Otwórz menu główne

Cmentarz przy ul. Cmentarnej w Grudziądzu

Cmentarz przy ul. Cmentarnej w Grudziądzu – kompleks nekropolii, położony za parkiem miejskim i składający się z cmentarza katolickiego (farnego) i ewangelickiego (parafii ewangelicko-augsburskiej) o zatartych granicach wewnętrznych oraz dodatkowo z pustego obszaru dawnego cmentarza żydowskiego. Po II wojnie światowej nazywany też Cmentarzem Centralnym.

Brama cmentarza ewangelickiego przy ul. Cmentarnej w Grudziądzu
Fragment cmentarza farnego w Grudziądzu
Fragment cmentarza farnego w Grudziądzu

Spis treści

HistoriaEdytuj

W związku ze znacznym rozwojem Grudziądza w XIX w., pod koniec stulecia dawne cmentarze - ewangelicki przy ul. Toruńskiej oraz katolickie przy ul. Ogrodowej i Rybackiej - okazały się niewystarczające i na dodatek znalazły się w samym centrum narastającej zabudowy miejskiej. W związku z tym zdecydowano się na założenie nowych cmentarzy, położonych obok siebie, w oddalonym miejscu za dawnym laskiem miejskim, w 1907 r. przekształconym w park. Dawne nekropolie śródmiejskie zostały wkrótce zamknięte, chociaż ich ostateczna likwidacja nastąpiła dopiero po II wojnie światowej. Natomiast nadal pozostały czynne położone na obrzeżach miasta cmentarze garnizonowe i więzienny oraz dzielnicowe różnych wyznań, w tym częściowo zachowany do dziś cmentarz ewangelicki przy ul. Grunwaldzkiej.

Cmentarz ewangelickiEdytuj

Nowy cmentarz ewangelicki założono w 1894 r. jako ewangelicko-unijny , a jego powierzchnia wynosi około 2,95 ha. Obecnie służy całej ludności miasta, bez różnicy wyznania, choć nadal są zachowane osobne kwatery przeznaczone dla wyznań protestanckich. Po 1945 r. stał się własnością parafii ewangelicko-augsburskiej św. Jana. Z pierwotnego okresu przetrwała ozdobna murowana neorenesansowa brama wejściowa oraz zabudowania kaplicy, kostnicy i domku obsługi - obecnie domu parafialnego. Zabudowania były odnawiane w latach 40. i 80. XX w. Częściowo zachowany jest oryginalny drzewostan.

Przetrwały tylko bardzo nieliczne groby sprzed II wojny światowej. Do najstarszych należy figura żałobnicy z nagrobka przedsiębiorcy budowlanego Hermanna Sawitzkiego (ok. 1918), zapewne przywieziona z Berlina oraz nagrobek Emila Kahraua z 1917 r. Spory głaz kryje wspólną mogiłę Adolfa Krumma i Ericha Rieboldta, zamordowanych w wyniku napadu na wiec przedwyborczy mniejszości niemieckiej w 1933 r. Fragmenty starych żeliwnych ogrodzeń z cmentarza przekazano do zbiorów Muzeum w Grudziądzu. Z czasów powojennych znajdują się tu m.in. mogiły zasłużonych dla polskiej parafii małżonków inżynierostwa Artura i Emmy Damiców oraz doktorostwa Stanisława i Zofii Suliborskich i ich syna Piotra Suliborskiego. W 2002 r. na ścianie kaplicy odsłonięto dwujęzyczną tablicę poświęconą pamięci niemieckich mieszkańców miasta pochowanych na tutejszym cmentarzu.

Cmentarz katolickiEdytuj

Również cmentarz parafii farnej otwarto w 1894 r. Początkowo zajmował powierzchnię zaledwie 0,81 ha, ale po II wojnie światowej wzrosła ona 12 ha. Sprzed I wojny światowej zachowało się mało grobów, ale za to przetrwało szereg z okresu międzywojennego, jak również stare drzewa. Oprócz wielu tysięcy grobów mieszkańców miasta, znajdują się tu zbiorowe mogiły obrońców Grudziądza we wrześniu 1939 r. i ofiar hitlerowskich represji, w tym powstańców warszawskich.

Spoczęli tu m.in. :

Dawny cmentarz żydowskiEdytuj

Cmentarz żydowski został założony w 1890 r., po zapełnieniu dawnego przy ul. Sowińskiego w Tarpnie. Miał powierzchnię około 0,55 ha. Na początku 1940 r. został zlikwidowany przez hitlerowców, a płyty nagrobne zużyto jako materiał do wzmocnienia stoków Wisły. Obecnie teren nie jest użytkowany.

Nowy cmentarz komunalnyEdytuj

W związku z wyczerpywaniem się możliwości grzebalnych nekropolii przy ul. Cmentarnej, w 2002 r. otwarto nowy rozległy Cmentarz Komunalny we włączonej do obszaru miasta Kobylance przy ul. Jaskółczej, mogący docelowo pomieścić nawet 100 tysięcy pochówków.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj