Separatyzm (z łaciny separatio, oddzielenie) – dążenie do wyodrębnienia się jakiejś grupy z całości. Najbardziej typowym jest separatyzm narodowościowy, a jednym z jego przejawów secesja narodowa. Dążenie do odrębności pod względem narodowym, politycznym, etnicznym, religijnym; działalność mająca na celu wyodrębnienie terytorialne mniejszości narodowych. Separatyzm jest dążeniem do oderwania się określonego terytorium od jakiegoś państwa i utworzenia odrębnej struktury państwowej.

Narody aspirujące do utworzenia własnego państwaEdytuj

Narodowość Państwo Ugrupowanie
  Abchazowie   Gruzja
  Baskowie   Hiszpania
  Francja
ETA[1]
  Manx   Wielka Brytania
  Czeczeni   Rosja Czeczeńska Republika Iczkerii
  Gagauzi   Mołdawia
  Katalończycy   Hiszpania Konwergencja i Unia[1]
  Ingusze   Rosja
  Kurdowie   Turcja
  Iran
  Irak
  Syria
Partia Pracujących Kurdystanu
  Osetyjczycy   Gruzja
  Palestyńczycy   Izrael Organizacja Wyzwolenia Palestyny
  Szkoci   Wielka Brytania Szkocka Partia Narodowa, Szkocka Partia Socjalistyczna[1]
  Lakoci   Stany Zjednoczone
  Alaskańczycy   Stany Zjednoczone Partia Niepodległości Alaski
Afroamerykanie   Stany Zjednoczone Republika Nowej Afryki
  Galisyjczycy   Hiszpania
  Bretończycy   Francja Bretońska Partia Narodowa[1]
  Korsykanie   Francja Front Narodowego Wyzwolenia Korsyki
  Walijczycy   Wielka Brytania Plaid Cymru[1]
  Flamandowie   Belgia Interes Flamandzki[1]
  Frankokanadyjczycy   Kanada Partia Quebecka
  Kornwalijczycy   Wielka Brytania Mebyon Kernow Cornish Nationalist Party[1]
  Rosjanie   Mołdawia Naddniestrzańska Republika Mołdawska
  Rusini   Ukraina
Tamilowie   Sri Lanka Tamilskie Tygrysy
  Tybetańczycy   Chiny środowisko XIV Dalajlamy
  Tuaregowie   Mali Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu
  Sahrawi   Maroko Front Polisario
  Ujgurzy   Chiny

Pojęcia pokrewneEdytuj

Separatyzm bywa mylony z regionalizmem, czyli dążeniem do kultywowania kulturowej, społecznej i ekonomicznej odrębności regionu i dbałością o "małą ojczyznę". Czasem jednak regionalizm może przerastać w separatyzm:

Region Zamieszkiwany teren
  Padańczycy   Włochy
  Bawarczycy   Niemcy
  Ślązacy   Polska,   Czechy

Separatyzmem nie jest też irredentyzm, czyli dążenie do przyłączenia określonego terytorium do innego państwa – np. prorosyjski separatyzm na Ukrainie.

Narodowość Państwo Organizacja
  Rosjanie   Ukraina Doniecka Republika Ludowa, Ługańska Republika Ludowa
  Irlandczycy   Wielka Brytania Irlandzka Armia Republikańska

Separatyzm na terenie PolskiEdytuj

W okresie sporu polsko-czechosłowackiego o Śląsk Cieszyński w latach 19181920 działały na tym terenie trzy duże organizacje separatystyczne: Śląska Partia Ludowa, Związek Ślązaków (52 tys. członków) i Śląska Partia Socjaldemokratyczna. W okresie sporu polsko-niemieckiego o Górny Śląsk w latach 1918-1922 działały na tym terenie jedna duża: Związek Górnoślązaków (1919-1924) (ok. 500 tys. członków) i szereg mniejszych organizacji separatystycznych: Jedność Górnośląska w Bytomiu, Wydział Górnośląski, Komitet Górnośląski w Rybniku, Komitet na rzecz Ustanowienia Wolnego Państwa Górnośląskiego w Katowicach, również takich, które wyodrębniły się z ruchu polskiego: Górnośląski Komitet Plebiscytowy, Polski Związek Górnośląskich Autonomistów w Bytkowie, Liga Obrony Śląska, Śląskie Stronnictwo Demokratyczno-Postępowe i Związek Dawniejszych Powstańców na rzecz Górnośląskiej Niepodległości. Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski na tym terenie działały następujące organizacje separatystyczne: Związek Obrony Górnoślązaków, Związek Rodowitych Górnoślązaków, Blok Socjalny Górnoślązaków, Śląski Blok Narodowy, Śląska Partia Ludowa w Katowicach i Niezależna Śląska Partia Pracy.

W czasie okupacji niemieccy okupanci rozpoczęli akcje tworzenia nowych ruchów separatystycznych w celu rozbicia polskiego społeczeństwa, tworząc m.in. Goralenvolk i Hatshower. Na Podhalu, mimo że sama koncepcja narodu góralskiego była w okresie międzywojennym prawie nieznana poza grupą kilku aktywistów góralskich, dzięki uzyskaniu poparcia kilku znanych przywódców, udało się pozyskać liczną grupę ludności góralskiej deklarujących germańskie korzenie. W nazistowskim spisie ludności 157 tys. sympatyków byłej Śląskiej Partii Ludowej na Śląsku Cieszyńskim zadeklarowało przynależność do narodowości "ślązackiej" (Slonzaken Volk)[2]. Podsycany przez hitlerowców separatyzm i nacjonalizm zaowocował krwawymi pacyfikacjami Wołynia, Podola, Wileńszczyzny przez ukraińskie i litewskie formacje zbrojne. Zwłaszcza prowadzona przez UPA w czasie wojny i okresie powojennym działalność zbrojna charakteryzowała się wyjątkową brutalnością i okrucieństwem.

W latach 2007–2010 istniał Śląski Ruch Separatystyczny (KRS: 0000276432).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  2. Tabela w: Wacław Długoborski (red.), Położenie ludności Rejencji Katowickiej w latach 1939-1945, Poznań 1983; Krzysztof Nowak, Ruch kożdoniowski na Śląsku Cieszyńskim, w pracy pod red. Marii Wandy Wanatowicz, Regionalizm a separatyzm. Historia i współczesność. Śląsk na tle innych obszarów, Katowice 1995, s.42 przypis 76; Elżbieta Pałka, Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania na Zaolziu,Wrocław 2007, s.65-66; Ladislav Pallas, Jazyková otázka a podmínky vytváření národního vědomi ve Slezsku, Ostrava 1970, s. 70.

Linki zewnętrzneEdytuj