Cursus honorum

Cursus honorum (łac. ścieżka zaszczytów) – to pojęcie oznaczające ścieżkę awansów w imperium rzymskim, czyli normy wyznaczające porządek obejmowania poszczególnych funkcji publicznych i tworzące z tego tytułu specyficzną „drabinę”. Termin ten stosujemy ze zwyczaju w stosunku do senatorów rzymskich, których kariera była sprecyzowana - w epoce republiki określana tradycją i aktami prawnymi, a w czasach cesarstwa dodatkowo wolą princepsa (pierwszego senatora). Wyjątki od kierujących nią zasad były rzadkie i powodowane wyjątkowymi okolicznościami[1]. Idea cursus honorum polega na tym, aby zdobywać doświadczenie na mniej ważnych stanowiskach, zanim obejmie się ważniejsze.

W starożytnym Rzymie, gdzie termin ten powstał, cursus honorum obejmował drogę awansu politycznego mężczyzn z rodzin senatorskich. System ten rozwijał się w czasach republiki rzymskiej, wcześniej, w okresie Rzymu monarchicznego senat stanowił jedynie przyboczną radę króla, a więc cursus honorum z powodu braku formalnych urzędów nie istniał.

RepublikaEdytuj

Początkowo kolejność zwyczajowa, z czasem podlegała ustawowym uregulowaniom. Najważniejszym z nich była ustawa Lucjusza Wiliusza lex Villia annalis z 180 p.n.e. wprowadzająca minimalny wiek konieczny do objęcia urzędu. I tak pierwszy urząd, kwesturę, mógł objąć obywatel, który ukończył 30 lat, następnym stopniem, chociaż nieobowiązkowym był edylat (36 lat) lub trybunat plebejski, trzecim stopniem, wymagającym ukończenia 39 lat, była pretura. Po trzech latach pretor mógł ubiegać się o konsulat. Ostatecznie kariera polityczna mogła posiadać następujące stopnie:

W praktyce tylko najwybitniejszym jednostkom udawało się odbyć całość cursus honorum, co często nie było celem, a zostanie konsulem (najwyższy i najbardziej pożądany urząd), które włączało rodzinę do nobilów.

Wzorcowym (z suo anno) cursus honorum odznaczył się notabene Cyceron.

CesarstwoEdytuj

Ze zmianami kontynuowany był w czasach cesarstwa. Aby usprawnić biurokrację, wiek sprawowania urzędów(który miał utrwalać republikę) został obniżony za rządów Oktawiana Augusta. Np. Edylat można było sprawować już od 25 roku życia, a preturę od 30. Nie były to jedyne zmiany wprowadzone przez Augusta, w swoich prowincjach(w senackich system pozostał bez zmian) mógł on sam wybierać prokonsulów nie tylko na 1 rok, ale na nieograniczony czas. W praktyce zazwyczaj kadencja w prowincji nie przekraczała jednak 3 lat[2].

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Danuta Okoń, Senatorski cursus honorum w okresie republiki i wczesnego cesarstwa: wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Contact, 6 czerwca 2016, ISBN 978-83-65287-30-4.
  2. Adam Ziółkowski, Historia Rzymu, s. 377.