Otwórz menu główne

Bienica

wieś na Białorusi

Bienica (biał. Беніца; ros. Беница) – wieś na Białorusi, w rejonie mołodeczańskim obwodu mińskiego, około 19 km na zachód od Mołodeczna, nad rzeczką Bieniczanką (dawniej zwaną Kopanicą[1]).

Bienica
Беніца
Ilustracja
Panarama Bienicy, na pierwszym planie cerkiew pw. Wstawiennictwa NMP, w głębi – kościół pw. Przenajświętszej Trójcy (2014)
Państwo  Białoruś
Obwód miński
Rejon mołodeczański
Sielsowiet Lebiedziewo
Wysokość 170 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

138
Nr kierunkowy +375 1773
Kod pocztowy 222313
Tablice rejestracyjne 5
Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu mińskiego
Bienica
Bienica
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Bienica
Bienica
Ziemia54°20′48″N 26°33′20″E/54,346667 26,555556
Portal Portal Białoruś

HistoriaEdytuj

Pierwsze znane wzmianki o wsi pochodzą z 1505 roku. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego[1] było tu wtedy kilka folwarków, należały do Tatarów, obok których siedzieli: Wołłowicze (1509), Okuszkowie (1520), Komarowie, Ostrouchowie i wielu innych. Na początku XVI wieku Andrzej Ostrouch (żonaty z Halszką Komarówną) założył swą rezydencję w miejscu, gdzie później wyrosło miasteczko Bienica. W ciągu XVI wieku Bienica wielokrotnie zmieniała właścicieli: w 1554 roku miejscowość należała jeszcze do rodziny Ostrouchów, ale już w 1576 roku należała do Wołłowiczów, w 1582 roku Stefan Lwowicz Roski sprzedał te dobra Michałowi i Rajnie z Poniatowskich Mackiewiczom Komarom (wtedy również wzniesiono pierwszą cerkiew we wsi). W 1634 roku majątek ten należał do Jarona (Hieronima) Kociełła. Kolejnym właścicielem Bienicy był jego syn Samuel Hieronim Kociełł (~1610–1685), po którym dziedziczył syn Samuela Michał Kazimierz Kociełł (1644–1722). Michał wybudował w Bienicy rezydencję oraz wzniósł tu w latach 1701–1704 murowany kościół pw. św. Trójcy, do którego sprowadził bernardynów (później gospodarowali tu karmelici[2]). Zapisał on Bienicę w testamencie wnuczce swej siostry Konstancji, Barbarze Chomińskiej (~1690–1775) i jej mężowi Kazimierzowi Kociełłowi. Kazimierz z kolei zapisał majątek swemu synowi Tadeuszowi (1736–1799), który w Bienicy zbudował w latach 1779–1781 obszerny dwór modrzewiowy według projektu Carlo Spampaniego. Tadeusz jeszcze za życia wydzielił z majątku i przekazał Bienicę młodszemu ze swych synów, Michałowi Kazimierzowi (1767–1813), po którego wczesnej śmierci majątek odziedziczyła jego siostra Barbara (~1770–1826), wtedy żona Andrzeja Abramowicza. Dwie córki Andrzeja: Marcjanna i Marianna wyszły za mąż (Marianna po śmieci Marcjanny) za Kazimierza Szwykowskiego, wnosząc mu kolejne części okrojonego już majątku w posagach. Bienica pozostawała własnością rodziny Szwykowskich herbu Ogończyk do 1939 roku, do 1933 roku właścicielem Bienicy był Jan Szwykowski (1868–1933), prawnuk Marcjanny i Kazimierza[1][2][3].

W wyniku reformy administracyjnej w latach 1565–1566 Bienica weszła w skład powiatu oszmiańskiego województwa wileńskiego Rzeczypospolitej. Po III rozbiorze Polski w 1795 roku miejscowość znalazła się na terenie powiatu oszmiańskiego (ujezdu) guberni wileńskiej, stając się siedzibą włości. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku wróciła do Polski, była siedzibą gminy Bienica w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego. W 1926 roku gmina ta znalazła się w powiecie mołodeczańskim w tymże województwie, od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[2][4][5].

Około 1880 roku Bienica liczyła 172 mieszkańców[2]. W 1990 mieszkało tu 279 osób, a w 2009 roku – 138[6].

We wsi działa szkoła podstawowa, przychodnia zdrowia, biblioteka i poczta.

 
XVIII-wieczna rycina kościoła św. Trójcy i klasztoru bernardynów
 
Kościół św. Trójcy (2007)
 
Cekiew pw. Wstawiennictwa NMP (2014)

ZabytkiEdytuj

Kościół św. TrójcyEdytuj

Wzniesiony przez Michała Kociełła kościół został po powstaniu styczniowym, w 1866 roku przekształcony na cerkiew prawosławną, w 1918 roku (w czasie niemieckiej okupacji) przywrócony Kościołowi katolickiemu. W dwudziestoleciu międzywojennym był remontowany, przetrwał II wojnę światową, został zamknięty w 1948 roku i zamieniony na magazyn (podobnie jak cerkiew), następnie zdewastowany, w 1988 roku przywrócono jego funkcję sakralną. W latach 90. rozpoczęto remont, jednak go nie ukończono.

Jest to świątynia dwuwieżowa, wzniesiona na planie krzyża, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium i krótkimi ramionami transeptu. Nad skrzyżowaniem naw znajduje się kopuła osadzona na ośmiobocznej podstawie, zwieńczona ośmioboczną latarnią z namiotowym daszkiem. Fasadę zdobią trzykondygnacyjne czworoboczne wieże, których górne kondygnacje łączy szczyt o falistej linii[4].

We wnętrzu zachowały się częściowo zniszczone nagrobki Kociełłów: Tadeusza (1736–1799) i jego syna Michała Kazimierza (1767–1813). W podziemiach kościoła znajdują się krypty grobowe, w których chowano Kociełłów i Szwykowskich. Według tradycji fundator kościoła – Michał Kazimierz Kociełł pochowany był nie w krypcie, ale pod progiem świątyni[3].

Zachowała się część kamiennego ogrodzenia kościoła z czterosłupową barokową bramą zwieńczoną frontonami o falistych liniach.

Wzniesiony wraz z kościołem klasztor bernardynów skasowano w 1851 roku, a jego zabudowania rozebrano w końcu XIX wieku[4][7].

Kościół jest pomnikiem barokowej architektury[8].

 
Dwór Kociełłów na rysunku Napoleona Ordy z 1875 roku
 
Dwór w 1907 roku
 
Kolumna upamiętniająca uchwalenie Konstytucji 3 maja (1916)

Cerkiew pw. Wstawiennictwa NMPEdytuj

Konstanty Kociełł (1828–1897, syn Kazimierza i Marcjanny) wzniósł tu w 1886 roku nową cerkiew[1][7] pod wezwaniem Wstawiennictwa NMP. Jest to kamienny budynek na planie czworokąta z dwuspadowym dachem i na nim dzwonnicą na ośmiokątnej wieży zwieńczonej cebulą. Cerkiew jest pomnikiem architektury stylu pseudorosyjskiego[8].

Nieistniejący dwór KociełłówEdytuj

Wzniesiony przez Tadeusza Kociełła dwór przetrwał w prawie niezmienionym stanie do 1939 roku, później został rozgrabiony, a w 1987 roku ostatecznie rozebrano go do fundamentów.

Dwór był zbudowany na wysokich piwnicach, na planie litery „H”: składał się z jedenastoosiowej części centralnej i dwóch poprzecznych skrzydeł bocznych, które od frontu były wysunięte do przodu, a od ogrodu były zaznaczone jedynie ryzalitami. Przed środkowymi trzema osiami części głównej stał płytki portyk o sześciu doryckich kolumnach wspierających trójkątny szczyt, którego pole wypełniał girlandowy wieniec z herbem. Do portyku i trzech usytuowanych za nim par drzwi prowadził dwustopniowy taras ze stopniami na całej szerokości. Dwa otwarte ganki otoczone masywnymi murkami prowadziły do drzwi również w szczytach skrzydeł bocznych[3].

Elewacja ogrodowa również miała portyk, jednak jego szczyt wspierały cztery filary o przekroju kwadratu, przed portykiem był szeroki taras, podobny do frontowego. Cały budynek był przykryty gładkim, czterospadowym dachem gontowym z lukarnami[3].

We wnętrzu było około 20 różnej wielkości i przeznaczenia pomieszczeń. Jego układ był dwutraktowy, amfiladowy[3].

Według przekazów spędził tu noc 5 grudnia 1812 roku Napoleon Bonaparte[3].

Równocześnie z dworem wybudowano tu szereg zabudowań gospodarczych, parę z nich przetrwało do czasów dzisiejszych[4][7].

Dwór otaczał wielki park krajobrazowy, w obrębie którego było 7 stawów. W czasie I wojny światowej jego znaczną część wycięto[3].

Majątek Bienica został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[3].

Nieistniejąca kolumna upamiętniająca Konstytucję 3 majaEdytuj

Do 1939 roku stała we wsi kolumna upamiętniająca uchwalenie Konstytucji 3 maja, możliwe że wzniesiona jeszcze w XVIII wieku[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Bienica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo. Warszawa 1900.
  2. a b c d Bienica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  3. a b c d e f g h Bienica [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 29–35, ISBN 83-04-04020-4, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  4. a b c d e Bienica na stronie Radzima.org. [dostęp 2017-11-07].
  5. Bienica na stronie Radzima.net. [dostęp 2017-11-07].
  6. Liczby ludności miejscowości obwodu mińskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. [dostęp 2017-11-07].
  7. a b c Беница na stronie Globus Białorusi (ros.). [dostęp 2017-11-07].
  8. a b Збор помнікаў гісторыі і культуры. Мінская вобласць, t. 2, Mińsk: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1987, s. 15 [dostęp 2017-11-07] (biał.).