Otwórz menu główne

Cearbhall Ó Dálaigh

5. prezydent Irlandii

Cearbhall Ó Dálaigh (ur. 12 lutego 1911 w Bray w hrabstwie Wicklow, zm. 21 marca 1978 w pobliżu Sneem w hrabstwie Kerry) – irlandzki polityk, piąty prezydent Irlandii, wieloletni pracownik wymiaru sprawiedliwości.

Cearbhall Ó Dálaigh
Data i miejsce urodzenia 12 lutego 1911
Bray
Data i miejsce śmierci 21 marca 1978
Kerry
Prezydent Irlandii
Okres od 19 grudnia 1974
do 22 października 1976
Przynależność polityczna Fianna Fáil
Poprzednik Erskine Hamilton Childers
Następca Patrick Hillery

Spis treści

Kariera w wymiarze sprawiedliwościEdytuj

Przyszyły prezydent urodził się w Dublinie. Ukończył University College Dublin Ó Dálaigh i związał się z Fianna Fáil, działając w różnych organach tej partii w latach 30. W 1946, przy poparciu premiera Éamona de Valery, został najmłodszym prokuratorem generalnym Irlandii. Urząd ten utracił po porażce Fianna Fáil w wyborach 1948. W 1948 i 1951 bez powodzenia startował w wyborach do obu izb irlandzkiego parlamentu – Dáil Éireann i Seanad Éireann. W 1951 powrócił na stanowisko prokuratora generalnego, a w 1953 został najmłodszym członkiem irlandzkiego Sądu Najwyższego. W 1961 został przewodniczącym tego Sądu.

Ó Dálaigh i inny sędzia Sądu Najwyższego, Brian Walsh, dążyli do rozszerzenia uprawnień Sądu w zakresie interpretacji Konstytucji, podobnie jak działo się do w USA. W 1972 premier Jack Lynch zasugerował wszystkim partiom politycznych wystawienie wspólnego kandydata w wyborach prezydenckich po zakończeniu drugiej kadencji Éamona de Valery. Kandydatem tym miał być Ó Dálaigh. Propozycję odrzucił jednak Fine Gael, która była pewna zwycięstwa swojego kandydata, Toma O’Higginsa, który w 1966 o mało co nie pokonał de Valery. W wyborach 1973 zwycięstwo odniósł jednak kandydat Fianna Fáil, Erskine Hamilton Childers.

Po przystąpieniu Irlandii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej Jack Lynch nominował Ó Dálaigha jako irlandzkiego przedstawiciela w Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Po nagłej śmierci Childersa w 1974 wszystkie partie polityczne zgodziły się ma wspólną nominację Ó Dálaigha stanowisko prezydenta.

Prezydent IrlandiiEdytuj

Ó Dálaigh podczas swojej prezydentury zyskał pewną sympatię Irlandczyków dzięki swojemu zamiłowaniu do języka irlandzkiego. Zamiłowanie to prowadziło nawet do udzielania wywiadów zagranicznych dziennikarzom w języku irlandzkim. Nie potrafił się także wyzbyć licznych prawniczych nawyków, każda jego mowa przypominała w brzmieniu akt prawny. Miał również tendencję do nagłego zmieniania języków podczas rozmowy. Potrafił przejść z irlandzkiego na francuski, z francuskiego na angielski, a z angielskiego z powrotem na irlandzki, wzbogacając jednocześnie swoje przemówienie o wstawki w języku łacińskim.

Ó Dálaigh nie potrafił jednak nawiązać dobrych relacji z koalicyjnym rządem partii Fine Gael i laburzystów. Okres jego prezydentury to również czas narastającej aktywności i działalności terrorystycznej Irlandzkiej Armii Republikańskiej. 12 lipca 1976 w zamachu zorganizowanym przez IRA zginął brytyjski ambasador w Irlandii, Christopher Ewart-Biggs.

Na skutek tego zamachu rząd Liama Cosgrave przygotował Emergency Power Act, który miał pomóc w zwalczaniu działalności IRA. Ustawa ta nie spotkała się jedna z aprobatą prezydenta, który skierował ją do Sądu Najwyższego w celu zbadania jej zgodności z Konstytucją. Wywołało to poważny kryzys na linii rząd-prezydent. Wielu członków rządu poczuło się urażonymi działaniami prezydenta. Najdobitniej dał temu wyraz minister obrony Paddy Donegan, który podczas przemówienia w Mullingar nazwał działania prezydenta „straszliwą hańbą”.

Wprawdzie Donegan wkrótce złożył swoją rezygnację ze stanowiska ministra, ale Cosgrave jej nie przyjął. W takiej sytuacji Ó Dálaigh uznał, że nie może dłużej wykonywać swoich prezydenckich obowiązków i podał się do dymisji jako pierwszy irlandzki prezydent. Sprawa konfliktu z prezydentem fatalnie zaciążyła na opinii rządu Cosgrave’a i przyczyniła się do jego porażki w wyborach 1977.

Ostatnie lataEdytuj

Ó Dálaigh zmarł po dwóch latach od rezygnacji z prezydentury, 21 marca 1978. Został pochowany w Sneem w hrabstwie Kerry.

Linki zewnętrzneEdytuj