Otwórz menu główne

Związek Nauczycielstwa Polskiego

Związek Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) – związek zawodowy pracowników oświaty i wychowania, szkolnictwa wyższego i nauki w Polsce[1]. Należy do Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych.

Związek Nauczycielstwa Polskiego
Ilustracja
Flaga z logo ZNP
Państwo  Polska
Siedziba ul. Juliana Smulikowskiego 6/8
00-389 Warszawa
Data założenia 1 października 1905
Rodzaj stowarzyszenia związek zawodowy
Zasięg ogólnopolski
Prezes Sławomir Broniarz
Nr KRS 0000150507
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Związek Nauczycielstwa Polskiego
Związek Nauczycielstwa Polskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Związek Nauczycielstwa Polskiego
Związek Nauczycielstwa Polskiego
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Związek Nauczycielstwa Polskiego
Związek Nauczycielstwa Polskiego
Ziemia52°14′15″N 21°01′53″E/52,237500 21,031389
Strona internetowa
Siedziba ZNP przy ul. Smulikowskiego 6/8 w Warszawie
Siedziba ZNP w Warszawie, widok od ul. Wybrzeże Kościuszkowskie
Klub Nauczyciela, siedziba ZNP w Policach (województwo zachodniopomorskie)
Flaga ZNP przed wejściem do jednej ze szkół w Tomaszowie Mazowieckim

HistoriaEdytuj

Powstanie związku i okres wojennyEdytuj

1 października 1905 w Pilaszkowie odbył się zjazd nauczycieli, na którym powołano do życia Związek Nauczycieli Ludowych. W krótkim czasie do tego związku przystąpiło około tysiąca nauczycieli polskich[2]. Przystępujący musieli podpisywać deklaracje, że będą dokładać wszelkich starań, aby nauczać dzieci języka polskiego i w duchu polskim. Tego typu deklaracja spowodowała, że władze carskie wystąpiły z represjami wobec działaczy związku, część z nich straciła pracę i została zmuszona do ucieczki do Galicji. 9 grudnia powstała druga organizacja nauczycielska pod nazwą Polski Związek Nauczycielski. Związek ten wchłonął ocalałych z prześladowań działaczy ZNL. Tego samego dnia powstało Stowarzyszenie Nauczycielstwa Polskiego, które w swoich szeregach skupiało głównie nauczycieli prywatnych szkół średnich. 28 grudnia w Krakowie utworzono Związek Polskiego Nauczycielstwa Ludowego, który skupiał nauczycieli pracujących w szkołach różnego typu na terenie zaboru austriackiego. Jego założycielem i wieloletnim prezesem był Stanisław Nowak[3].

W 1906 powstał miesięcznik Nowe Tory – nieoficjalny organ PZN w latach 1906–1914[4].

2 stycznia 1917 nastąpiło przyłączenie Polskiego Związku Nauczycielskiego do Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego. W czerwcu tego samego roku ukazał się pierwszy numer „Głosu Nauczycielskiego”, który pierwotnie był organem Zrzeszenia Nauczycielstwa Polskiego, a współcześnie jest organem Związku Nauczycielstwa Polskiego.

28 grudnia 1918 na wiecu nauczycieli w Poznaniu został powołany Związek Dzielnicowy Stowarzyszeń Nauczycieli Polaków na zabór pruski, w którym wzięli udział nauczyciele z Poznańskiego i Pomorza. Siedzibą związku został Poznań.

W styczniu 1919 powstał Związek Zawodowy Nauczycielstwa Polskich Szkół Średnich (ZZNPSŚ), natomiast w kwietniu – Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (ZPNSP) z połączenia: Zrzeszenia Nauczycielstwa Polskich Szkół Początkowych i Związku Polskiego Nauczycielstwa Ludowego w Galicji. Organizacja ta była organizacją o poglądach lewicowych.

Z połączenia Związku Dzielnicowego Stowarzyszeń Nauczycieli Polaków w Poznaniu, Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie, Polskiego Towarzystwa Nauczycielstwa Lwowskiego i Związku Nauczycielek w Przemyślu w styczniu 1921 powstało Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (SCNNSP). Organizacja ta sympatyzowała z obozem narodowo-demokratycznym. Podczas wspólnego zjazdu ZZNPSŚ i ZPNSP, który odbył się w Krakowie w lipcu 1930 nastąpiło połączenie obu organizacji w jednolity Związek Nauczycielstwa Polskiego działający do dnia dzisiejszego.

W 1936 wydawane przez ZNP czasopismo „Płomyk” spotkało się z ostrym atakiem po wydaniu numeru poświęconego Związkowi Radzieckiemu[5]. Atak związany był z tym, że nie przedstawiono w nim stalinizmu i biedy a to uznano za propagowanie komunizmu.

Wraz z rozpoczęciem II wojny światowej ZNP został, tak jak wszystkie polskie organizacje, zdelegalizowany przez Niemców. W październiku 1939 związek zaczął działać w podziemiu pod nazwą Tajna Organizacja Nauczycielska (TON)[2]. Członkowie tej organizacji rozpoczęli organizować tajne nauczanie, które z narażeniem życia prowadzili przez cały okres okupacji niemieckiej.

28 marca 1945 odbyła się pierwsza konferencja prezesów okręgów ZNP, na której ogłoszono przywrócenie działalności związku.

Okres powojennyEdytuj

W dniu wprowadzenia stanu wojennego 13 grudnia 1981, władze zdelegalizowały wszystkie organizacje związkowe, w tym i ZNP. Związek rozpoczął ponownie działalność 5 sierpnia 1983 po rejestracji statutu ZNP przez Sąd Wojewódzki w Warszawie.

17 marca 2007 odbyła się manifestacja ZNP, podczas której związkowcy domagali się spełnienia obietnicy ministra 5% podwyżki płac ponad inflację, czyli 7%. W manifestacji brało udział ok. 12 000 związkowców. 29 maja odbył się strajk ostrzegawczy w szkołach w trakcie dwóch pierwszych godzin lekcyjnych.

27 maja 2008 odbył się ogólnopolski strajk w 2/3 polskich szkół i przedszkoli.

8 kwietnia 2019 ZNP rozpoczęło bezterminowy ogólnopolski strajk nauczycieli, który zawieszony został 25 kwietnia[6]. Obejmował on 3/4 polskich szkół i przedszkoli.

StrukturaEdytuj

ZNP tworzą następujące ogniwa organizacyjne:

  • okręgi – na szczeblu wojewódzkim,
  • oddziały – w ramach powiatów lub gmin,
  • ogniska – w poszczególnych placówkach lub grupie placówek.

Najwyższą władzą ZNP jest Krajowy Zjazd Delegatów, natomiast najwyższym organem wykonawczym Zarząd Główny, na którego czele stoi prezes (od 1998 Sławomir Broniarz, jego poprzednikiem był Jan Zaciura).

Władzami poszczególnych ogniw ZNP są:

  • okręgowa konferencja delegatów, zarząd okręgu,
  • oddziałowa konferencja delegatów (zebranie członków oddziału), zarząd oddziału,
  • zebranie ogniska, zarząd ogniska.

W ramach zarządów od szczebla oddziałów działają sekcje związkowe: sekcja pracowników administracji i obsługi, oraz sekcja emerytów i rencistów. Młodzi nauczyciele, do 35 roku życia, skupiają się w Klubach Młodego Nauczyciela. Powołano także Klub Antymobbingowy, staraniem związkowców z Okręgu Śląskiego.

Żeby usprawnić pracę oraz by dostosować działalność do specyfiki różnych poziomów nauczania powołano sekcje zawodowe: wychowania przedszkolnego, szkolnictwa ogólnokształcącego, opieki nad dzieckiem, poradnictwa i pomocy psychologiczno-pedagogicznej, szkolnictwa specjalnego, szkolnictwa zawodowego i ustawicznego, szkolnictwa rolniczego, bibliotekarska, kształcenia i doskonalenia nauczycieli.

Siedziba w WarszawieEdytuj

Siedziba Centrali ZNP w Warszawie została wniesiona w latach 1930–1932 według projektu Teodora Bursche i Antoniego Kowalskiego[7]. Kompleks składał się z reprezentacyjnego budynku od strony Wybrzeża Kościuszkowskiego (m.in. z restauracją, kawiarnią i salą zebrań), siedmiokondygnacyjnego biurowca z dwoma skrzydłami mieszkalnymi od strony ul. Smulikowskiego oraz budynku hotelu i bursy z dziedzińcem wewnętrznym położonym na osi założenia po nieparzystej stronie ul. Smulikowskiego[7].

KontrowersjeEdytuj

W związku z odwołaniem zarządu ZNP i ustanowieniem przez władze kuratora w 1937 wybuchł strajk, w efekcie którego narzucony odgórnie Paweł Musioł ustąpił z funkcji. W trakcie zajść strajkujący utrzymywali kontakty z działaczami komunistycznymi z KPP. Obie strony dbały o dyskrecję, by ta współpraca nie została ujawniona[8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Statut Związku Nauczycielstwa Polskiego.
  2. a b Historia ZNP, ukw.edu.pl.
  3. Ś. p. Stanisław Nowak. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 57 z 10 marca 1936. 
  4. Zenon Kmiecik, Postępowa myśl oświatowa w Królestwie Polskim w latach 1905–1914, Warszawa 1961, s. 328.
  5. Stanisław Machowski (red.), Płomyk. Tygodnik dla dzieci i młodzieży., „Płomyk”, II (25), Związek Nauczycielstwa Polskiego, 2 marca 1936 [dostęp 2018-10-30].
  6. Prezes ZNP: Zawieszamy dziś strajk, ale walka trwa i będzie trwała do skutku, znp.edu.pl [dostęp 2019-05-07] (pol.).
  7. a b Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 23. ISBN 83-60350-00-0.
  8. M. Wenklar, Między obroną wolności a drogą do rewolucji. Strajk nauczycielski 1937 r., „Folia Historica Cracoviensia”, 23, 2017, 2, s. 503–510.

BibliografiaEdytuj