Morze Śródziemne

morze śródlądowe między Europą, Azją i Afryką
Ten artykuł dotyczy konkretnego morza. Zobacz też: morze śródlądowe lub śródziemne.

Morze Śródziemnemorze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33–39.

Morze Śródziemne
Mediterranean Sea 16.61811E 38.99124N.jpg
Kontynent Europa, Afryka i Azja
Państwa  Hiszpania
 Francja
 Monako
 Włochy
 Malta
 Słowenia
 Chorwacja
 Bośnia i Hercegowina
 Czarnogóra
 Albania
 Grecja
 Cypr ( Cypr Północny)
 Turcja
 Syria
 Liban
 Izrael
 Egipt
 Libia
 Tunezja
 Algieria
 Maroko
Terytoria  Gibraltar
 Akrotiri i Dhekelia
Powierzchnia ok. 2,5 mln km²
Średnia głębokość 1438 m
Największa głębia Calypso na M. Jońskim
5267 m
Zasolenie 33,0 do 39,4
Temperatura +7 do +30 °C
Typ morza śródlądowe
Wyspy Sycylia, Sardynia, Cypr
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Morze Śródziemne
Morze Śródziemne
Ziemia35°N 18°E/35,000000 18,000000
Mapa morza

Na zachodzie jest połączone Cieśniną Gibraltarską z Oceanem Atlantyckim, na wschodzie przez cieśninę Dardanele łączy się z morzem Marmara i dalej przez cieśninę Bosfor z Morzem Czarnym, zaś przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim.

To śródlądowe morze jako jedyne na świecie otoczone jest lądami należącymi do trzech części świata. Już przed tysiącami lat kwitły tu kultura i nauka, rozwijały się rolnictwo, rzemiosło, handel i żegluga. Na obszarze tym pozostały bogate pamiątki starych cywilizacji – pojedyncze zabytki i całe miasta. Wspólną cechą tych państw, poza dostępem do morza, jest klimat i roślinność śródziemnomorska.

Nad Morzem Śródziemnym leżą (zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr (w tym Cypr Północny oraz Akrotiri i Dhekelia), Turcja, Syria, Liban, Izrael (w tym Strefa Gazy), Egipt, Libia, Tunezja, Algieria i Maroko. Większość państw basenu Morza Śródziemnego współpracuje w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego.

Fauna Morza Śródziemnego liczy w przybliżeniu około 5000 gatunków.

Spis treści

NazwaEdytuj

Termin „Morze Śródziemne” pochodzi z łacińskiego słowa mediterraneus znaczącego tyle, co „w środku ziemi” lub „między lądami” (medius- ‘między’, ‘pośrodku’ + terra ‘ziemia’, ‘ląd’), jako że znajduje się między kontynentami Afryką i Europą. Grecka nazwa Mesogeios (Μεσόγειος) jest podobna – μέσο, „środek” + γη, „ziemia”, „ląd”. W czasach historycznych Morze Śródziemne miało kilka nazw, np. Rzymianie powszechnie nazywali je Mare Nostrum (z łaciny; dosł. „nasze morze”) lub też Mare Internum. W Biblii pierwotnie znane było jako „Wielkie Morze” [(Lb,34:6,7), (J,1:4, 9:1), (Ez, 47:10,15,20)] lub po prostu „Morze” [(1Krl 5:9), (1Mch 14:34, 15:11)], ale także znane jako „Hinder Sea” z powodu swojego położenia na zachodnim brzegu Ziemi Świętej i dlatego znajdującym się za osobą spoglądającą na wschód, o czym jest mowa w Starym Testamencie, co czasami tłumaczone jest jako „Zachodnie Morze” [(Pwt,11:24), (Jl, 2:20)]. Inną nazwą było „Morze Filistynów” (Wj, 23:31) z powodu ludzi zamieszkujących dużą część wybrzeża blisko Izraelitów. We współczesnym hebrajskim było zwane Ha-Jam Ha-Tichon (הַיָּם הַתִּיכוֹן) – „Środkowym Morzem”, dosłownym tłumaczeniem niemieckiego odpowiednika Mittelmeer. W języku tureckim znane jest jako Akdeniz – „Białe Morze”, w arabskim – l-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), co możemy zrozumieć jako „Białe Morze Środkowe”, zaś w islamskiej i dawnej arabskiej literaturze było wymienione jako Baḥr al-Rūm (بحر الروم), lub „Rzymskie/Bizantyjskie Morze”.

PodziałEdytuj

Podział Morza Śródziemnego według Międzynarodowego Biura Hydrograficznego w Monako:

Podział nie uwzględnia innych obszarów Morza Śródziemnego nazywanych również morzami:

WyspyEdytuj

Osobny artykuł: Wyspy Morza Śródziemnego.

Ważniejsze wyspy to (licząc od zachodu)

Pomiędzy Korsyką a Półwyspem Apenińskim znajdują się m.in.

Temperatura morzaEdytuj

Średnia temperatura morza (°C), źródło: seatemperature.org
Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rok
Dla porównania: Sopot[1] 3,3 2,8 2,4 4,8 10,1 15,1 18,5 19,2 17,4 13,3 9,7 6,1 10,2
Gibraltar[2] 16,3 15,8 15,7 16,9 18,5 21,0 22,8 23,3 21,8 20,5 18,3 16,8 18,9
Nicea, Francja[3] 13,4 13,0 13,4 14,6 18,0 21,8 23,1 23,6 22,2 19,6 17,4 14,9 17,9
Split, Chorwacja[4] 13,7 13,5 13,9 15,1 18,2 22,3 24,4 24,8 23,8 20,3 18,2 16,0 18,7
Barcelona, Hiszpania[5] 13,4 13,1 13,3 15,0 18,0 21,9 24,0 25,2 24,0 21,8 18,3 15,4 18,6
Walencja, Hiszpania[6] 14,2 13,8 14,1 16,1 18,8 22,5 24,8 25,8 24,6 22,1 19,1 16,1 19,3
Rzym, Włochy[7] 14,5 13,9 14,1 15,5 18,8 22,9 24,7 25,0 24,0 21,1 19,0 16,1 19,1
Durrës, Albania[8] 14,7 14,6 14,7 15,8 18,8 22,9 25,5 25,4 24,4 20,9 18,6 16,1 19,4
Palermo, Włochy[9] 15,1 14,3 14,6 15,8 18,7 23,1 25,7 26,3 25,1 22,3 19,9 16,7 19,8
Algier, Algieria[10] 15,2 14,7 15,1 16,6 18,8 21,7 24,1 25,3 24,5 22,3 19,6 16,8 19,6
Tunis, Tunezja[11] 15,3 14,4 14,6 15,7 18,3 22,0 24,4 25,4 24,6 22,6 20,2 17,2 19,6
Ateny, Grecja[12] 15,4 15,0 15,2 15,7 18,5 22,6 25,7 26,3 25,0 22,2 19,1 16,6 19,8
Malta[13] 16,1 15,4 15,4 16,3 18,7 22,6 25,5 26,1 25,5 23,4 21,2 18,1 20,4
Limassol, Cypr[14] 17,8 17,0 17,3 18,1 20,8 24,4 27,2 28,0 27,2 25,2 22,1 19,6 22,1
Aleksandria, Egipt[15] 18,3 17,3 17,4 18,3 20,7 24,0 26,5 27,6 27,2 25,5 22,5 20,2 22,1
Bejrut, Liban[16] 18,5 17,5 17,5 18,5 21,3 24,9 27,5 28,5 28,1 26,0 22,6 20,1 22,6
Tel Aviv, Izrael[17] 18,8 17,6 17,8 18,6 21,2 24,9 27,2 28,6 28,2 26,3 23,2 20,6 22,8

Przypisy