Dom grecki

Dom grecki (gr. οἶκος oikos) – typ domu budowanego w starożytnej Grecji.

Schematyczny plan domu greckiego

W czasach archaicznych (X–VI wiek p.n.e.) rolę domostw pełniły szałasy wzniesione na planie koła. Z nich wykształciły się drewniane domy dla ubogiej ludności i domy z kamienia dla zamożnych. Budynki drewniane miały izbę pełniącą funkcję mieszkalną, z ogniskiem pośrodku, a światło przenikało jedynie przez otwór wejściowy.

Budynki kamienne, wykształcone z megaronu w okresie mykeńskim, wznoszone były na planie prostokąta. Składały się z trzech części: dziedzińca wewnętrznego (na którym skupiało się życie rodzinne) otoczonego magazynami i izbami dla niewolników, z pomieszczeń dla mężczyzn (andron) i dla kobiet (gyneceum).

Charakterystyczny był też dla nich kolumnowy portyk i przedsionek; elementy dodatkowe (podtrzymujące słupy, belkowanie, przyczółki) wykonywano nadal z drewna. Ten pochodzący niewątpliwie ze Wschodu typ domu, który rozpowszechnił się w czasach panowania kultury egejskiej, został przez Greków przejęty i udoskonalony – z megaronem o dachu dwuspadowym i otworami świetlnymi, który następnie mógł znaleźć zastosowanie w konstrukcji greckiej świątyni[1].

W V wieku p.n.e. ustalił się w kulturze Greków typ domu jako budowli na ogół jednopiętrowej, murowanej z wypalanych cegieł na kamiennej podmurówce – z frontowym dziedzińcem, ku któremu zwrócony był kompleks zabudowań, i z pobocznymi pomieszczeniami gospodarskimi. W głębi znajdował się właściwy dom, ukształtowany zewnętrznie na podobieństwo świątyni (portyk z tympanonem i kolumnowy przedsionek poprzedzający recepcyjny megaron i boczne sypialnie), i z okalającym całość murem[2]. Stamtąd prowadziły wejścia do wspólnej izby rodzinnej (oikos), andronu (izby mężczyzn), gyneceum i sypialni, które w budynkach piętrowych często lokowano na piętrze. Podłogi wykładano mozaikami lub ubitą gliną (zależnie od zamożności właściciela), ściany zdobiono malowidłami. W bogatszych domach w oknach wstawiano szyby z miki lub szkła[potrzebny przypis].

Ten typ budownictwa mieszkalnego przetrwał do czasów hellenizmu, różniąc się tylko liczbą pomieszczeń, wystrojem itp. Prosty dziedziniec wewnętrzny zastąpiono perystylem z basenem, dobudowano eksedrę.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Karol Estreicher: Historia sztuki w zarysie. Warszawa-Kraków: PWN, 1981, s. 119.
  2. Karol Estreicher: Historia sztuki w zarysie, dz. cyt., s. 138.