Biały terror (Tajwan)

Biały Terror był politycznym represjonowaniem tajwańskich cywilów pod rządami Kuomintangu[1]. Powszechnie uważa się, że okres Białego Terroru rozpoczął się wraz z ogłoszeniem stanu wojennego na Tajwanie w dniu 19 maja 1949 r., co było możliwe dzięki Tymczasowym Przepisom przeciwko Rebelii Komunistycznej z 1948 r., a zakończył się w dniu 21 września 1992 r. wraz z uchyleniem art. 100 kodeksu karnego, umożliwiającego ściganie działalności "antypaństwowej". Przepisy tymczasowe zostały uchylone rok wcześniej, 22 kwietnia 1991 roku, a stan wojenny został zniesiony 15 lipca 1987 roku[2][3].

Biały Terror (Tajwan)
Ilustracja
Przerażająca Inspekcja autorstwa tajwańskiego grafika Huang Rong-cana. Opisuje ona wrogie środowisko na Tajwanie krótko po incydencie z 28 lutego, który zapoczątkował okres Białego Terroru.
Państwo

 Republika Chińska

Data

1947–1987

Liczba zabitych

Co najmniej 3 000 do 4 000 egzekucji, nie licząc incydentu 228 (18 000 do 28 000 zabitych) lub egzekucji pozasądowych. Co najmniej 140 000 uwięzionych.

Typ ataku

Zabójstwo polityczne, masowe morderstwo, represje polityczne, państwo policyjne

Sprawca

Rząd Republiki Chińskiej (Tajwan) pod przewodnictwem Kuomintangu

Motyw

Konsolidacja władzy nad Tajwanem po wycofaniu się z Chin kontynentalnych

brak współrzędnych

Okres Białego Terroru zasadniczo nie obejmuje incydentu z 28 lutego 1947 r., w którym KMT zabił co najmniej 18 000 tajwańskich cywilów w odpowiedzi na powstanie ludowe, a także dokonał doraźnej egzekucji wielu lokalnych elit politycznych i intelektualnych. Oba te wydarzenia są często omawiane w tandemie, ponieważ był to katalizator, który zmotywował KMT do rozpoczęcia Białego Terroru[4][5]. Stan wojenny został ogłoszony i zniesiony dwukrotnie podczas incydentu z 28 lutego.

Okres czasu edytuj

Powszechnie uważa się, że Biały Terror rozpoczął się wraz z ogłoszeniem stanu wojennego w dniu 19 maja 1949 roku. Jako datę jego zakończenia niektóre źródła podają zniesienie stanu wojennego w dniu 15 lipca 1987r.[6], podczas gdy inne powołują się na uchylenie art. 100 kodeksu karnego w dniu 21 września 1992 r., który zezwalał na prześladowanie ludzi za działalność "antypaństwową"[7]. W momencie jego zniesienia stan wojenny oficjalnie trwał prawie cztery dekady, co było najdłuższym okresem stanu wojennego na świecie. Obecnie jest on drugim najdłuższym, po 48-letnim okresie stanu wojennego w Syrii, który trwał od 1963 do 2011[8] roku.

Kuomitang w większości uwięził tajwańską elitę intelektualną i społeczną w obawie, że mogliby sprzeciwić się rządom KMT lub sympatyzować z komunizmem i separatyzmem[9]. Na przykład Formosan League for Reemancipation (台灣再解放聯盟) była tajwańską grupą niepodległościową założoną w 1947 roku, którą KMT uważał za znajdującą się pod kontrolą komunistów, co doprowadziło do aresztowania jej członków w 1950 roku. World United Formosans for Independence (臺灣獨立建國聯盟) była prześladowana z podobnych powodów. Jednak inne oskarżenia nie miały tak jasnego uzasadnienia, jak w 1968 r., kiedy Bo Yang został uwięziony za dobór słów w tłumaczeniu komiksu Popeye. Wiele innych ofiar Białego Terroru było Chińczykami z Chin kontynentalnych, z których wielu zawdzięczało swoją ewakuację na Tajwan KMT.[10]

Wiele ofiar Białego Terroru, takich jak Bo Yang i Li Ao, zaczęło promować demokratyzację Tajwanu i reformy Kuomintangu. W 1969 roku przyszły prezydent Lee Teng-hui został zatrzymany i przesłuchiwany przez ponad tydzień przez Dowództwo Garnizonu Tajwanu, które zażądało informacji o jego "działalności komunistycznej" i powiedziało mu: "Zabicie cię w tej chwili jest tak łatwe, jak zmiażdżenie mrówki". Trzy lata później został zaproszony do gabinetu Chiang Ching-kuo[11].

Strach przed dyskusją na temat Białego Terroru i Incydentu z 28 lutego stopniowo zmniejszał się wraz ze zniesieniem stanu wojennego po masakrze w Lieyu w 1987 r[12], czego kulminacją było ustanowienie oficjalnego publicznego pomnika i przeprosiny prezydenta Lee Teng-hui w 1995 r. W 2008 roku prezydent Ma Ying-jeou wygłosił przemówienie upamiętniające Biały Terror w Tajpej. Ma przeprosił ofiary i członków ich rodzin w imieniu rządu i wyraził nadzieję, że Tajwan nigdy więcej nie doświadczy podobnej tragedii[13].

Ofiary edytuj

 
Tajwański dysydent polityczny Chen Chih-hsiung po i przed egzekucją

Około 140 000 Tajwańczyków zostało w tym okresie uwięzionych i poddanych surowemu traktowaniu, a wielu z nich pośrednio zmarło lub cierpiało z powodu różnych problemów zdrowotnych. Około 3000 do 4000 zostało bezpośrednio straconych za ich rzeczywisty lub domniemany sprzeciw wobec rządu Chiang Kai-sheka z KMT. Większość ofiar Białego Terroru stanowili mężczyźni, jednak wiele kobiet było torturowanych i/lub straconych[14][15].

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Rubinstein, Murray A. (2007). Taiwan: A New History. Armonk, N.Y.: M. E. Sharpe. p. 302. ISBN 978-0-7656-1495-7
  2. White Terror Period - National Human Rights Museum [online], web.archive.org, 8 stycznia 2022 [dostęp 2023-08-27] [zarchiwizowane z adresu 2022-01-08].
  3. Taiwan: Amendment of Article 100 of the Criminal Code [online], Amnesty International, 31 marca 1992 [dostęp 2023-08-27] (ang.).
  4. 嘉義的228故事:濫殺槍決,血染機場、火車站 - 報導者 The Reporter [online], www.twreporter.org [dostęp 2023-08-27] (chiń.).
  5. Taiwan Kuomintang: Revisiting the White Terror years, „BBC News”, 13 marca 2016 [dostęp 2023-08-27] (ang.).
  6. http://www.tisanet.org/quarterly/4-4-8.pdf
  7. White Terror Period [online], www.nhrm.gov.tw [dostęp 2023-08-27] (ang.).
  8. Syria to end 48 years of martial law, „ABC News”, 27 marca 2011 [dostęp 2023-08-27] (ang.).
  9. White Terror exhibit unveils part of the truth - Taipei Times [online], www.taipeitimes.com, 20 maja 2005 [dostęp 2023-08-27].
  10. The Graveyard At The Center Of Taiwan's White Terror Period - 報導者 The Reporter [online], www.twreporter.org [dostęp 2023-08-27] (chiń.).
  11. SHIH-SHAN HENRY TSAI, LEE TENG-HUI AND TAIWAN'S QUEST FOR IDENTITY, NEW YORK PALGRAVE MACMILLAN, 2005, ISBN 978-1-4039-7056-5 [dostęp 2023-08-27].
  12. 郝柏村, 八年參謀總長日記, 天下遠見文化出版股份有限公司, 2000, ISBN 978-957-621-638-1 [dostęp 2023-08-27] (chiń.).
  13. President Ma attends white terror memorial - The China Post [online], web.archive.org, 3 lutego 2017 [dostęp 2023-08-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-02-03].
  14. Taiwan in Time: The women claimed by the White Terror - Taipei Times [online], www.taipeitimes.com, 18 lipca 2021 [dostęp 2023-08-27].
  15. Ping-Hsing Ku Elder Abuse- Taiwan Elder Abuse, 顧炳星 Ping-Hsing Ku‍ [online], 顧炳星 Ping-Hsing Ku‍ [dostęp 2023-08-27] (ang.).