Daniel Apostoł

przywódca kozacki na Ukrainie Lewobrzeżnej

Daniel Pawłowicz Apostoł (ukr. Дани́ло Па́влович Апо́стол, rum. Dănilă Apostol) ur. 4 grudnia?/ 14 grudnia 1654 w Wielkich Soroczyńcach, zm. 17 stycznia?/ 28 stycznia 1734 – kozacki wojskowy i przywódca końca XVII wieku i pierwszej połowy XVIII wieku. Pułkownik mirhorodzki w latach 1683–1727, hetman Ukrainy Lewobrzeżnej w latach 1727–1734.

Daniel Apostoł
Ilustracja
Herb rodowy
Data i miejsce urodzenia 14 grudnia 1654
Wielki Soroczyniec
Data śmierci 28 stycznia 1734
Rodzice Paweł Apostoł
Wojny i bitwy III wojna północna, Wojna rosyjsko-perska (1722–1723)
Administracja hetman Ukrainy Lewobrzeżnej 1727–1734.

MłodośćEdytuj

Daniel Apostoł urodził się we wsi Wielki Soroczyniec niedaleko Mirhorodu, w okręgu połtawskim. Pochodził ze znanego kozackiego rodu Apostołów, którzy przez niemal 80 lat (od 1659 do 1736) trzymali w swoich rękach urząd pułkownika w pułku mirhorodzkim. Ojciec Daniela pochodził z mołdawskiego bojarstwa, skąd przybył na Ukrainę. W chwili śmierci ojca Apostoł miał 10 lat.

Wybrany na pułkownika pułku mirhorodzkiego w chwili śmierci ojca, lecz urząd objął dopiero W 1682 roku, w 1687 zwolniony z urzędu przez hetmana Iwana Mazepę jako zwolennik Iwana Samojłowycza, z którym Mazepa był w konflikcie. W 1693 ponownie wybrany pułkownikiem, tym razem urząd sprawował do 1727 roku. Odznaczył się podczas pochodu azowskiego 1695–1696, a w roku 1696 razem z pułkownikiem Borychowiczem rozbił nad rzeką Worsklą wojska chana krymskiego i hetmana Iwanienko Petryk. Następnie zdobył fortece Kyzykermen i Oczaków. Jednak Mazepa, który nie lubił Apostoła nie wysłał go z wieściami o udanej wyprawie do Moskwy, wiedząc, że posłańcy będą szczodrze obdarowani.

Już w 1697 roku Mazepa, który udał się bronić zdobytych wcześniej tatarskich umocnień wybrał Apostoła hetmanem nakaźnym.

W 1700 roku udał się na granicę ze Szwecją.

III Wojna PółnocnaEdytuj

W czasie III wojny północnej Rosji (w latach 1700-1721) odznaczył się w walkach w Liwoni (dziś na północ od Rygi na Łotwie), pod rozkazami Borysa Szeremietiewa.

W 1704 wysłany na czele kozackiego oddziału 3000 ludzi na pomoc królowi polskiemu, gdzie brał udział w bitwie pod Warszawą w 1705 roku.

Daniel Apostoł był stronnikiem niezależnej polityki Iwana Mazepy i jednym z negocjatorów zawiązania kozacko-szwedzkiego sojuszu. 25 października 1708 wraz z kozackimi pułkami przyłączył się do armii szwedzkiej. Ale już w listopadzie, przeanalizowawszy porażki szwedzkie na terenie Ukrainy zmienił front i przeszedł na stronę Piotra Wielkiego. Brał udział w Bitwie pod Połtawą po stronie rosyjskiej.

W 1711 roku brał dział w Pochodzie Prutskim (ataku wojsk Piotra Wielkiego na Mołdawię), jako hetman nakaźny wojsk kozackich. W 1722 roku Apostoł na czele 10 tysięcy kozaków brał udział przy boku armii rosyjskiej w ataku na Persję (wojna rosyjsko-perska (1722–1723)) Stracił oko podczas walk o Perską twierdzę Derbent, co dało mu przydomek Ślepy Hetman.

Był jednym z najbliższych współpracowników hetmana nakaźnego Pawło Połubotok, aktywnie działał przeciwko Kolegium Małorosyjskiemu, które ograniczało autonomię Ukrainy. Polityka ta doprowadziła w roku 1723 do jego aresztowania (na polecenie Katarzyny I) m.in. wraz z Pawło Połubotokiem i osadzenia ich w Twierdzy Pietropawłowskiej.

Wybór na hetmanaEdytuj

Po śmierci Piotra Wielkiego, w styczniu 1725 roku Daniel Apostoł został zwolniony na początku roku. Z kolei w 1727, z powodu rosnącego zagrożenia dla Rosji ze strony Turcji, car Piotr II, zlikwidował Kolegium Małorosyjskie ponownie oddał władzę w ręce kozaków, którzy znowu mogli wybierać swojego hetmana.

1 października 1727 roku na radzie w mieście Głuchów oddano buławę hetmańską w ręce Apostoła. w 1728 roku pojechał na koronację Piotra II, gdzie przekazał petycję z prośbą o rozszerzenie autonomii Ukrainy Lewobrzeżnej.

Daniel Apostoł zmarł w roku 1734 i został pochowany we wsi Soroczyniec (dziś Wielki Soroczyniec), w ufundowanej przez siebie cerkwi. Nowego hetmana nie wybrano aż do 1750 roku.

UpamiętnienieEdytuj

18 sierpnia 2006 roku Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko odsłonił pomnik hetmana we wsi Wielkie Soroczyńcy. Popiersie hetmana odsłonięto obok cerkwi, w której został on pochowany.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Малий словник історії України. – К.: Либідь, 1997.
  • Марченко М. І. Українська історіографія (з давніх часів до середини XIX ст.). К. 1959:
  • Модзалевский В. Л. Малороссийский родословвик, т. 1, А–Д. К., 1908.
  • Історія Української РСР, т. 1. К., 1955;
  • Шутой В. Народна війна в Україні проти шведських загарбників у 1708–1709 рр. К., 1951;