Otwórz menu główne

Blaski i nędze życia kurtyzany

Ilustracja do Blasków i nędz życia kurtyzany
Vautrin przy zwłokach Estery Van Gobseck, ilustracja do powieści

Blaski i nędze życia kurtyzany (oryg. fr. Splendeurs et misères des courtisanes) – powieść Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka publikowana w latach 18381847. Składa się z czterech części zatytułowanych odpowiednio: Jak kochają ladacznice, Po czemu miłość wypada starcom, Dokąd wiodą złe drogi i Ostatnie wcielenie Vautrina. Powieść stanowi kontynuację losów Lucjana de Rubempré, bohatera Straconych złudzeń.

TreśćEdytuj

Lucjan de Rubempré, idąc za radami Vautrina (stale ukrywającego się pod nazwiskiem księdza Carlosa Herrery), zdołał zdobyć pewną pozycję towarzyską w Paryżu, zaciągnął jednak poważne długi. W tym samym czasie poznał byłą kurtyzanę Esterę Van Gobseck, w której się zakochał. By uniknąć kompromitacji swojego podopiecznego, Vautrin izoluje Esterę od świata i pozwala jej jedynie nocami spotykać się z Lucjanem. Jednak już to wystarczyło, by młoda i piękna kobieta została dostrzeżona przez starego barona de Nucingen, który zakochuje się w niej obsesyjną miłością. Vautrin postanawia wykorzystać tę miłość do wyłudzenia pieniędzy od bogatego barona, właściciela banku. Lucjan, choć nadal zakochany w Esterze, zgadza się wykorzystać ją w zaplanowanej intrydze, mając nadzieję, że zdobyte w ten sposób pieniądze nie tylko pozwolą mu na spłacenie długów, ale i na ślub z bogatą i wpływową Klotyldą de Grandlieu.

Po kilku miesiącach Estera pozornie zgadza się na związek z bankierem, jednak popełnia samobójstwo po spędzeniu z nim jednej nocy. Kilka godzin wcześniej dowiedziała się, że po dalekim krewnym odziedziczyła milionową fortunę. Dowiedziawszy się o tym Vautrin fałszuje testament zmarłej, by całą sumę mógł odziedziczyć Lucjan. Obaj zostają jednak aresztowani jako podejrzani o morderstwo Estery. W czasie przesłuchania fałszywy hiszpański ksiądz wprowadza w błąd sędziego śledczego i przekonuje go, że naprawdę jest kapłanem i tajnym dyplomatą. Lucjan jednak załamuje się i wyznaje prawdę, po czym popełnia samobójstwo w celi. Już po tym fakcie poinformowane przez wspólniczkę Vautrina kobiety z wyższych sfer, a byłe kochanki Lucjana, podejmują próbę jego uwolnienia. Vautrin z kolei oferuje swoją pomoc policji, proponując zerwanie ze światem przestępczym, w którym do tej pory działał. Jego oferta zostaje zaakceptowana.

EkranizacjaEdytuj

Powieść została w 1975 r. zekranizowana przez Maurice Cazeneuve'a. W rolach głównych wystąpili Corinne Le Poulain (Estera), Georges Géret (Vautrin), Bruno Garcin (Lucjan) i Holger Löwenadler (baron de Nucingen)[1].

Recepcja i cechy utworuEdytuj

Blaski i nędze życia kurtyzany spotykają się z różnymi ocenami krytyki, uważane są za powieść nierówną artystycznie. Tadeusz Boy-Żeleński dopatrywał się w nich charakterystycznego dla Balzaka pomieszania romantyzmu i realizmu, konfliktu między romantyczną fantazją a ambicją, by opisywać współczesne sobie czasy w sposób możliwie staranny i bezstronny. Ten sam krytyk podkreślał liczne niekonsekwencje, jakich dopuszczał się autor na kartach powieści. Równocześnie Balzak również i przy pracy nad tym utworem korzystał z dokumentów, archiwów policyjnych oraz z pamiętników Vidocqa, którego losy (pobyt na galerach, a następnie praca w policji) były inspiracją dla stworzenia postaci Vautrina. Niewątpliwą zasługą powieści jest natomiast pierwsze w literaturze francuskiej tak szerokie wykorzystanie używanego przez paryskich przestępców argotu w konstruowaniu dialogów między bohaterami wywodzącymi się z tego środowiska[2].

Według niektórych interpretatorów powieść jest opisem homoseksualnej relacji między Vautrinem a Lucjanem[3]. Nie wiadomo jednak, czy Balzak miał takie intencje; pewne jest natomiast to, że miał zamiar ukazać w pakcie między tymi dwoma bohaterami współczesną, "realistyczną" wersję paktu człowieka z diabłem[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Splendeurs et misères des courtisanes w bazie IMDb (ang.)
  2. E. Borad, Splendeurs et miseres des courtisanes.
  3. Lionel Labosse: Splendeurs et misères des courtisanes, d’Honoré de Balzac (fr.). altersexualite.com, 2007-10-30.
  4. T.Boy-Żeleński, Wstęp [w:] H. Balzak, Blaski i nędze życia kurtyzany, Kraków, Zielona Sowa 2002, ​ISBN 83-7220-514-0

BibliografiaEdytuj

  • T.Boy-Żeleński, Wstęp [w:] H. Balzak, Blaski i nędze życia kurtyzany, Kraków, Zielona Sowa 2002, ​ISBN 83-7220-514-0
  • J. Donnard, Les réalités économiques et sociales dans La Comédie Humaine, Paris, Armand-Colin. 1961