Diecezja Gardaru

tytularna stolica biskupia

Diecezja Gardaru (łac.: Dioecesis Gardensis) – historyczna diecezja rzymskokatolicka na Grenlandii, obecnie katolickie biskupstwo tytularne.

Diecezja Gardaru
Dioecesis Gardensis
Ilustracja
Ruiny rezydencji biskupów
Państwo  Dania
Terytorium zależne  Grenlandia
Siedziba Gardar
Data powołania 1123
Data zamknięcia 1537
Wyznanie katolickie
Kościół łaciński
Metropolia Nidarosu
Katedra św. Mikołaja w Gardarze
Stolica tytularna
Data ustanowienia 1996
Obecny biskup Edward Clark
Rzeczywista funkcja
biskupa
biskup pomocniczy Los Angeles
brak współrzędnych

HistoriaEdytuj

Skandynawskie sagi wspominają, że na początku XII wieku Sokki Þórisson, bogaty rolnik z Brattahlid, zapoczątkował ideę wydzielenia biskupstwa na Grenlandii. Po tym jak jego pomysł zaaprobował norweski król, na wyspę zaczęli przybywać duchowni, z których większość pochodziła z Norwegii. W 1112 papież Paschalis II mianował Eiríkra Gnúpssona biskupem Grenladnii i Winlandii. Został on w ten sposób pierwszym katolickim biskupem, którego jurysdykcji podlegały ziemie w Ameryce[1]. W 1121 biskup popłynął na wyprawę do Winlandii, z której nigdy nie wrócił[2]. Kolejnym biskupem mianowany został Arnaldur, którego w 1124 wyświęcił arcybiskup Lund. Na Grenlandię przybył jednak dopiero dwa lata później w 1126. Wtedy też rozpoczął budowę katedry pod wezwaniem świętego Mikołaja[3].

Początkowo diecezja podlegała pod arcybiskupstwo Bremy. Następnie w latach 1126–1152 pod arcybiskupstwo Lund, a od 1152 wspólnie z diecezjami na Islandii, wyspie Man i Orkadach stała się częścią nowo powstałej metropolii Nidarosu[4].

W 1150 biskup Arnaldur powrócił do Norwegii, a dwa lata później został biskupem Hamar. Jego następcą został Jón Knútur, który sprawował swój urząd w latach 1153 – 1186. Czwartym biskupem Gardaru został Jón Árnason (zwany Smyrill). W latach 1202 – 1203 odbył pielgrzymkę do Rzymu, gdzie spotkał się z papieżem. Zmarł w 1209 i prawdopodobnie został pochowany w północnej kaplicy katedry.

W 1212 na Grenlandię przybył jego następca Þór Helgi, który sprawował swój urząd aż do śmierci w 1230. Cztery lata później wyświęcono nowego biskupa, Nikulása ale na Grenlandię przybył tylko raz w 1239, a trzy lata później zmarł. Wyświęcony w tym samym roku co poprzednik, Ólafur choć pełnił funkcję biskupa przez blisko 40 lat, również tylko raz pojawił się na wyspie, w 1247. Jego następca Þór Bokki od czasu wyboru w 1289, aż do powrotu do Norwegii w 1309 postanowił zamieszkać w Gardarze.

Kolejnym biskupem został Árni, który sprawował swój urząd w latach 1215 – 1247. Z powodu słabej komunikacji między Grenlandią a Norwegią założono, że nie żyje i w 1243 powołano na jego następcę Jóna Skalli Eiríkssona. Kiedy jednak odkryto, że to nieprawda biskup zrezygnował z pełnionej funkcji i już nigdy nie powrócił na wyspę.

Po śmierci biskupa Árniego w 1247, diecezja przez ponad dwadzieścia lat pozostawała nieobsadzona. Wiązało się to z coraz gorszą komunikacją morską. W końcu w 1368 wyświęcono ostatniego biskupa faktycznie rezydującego na terenie diecezji, Álfura, który sprawował swój urząd do 1378 roku.

Diecezja grenlandzka ostatecznie zaniknęła razem z Osiedlem Wschodnim po 1400, kiedy to norweskie statki przestały przypływać na wyspę[5]. Ostatnim świadectwem istnienia wikińskiej kolonii jest relacja islandzkich żeglarzy o ślubie w kościele w Hvalsey z 1408[6]. Pomimo tego nadal mianowano biskupów na tę stolicę, być może traktując ją jako tytularną. Tytuł biskupa gardarskiego nosił m.in. Jan, franciszkanin i sufragan poznański około roku 1440[7].

W 1492 papież Aleksander VI w brewe do biskupów skandynawskich upominał ich, że zaniedbali oni swój obowiązek opieki nad ludnością wyspy. Wyznaczył na biskupa Gardaru benedyktyna Mathiasa (Madsa) Knudsena. W 1516 arcybiskup Nidarosu Erik Valkendorf podjął nieudaną próbę zorganizowania wyprawy na Grenlandię.

W 1519 na prośbę duńskiego króla Chrystiana II, papież Leon X mianował ostatnim biskupem Gardaru jego spowiednika, Vinzenza Pedersena Kampe, który nie dotarł jednak nigdy na wyspę, gdyż planowana przez króla ekspedycja nigdy nie doszła do skutku[8].

Biskupów Gardaru przestano mianować po 1537, kiedy to oficjalną religią w Danii został ustanowiony luteranizm.

BiskupiEdytuj

 
Szkielet dłoni biskupa Gardaru wraz z pierścieniem i fragmentem pastorału
 
Pozostałości rezydencji biskupów

Lista biskupów Gardaru[9]:

Biskup Lata urzędowania
Eiríkr Gnúpsson 1112–1121
Arnaldur 1124–1152
Jón Knútur 1153–1186
Jón Árnason Smyrill 1189–1209
Þór Helgi 1212–1230
Nikulás 1234–1242
Ólafur 1242–1280
Þór Bokki 1289–1309
Árni 1315–1347
Jón Skalli Eiríksson 1343
Álfur 1368–1378
Vincenz Pedersen Kampe OFM 1519–1537

Katolicka stolica tytularnaEdytuj

W 1996 papież Jan Paweł II ustanowił stolicę tytularną nawiązującą do średniowiecznego biskupstwa Gardaru.

Lp. Biskup Funkcja Od Do
1 Edward Clark biskup pomocniczy Los Angeles 16 stycznia 2001

PrzypisyEdytuj

  1. Nordic Heritage of New World Discovery (ang.). marcopolovoyages.com. [dostęp 2017-07-16].
  2. History of Medieval Greenland (ang.). utulsa.edu. [dostęp 2017-07-16].
  3. Gardar, Greenland: Bishops (Discovery Media) (ang.). servinghistory.com. [dostęp 2014-03-02].
  4. Land management at the bishop's seat, Garðar (Antiquity) (ang.). antiquity.ac.uk. [dostęp 2014-03-02].
  5. History of Medieval Greenland (ang.). personal.utulsa.edu. [dostęp 2014-03-02].
  6. Greenland History (ang.). naturalhistory.si.edu. [dostęp 2016-03-07].
  7. Biskupi pomocniczy diecezji i archidiecezji poznańskiej (pol.). archpoznan.pl. [dostęp 2017-08-03].
  8. Pierwsze diecezje katolickie horyzontów dalekich (pol.). kulturaswiecka.pl. [dostęp 2017-08-03].
  9. Titular Episcopal See of GARDAR (ang.). gcatholic.org. [dostęp 2014-03-02].

Linki zewnętrzneEdytuj