Otwórz menu główne

Cmentarz komunalny w Słubicach (w latach 1814-1945 jako Frankfurter Dammvorstadt-Friedhof) – jeden z cmentarzy komunalnych województwa lubuskiego, położony przy ul. Sportowej (odcinek pokryty kostką brukową nazywany jest także ulicą Cmentarną) w Słubicach. Cmentarz ulokowany został na wzniesieniu nazywanym historycznie Wzgórzami Żydowskimi (niem. Judenberge) nieopodal okazałego stadionu SOSiR.

Cmentarz komunalny w Słubicach
Ilustracja
Brama główna cmentarza komunalnego w Słubicach
Poprzednie nazwy Frankfurter Dammvorstadt-Friedhof, potocznie: Dammfriedhof
Państwo  Polska
Miejscowość POL Słubice COA.svg Słubice
Adres ul. Sportowa 2, 69-100 Słubice
Typ cmentarza komunalny
Stan cmentarza czynny
Data otwarcia 1814
Zarządca Gmina Słubice
Położenie na mapie Słubic
Mapa lokalizacyjna Słubic
Cmentarz komunalny w Słubicach
Cmentarz komunalny w Słubicach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cmentarz komunalny w Słubicach
Cmentarz komunalny w Słubicach
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Cmentarz komunalny w Słubicach
Cmentarz komunalny w Słubicach
Położenie na mapie powiatu słubickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu słubickiego
Cmentarz komunalny w Słubicach
Cmentarz komunalny w Słubicach
Położenie na mapie gminy Słubice
Mapa lokalizacyjna gminy Słubice
Cmentarz komunalny w Słubicach
Cmentarz komunalny w Słubicach
Ziemia52°20′38″N 14°35′23″E/52,343889 14,589722

Spis treści

HistoriaEdytuj

Najstarszą publikacją na temat cmentarza jest Die Einweihung des neuen Kirchhofs für die Dammvorstadt autorstrwa Johanna Ludwiga Kriele z 1814. Pierwszy pochówek odbył się tutaj dnia 22 maja 1814.

W 1901 cmentarz zyskał cmentarną kaplicę z okazałym piaskowym portykiem. W 1928 nekropolię poszerzono o część leśną, tzw. Waldfriedhof. Ostatnią osobą pochowaną w tym miejscu pod administracją niemiecką była Minna Friedrichson (25 stycznia 1945).

Od wiosny 1945 cmentarz znajduje się pod administracją polską. Tymczasowo pochowano tu kilkunastu żołnierzy radzieckich poległych w regionie (ich zwłoki przeniesiono wkrótce potem na cmentarz żołnierzy radzieckich w Cybince). Wzniesiono też tzw. Grób Nieznanego Żołnierza z następującą inskrypcją: "Tu spoczywa 7-miu nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego poległych w roku 1945 na ziemi słubickiej w walce z faszyzmem o wyzwolenie Ojczyzny. Cześć ich pamięci!".

Na początku lat 80. XX wieku oficjalnie zakazano obecności tablic nagrobnych wykonanych w języku niemieckim (musiały zostać spolszczone lub usunięte z terenu nekropolii). Później rozebrano także starą, poniemiecką kaplicę.

W nieco wyższym punkcie nekropolii wybudowano nową kaplicę, a następnie postarano się o jej zadaszenie. W 2008 dokonano przebudowy chodników[1]. W październiku 2010 na cmentarzu postawiono symboliczny kamień z tablicą ku czci pionierów powojennego szkolnictwa w Słubicach. Inicjatorem umieszczenia tablicy był miejscowy oddział Związku Nauczycielstwa Polskiego[2].

Jesienią 2011 z inicjatywy regionalisty Rolanda Semika w zachodniej, historycznej części cmentarza pojawiła się dwujęzyczna tablica pamiątkowa ku czci pochowanych w tym miejscu przed 1945 oraz lapidarium dla poniemieckich kości, walających się na powierzchni ziemi po zakończeniu tu prac przygotowawczych pod przyszłe polskie groby. O obecność takiej tablicy apelowali wcześniej m.in. frankfurccy historycy Eckard Reiß oraz Joachim Schneider, jednak ich prośby pozostawały bez reakcji.

Tekst tablicy zaproponowany przez Eckarda Reißa brzmiał: Ku pamięci zmarłych frankfurckiego cmentarza w Dammvorstadt 22.05.1814-25.01.1945. Ostateczna wersja wykonanej tablicy brzmi dzisiaj: Pamięci spoczywających na dawnym cmentarzu Frankfurtu nad Odrą – Dammvorstadt istniejącym w tym miejscu do 1945 roku.

Pochowani przed wojną (znani z nazwiska)Edytuj

Brakuje oficjalnego rejestru pochowanych na cmentarzu komunalnym w Słubicach przed 1945. Na podstawie publikacji miejscowych historyków i regionalistów, m.in. Eckarda Reißa, można jednak odtworzyć co najmniej kilkanaście nazwisk osób pochowanych tu przed 1945, m.in.:

  • Karl Albin (1844-1907)
  • Wilhelm Berrmann (1861-1930)
  • Friedrich Boggasch (1845-1909)
  • Karoline Boggasch z d. Koppe (1848-1921)
  • Wilhelm Böhme (1880-1940) - wicedyrektor miejskich warsztatów szkolnych
  • Marie Bullack z d. Vorrath (1833-1907)
  • Paul Büschel (1874-1937) - dyrektor miejscowej ubezpieczalni
  • Franz Collath (1876-1942) - dyrektor miejscowej fabryki broni myśliwskiej
  • Helene Czymnick (zm. 1918)
  • Minna Friedrichson (zm. 1945)
  • Harttung
  • Emilie Kaler z d. Laufer (1832-1908)
  • Arthur Koch (1888-1914) - nauczyciel, podoficer
  • Paul Maeck (1884-1905)
  • Wilke

Pochowani po wojnie (wybór)Edytuj

  • Stanisław Ciecierski (1940-2006) – burmistrz Słubic
  • Karol Cymorek (1916-1989) – prezes Towarzystwa Miłośników Ziemi Słubickiej
  • Józef Krupa (1902-1980) – komendat wojenny Słubic w latach 1945-1946
  • Henryk Weiser (1931-1996) – wieloletni dyrektor Domu Kultury w Słubicach

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Frankfurt (Oder) und Słubice – Topographischer Stadtplan, 2007, ​ISBN 978-3-7490-4170-1​.
  • Regionalforscher Roland Semik appeliert an die Verantwortlichen, w: Der OderlandSpiegel z 08/09/10.2011, s. 11.
  • Znajdą godne miejsce spoczynku, w: Gazeta Słubicka z 09.11.2011, s. 14.
  • Jeanette Bederke, Der Umgang mit den fremden Toten, w: Märkischer Markt z 30.11.2011, s. 6.
  • Walter Hausdorf, Siegrid Noack, Słubice – Ulice, drogi i place a ich rozwój historyczny we: Frankfurter Jahrbuch 2005, S. 95-191, ​ISBN 3-933416-61-2​.
  • Monika Kilian, Ulrich Knefelkamp (red.): Frankfurt Oder Slubice. Sieben Spaziergänge durch die Stadtgescichte, Berlin 2003.
  • Johann L. Kriele: Die Einweihung des neuen Kirchhofs für die Dammvorstadt, Frankfurt (Oder) 1814.
  • Ralf Loock, Teil des Slubicer Friedhofs gesperrt, w: Märkische Oderzeitung z 01.11.2011.
  • Sebastian Preiss/ Uta Hengelhaupt/ Sylwia Groblica/ Almut Wille/ Dominik Oramus: Słubice. Historia - topografia - rozwój, Słubice 2003.
  • Maria Rutowska (red.): Słubice 1945-1995, Słubice 1996.
  • Eckard Reiß, Der Dammvorstadt-Friedhof, heute Kommunalfriedhof in Słubice, w: Towarzystwo Historyczne we Frankfurcie nad Odrą, zeszyt 1/2007, 20-26.

Linki zewnętrzneEdytuj