nieco większe skrzydła, mocniejsze silniki i lepsze osiągi od B.1. Otrzymał też bogatsze wyposażenie przeciwdziałania radioelektronicznego. Odróżniał się on wyraźniejszymi wgięciami na krawędzi natarcia skrzydeł w celu zmniejszenia turbulencji i wydłużonymi wygiętymi końcówkami skrzydeł. Ostatni Vulcan został dostarczony w styczniu 1965. Wyprodukowano łącznie 134 samoloty (45 sztuk B.1 i 89 sztuk B.2, w tym 26 B.2A). W 1973 roku osiem maszyn przebudowano na samoloty rozpoznawcze Vulcan B.2(MRR) (lub SR.2).

Arsenał nuklearnyEdytuj

Jako część brytyjskich sił odstraszania nuklearnego Vulcan początkowo przenosił pierwszą brytyjską bombę atomową Blue Danube o mocy 20 kiloton. Następnie stosowano bombę wodorową Yellow Sun (moc 500 kt – 1 Mt) lub mniejszą taktyczną bombę atomową Red Beard (moc 15-25 kt). W 1961 roku 26 vulcanów wersji B.2A zostało uzbrojonych w pocisk rakietowy powietrze-ziemia Blue Steel z głowicą nuklearną. Samoloty z tymi pociskami osiągnęły gotowość w lutym 1963 roku. Kiedy w roku 1969 wycofano pociski Blue Steel, a program ich zastąpienia przez pociski Skybolt ALBM anulowano, pozostały jedynie samoloty uzbrojone w bomby, aczkolwiek bomby nie były już wówczas skutecznym środkiem odstraszania nuklearnego. W tym okresie wycofano również samoloty wersji B.1A.

Od 1963 roku, na skutek wzrastającej skuteczności rakiet przeciwlotniczych przeciw celom na dużej wysokości, charakter misji vulcanów zmienił się z szybkich lotów na dużym pułapie na loty nad ziemią z omijaniem przeszkód terenowych. Samoloty wówczas otrzymały dwukolorowy kamuflaż szaro-zielony.

Bombowiec konwencjonalnyEdytuj

W 1966 Vulcany dostosowano także do roli bombardowania konwencjonalnymi bombami. Mogły one przenosić 21 bomb o masie po 454 kg. Jedyne bojowe zastosowanie Vulcanów miało miejsce w 1982 podczas wojny o Falklandy z Argentyną. Vulcany wówczas wykonały 7 lotów bojowych z Wyspy Wniebowstąpienia. Celem ataków biorących w nich udział pojedynczych samolotów, były lotniska oraz radar w Stanley na Falklandach. Atakowano je klasycznymi bombami oraz pociskami przeciwradarowymi Shrike. W tym czasie były to najdłuższe loty bojowe na świecie, o długości aż 6300 km w jedną stronę, wymagające wielokrotnego tankowania w powietrzu przez tankowce Victor. Operacje te nosiły kodową nazwę „Black Buck” od 1 do 7; pierwsza misja miała miejsce z 30 kwietnia na 1 maja. Ataki te miały wprawdzie znaczenie głównie psychologiczne, nie militarne, udowodniły jednak możliwość zaatakowania w ten sposób Argentyny. Szósta misja skończyła się przymusowym lądowaniem w Brazylii z powodu braku paliwa. Podczas wojny o Falklandy przebudowano (w krótkim czasie 51 dni) także 6 Vulcanów na powietrzne tankowce Vulcan K.2.

Ostatnią operacyjną eskadrę vulcanów rozwiązano w marcu 1984 roku, kilka sztuk latało jeszcze później w celach pokazowych. Vulcan był pierwszym bombowcem odrzutowym w układzie delta. Obecnie w muzeach na świecie pozostaje 21 vulcanów. Ostatni latający egzemplarz, nazwany „The Spirit of Great Britain” (oblatany 25 maja 1960 roku), odbył swój ostatni pożegnalny lot 28 października 2015 roku. W trakcie tego wydarzenia samolot przebył 1600 km wokół charakterystycznych punktów Wielkiej Brytanii. Na trasie przelotu zgromadziło się ok 300 tys. widzów[2]. Samolot po zakończeniu służby jest utrzymywany w stanie umożliwiającym kołowanie po pasie startowym przez fundację Vulcan to the Sky[3].

Opis technicznyEdytuj

Metalowy średniopłat w układzie delta, bez usterzenia poziomego. Skos skrzydeł ok. 50°. Załoga 5-osobowa w ciśnieniowej kabinie z przodu (dwóch pilotów, nawigator, operator radaru i operator urządzeń elektronicznych). Obaj piloci dysponują fotelami katapultowymi. Uzbrojenie w komorze bombowej w kadłubie (pocisk Blue Steel częściowo wystawał z komory).

Napęd: 4 silniki odrzutowe Bristol Siddeley Olympus umieszczone u nasady skrzydeł, wloty powietrza w skrzydłach. Stosowano silniki: Olympus 101 (ciąg 4990 kg), Olympus 102 (ciąg 5443 kg), Olympus 104 (ciąg 6123 kg) – wersja B.1; Olympus 201 (ciąg 7711 kg) – wersja B.2 i B.2A; Olympus 301 (ciąg 9072 kg) – wersja B.2.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Łukasz Golowanow: Katastrofa we mgle. Tragiczny lot Vulcana XA897. Konflikty.pl, 2014-01-08. [dostęp 2015-07-06].
  2. Guy Martin: Ostatni lot Vulcana.
  3. Natalia Michalczyk: Vulcan w przestworza. Konflikty.pl, 2013-11-08. [dostęp 2014-03-01].

Linki zewnętrzneEdytuj