Otwórz menu główne

Cmentarz żydowski w Bytomiu

Nowy cmentarz żydowski w Bytomiużydowski cmentarz założony w 1866 roku w Bytomiu, był wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego od 31 grudnia 2010 do 16 czerwca 2011[2], jeden z trzech czynnych cmentarzy żydowskich w województwie śląskim[1]. Ponownie wpisany do rejestru zabytków decyzją z 27 grudnia 2011[5].

Nowy cmentarz żydowski w Bytomiu[1]
Obiekt zabytkowy nr rej. A/324/11 z 27 grudnia 2011[2]
Ilustracja
Cmentarz w 2019 roku
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Bytom
Adres ul. Piekarska 56
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie judaizm
Stan cmentarza czynny[1][3]
Powierzchnia cmentarza 1,2103 ha[1]
Liczba pochówków 1474[1]
Liczba grobów około 800[1]
Data otwarcia 1866
Zarządca Gmina Wyznaniowa Żydowska w Katowicach[4]
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Nowy cmentarz żydowski w Bytomiu[1]
Nowy cmentarz żydowski w Bytomiu[1]
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowy cmentarz żydowski w Bytomiu[1]
Nowy cmentarz żydowski w Bytomiu[1]
Ziemia50°21′12,2″N 18°55′15,9″E/50,353389 18,921083

HistoriaEdytuj

Cmentarz został założony w 1866 roku[2][1]. Grunt został podarowany przez doktora Ottona Friedlaendera[1]. Około 1890 postawiono dom przedpogrzebowy zbudowany w stylu neogotyckim ze środków fundacji Moritza i Ottona Friedlaenderów[1]. W 1894 roku cmentarz został ogrodzony murem z cegły[1].

W 1939 roku zarządcą cmentarza zostało Zrzeszenie Żydów w Niemczech[1], podczas II wojny światowej kirkut nie uległ zniszczeniu[1].

Przy ogrodzeniu od strony północnej przy ul. B. Prusa architekt Marek Miodoński i rzeźbiarz Stanisław Pietrusa wznieśli Ścianę Pamięci, złożoną z macew uratowanych ze starego cmentarza żydowskiego w Bytomiu. W pobliżu umieszczono pomnik Żydów holenderskich, ofiar pracy przymusowej na Śląsku w czasie II wojny światowej[1].

Cmentarz był wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego od 31 grudnia 2010 roku. Zapis obejmował: budynek Bractwa Pogrzebowego, dom pogrzebowy z wozownią, ogrodzenie z bramami. 16 czerwca 2011 decyzja została uchylona przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego[2]. Obiekt ponownie wpisano do rejestru zabytków 27 grudnia 2011 (decyzja jest ostateczna i obowiązuje).

ArchitekturaEdytuj

Założenie cmentarza jest oparte na liniach dwóch krzyżujących się alej, od których odchodzą mniejsze ścieżki[1]. Na terenie kirkutu rosną stare kasztanowce, nagrobki częstokroć są pokryte bluszczem[1].

Zachowane macewy zostały wykonane w różnych stylach, np. renesansowym, secesyjnym czy modernistycznym[1].

Stary cmentarzEdytuj

Stary cmentarz żydowski w Bytomiu został założony w 1732 roku na wałach miejskich przy obecnej ulicy Piastów Bytomskich[6]. Na cmentarzu pochowano czterech rabinów bytomskich: Rabi Moses Israel Freund (1743-1813), Mendel Cohn (1774-1829), Israel Deutsch (1800-1853), Jakub Jecheskel Levy (zmarł w roku 1864). Ostatni pochówek na starym cmentarzu miał miejsce w 1897 roku. Ostatecznie zlikwidowany został w latach sześćdziesiątych XX wieku a macewy zostały rzucone na stos na cmentarzu komunalnym. W 1991 roku wykonano z nich "ścianę pamięci". Na bramie domu przy ulicy Piastów Bytomskich, który powstał na terenie byłego cmentarza wmurowano tablicę upamiętniającą jego istnienie.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p Nowy cmentarz żydowski w Bytomiu (ul. Piekarska 56). W: Wirtualny Sztetl [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. [dostęp 2018-01-19].
  2. a b c d Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. s. 22. [dostęp 2018-01-19].
  3. Szlaki okolic Bytomia. Cmentarze Bytomia. Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Bytomiu. [dostęp 2018-01-19].
  4. Gmina. [dostęp 2018-01-19].
  5. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 listopada 2019 r. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2019-11-02]
  6. Burchard podaje adres ul. Józefczaka

BibliografiaEdytuj

  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 188.
  • Cmentarze bytomskie od średniowiecza do współczesności praca pod redakcją Jana Drabiny (wydawca TMB, 1999 rok, ​ISBN 83-908018-2-5​)
  • Mapa WIG Katowice Słup 47 Pas 28 Warszawa 1933

Linki zewnętrzneEdytuj