Otwórz menu główne

Dmitrij Tokariew

radziecki funkcjonariusz OGPU, NKWD i NKGB

Dmitrij Stiepanowicz Tokariew (ros. Дмитрий Степанович Токарев, ur. 1 października 1902 we wsi Isajewo Diedowo w guberni orenburskiej, zm. 1993 w Moskwie) – pracownik radzieckich służb specjalnych, kadrowy funkcjonariusz OGPU, NKWD i Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego, generał major (od 9 lipca 1945 roku), członek WKP(b) (od 1927 roku), dwukrotny deputowany do Rady Najwyższej ZSRR, jeden z wykonawców zbrodni katyńskiej, który w 1991 roku zeznawał w śledztwie w sprawie zbrodni jako świadek.

Dmitrij Tokariew
Дмитрий Степанович Токарев
generał major generał major
Data i miejsce urodzenia 1902
Isajewo Diedowo (gubernia orenburska)
Data i miejsce śmierci 1993
Moskwa
Odznaczenia
Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order "Znak Honoru" Order Wojny Ojczyźnianej II klasy

Służba w organach bezpieczeństwa ZSRREdytuj

Od 1938 do 1945 roku szef Obwodowego Zarządu NKWD w Kalininie (obecnie Twer), w latach 1945–1948 minister Bezpieczeństwa Państwowego Tadżyckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, a w latach 1948–1953 minister Bezpieczeństwa Państwowego Tatarskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W 1954 roku przeniesiony do rezerwy ze względu na stan zdrowia.

Udział w zbrodni katyńskiejEdytuj

W kwietniu i maju 1940 roku w siedzibie Obwodowego Zarządu NKWD w Kalininie, którego Dmitrij Tokariew był naczelnikiem, funkcjonariusze NKWD rozstrzelali przeszło 6300 polskich jeńców wojennych z obozu w Ostaszkowie pochowanych następnie w Miednoje (część zbrodni katyńskiej). Dmitrij Tokariew osobiście nie rozstrzeliwał polskich jeńców i nie znalazł się na liście 125 funkcjonariuszy NKWD nagrodzonych przez Ławrientija Berię rozkazem nr 001365 NKWD ZSRR z dnia 26 października 1940 roku "za pomyślne wykonanie zadań specjalnych" (w rozkazie tym wymieniono funkcjonariuszy NKWD bezpośrednio uczestniczących w przygotowaniu zbrodni i jej wykonaniu)[1]. Jak wyjaśnił w swoich zeznaniach w 1991 roku, "nie miał dostatecznego doświadczenia czekistowskiego"[1]. Mimo to rosyjski historyk Nikita Pietrow stwierdza, że Tokariew dowodził akcją rozstrzeliwania, sprawując nad nim ogólny nadzór jako szef Obwodowego Zarządu NKWD i przerzucając bezpośrednie kierowanie na swoich zastępców[1]. Zwracano również uwagę, że w kwietniu 1940 roku Dmitrij Tokariew przesyłał do Wsiewołoda Mierkułowa telegramy z informacjami o wymordowaniu kolejnych partii jeńców przywożonych do Kalinina[2].

Rola w śledztwie w sprawie zbrodni katyńskiejEdytuj

W 1991 roku złożył przed rosyjskim prokuratorem wojskowym, ppłk. Anatolijem Jabłokowem, obszerne zeznania dotyczące zbrodni katyńskiej, m.in. opisał działania Wasilija Błochina, Nikołaja Siniegubowa i Michaiła Kriwienki, mordujących jeńców w tzw. więzieniu wewnętrznym NKWD, mieszczącym się w piwnicach gmachu kalinińskiego NKWD (obecnie Twerski Instytut Medyczny). Drugie z tych zeznań, nagrane 20 marca 1991 roku na taśmie magnetowidowej, zostało w 1994 roku opublikowane w Polsce w "Zeszytach Katyńskich". Na wykorzystanie zeznań Dmitrija Tokariewa do celów naukowych wyraził w 1992 roku zgodę zastępca Prokuratora Generalnego RP.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Nikita Pietrow, Kto zabijał Polaków strzałem w tył głowy w Katyniu, Charkowie i Twerze, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 24), Warszawa 2009, str. 178–179, 184–195 (tekst rosyjski: Никита Петров, «Даже собаки от нас шарахались». Признания палачей, расстрелявших поляков и награжденных за это novayagazeta.ru, 7 lipca 2008 [dostęp 2011-08-29])
  2. Bolesław Woszczyński, Dokumentacja katyńska. Stan – potrzeby – możliwości uzupełnienia, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 12), Warszawa 2000, str. 47

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj