Malaga

miasto w południowej Hiszpanii.

Malaga (hiszp. Málaga, wym. [ˈmalaɰa]; fen. Malaka, łac. Malaca, arab. ‏مالقة‎ = Mālaqah) – miasto w południowej Hiszpanii. Drugie – po Sewilli – co do wielkości miasto regionu Andaluzja, szóste co do wielkości miasto Hiszpanii z liczbą ludności na poziomie 574 tysięcy i ponad milionem w obszarze metropolitalnym[2]. Położona nad Morzem Śródziemnym, u podnóża Gór Betyckich. Jedno z najstarszych miast Europy, zamieszkane od VIII wieku p.n.e. Duży port handlowy i rybacki, kąpielisko na Costa del Sol. Miejsce narodzin Pabla Picassa i Antonio Banderasa. W rankingu opublikowanym przez Globalization and World Cities Research Network, Malaga została sklasyfikowana w V kategorii (sufficiency level cities) miast o znaczeniu globalnym[3].

Malaga
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Hiszpania
Wspólnota autonomiczna Bandera de Andalucia.svg Andaluzja
Prowincja Malaga
Alkad Francisco de la Torre Prados (Partido Popular)
Powierzchnia 398,25 km²
Wysokość 8 m n.p.m.
Populacja (2019)
• liczba ludności
• gęstość

574 654[1]
1439 os./km²
Nr kierunkowy (34)95
Kod pocztowy 29001 do 29018
Tablice rejestracyjne MA
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa konturowa Hiszpanii, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Malaga”
Położenie na mapie Europy
Mapa konturowa Europy, w lewym dolnym rogu znajduje się punkt z opisem „Malaga”
Położenie na mapie Andaluzji
Mapa konturowa Andaluzji, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Malaga”
Ziemia36°45′N 4°25′W/36,750000 -4,416667
Strona internetowa
Portal Hiszpania

HistoriaEdytuj

W IX w p.n.e. rozpoczęła się kolonizacja południowych wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego przez Fenicjan z Tyru. Jako pierwszy powstał Kadyks (Gadir) – źródła literackie datują ten fakt na 1100 r. p.n.e., ale z badań archeologicznych wynika, że w rzeczywistości nastąpiło to między 800 a 775 r. p.n.e. Później powstawały kolejne fenickie kolonie: Sexi (dziś Almuñécar), Abdera (Abra) i wreszcie Malaka. Nazwa pochodziła prawdopodobnie od fenickiego słowa oznaczającego sól. W przypadku fenickich kolonii trudno jednak mówić o założeniu miasta. Były to raczej faktorie handlowe, zresztą w znacznym stopniu opierające się na zamieszkałej tu już wcześniej ludności iberyjskiej.

Równolegle z kolonizacją fenicką rozwijało się osadnictwo greckie. Półwysep Iberyjski pozostawał jednak terenem niejednorodnym politycznie, do czasu jej podboju przez Kartaginę. Po II wojnie punickiej i klęsce Kartaginy pod Zamą w 202 r. p.n.e. południowe wybrzeże płw. Iberyjskiego przeszło we władanie Rzymu. Municipium Malacitanum było częścią tzw. Hispanii Ulterior, a od czasów Oktawiana AugustaBetyki (łac. Hispania Baetica).

Panowanie Rzymian to okres gwałtownego rozwoju miasta. Malacitanum leżało na trasie tzw. Via Herculea lub później Via Augusta, czyli traktu łączącego Kadyks z Barceloną i dalej z Rzymem. To zapewniało miastu komunikację z innymi ważnymi osiedlami i katalizowało postęp ekonomiczny i kulturalny. To z tego okresu pochodzi teatr rzymski, który, choć niewielki, należy do najstarszych tego typu zabytków w Hiszpanii. Zachowały się również rzeźby, przechowywane dziś w miejscowym muzeum archeologicznym. Jednym z najciekawszych reliktów tej epoki jest jednak odnaleziona w 1851 r. brązowa tablica, na której zapisano Lex Flavia Malacitana, czyli statut definiujący Malacitanum jako miasto skonfederowane, o rozwiniętej samorządności.

W połowie VI w. Malaga, podobnie jak całe południowe wybrzeże półwyspu, przeszła we władanie Bizancjum Justyniana. Wraz z objęciem korony wizygockiej przez Leowigilda, rozpoczęła się ekspansja Wizygotów na południe. Malaga została zdobyta w 571 r. Ten okres to czas silnego konfliktu religijnego między rdzenną, katolicką ludnością, a ariańskimi Wizygotami. Przeciw arianizmowi występował Sewer, biskup Malagi. To pierwsza znana z imienia osoba związana z miastem. Konflikty zakończyły się wraz z koronacją syna Leowigilda – Rekkareda, który zdecydował o przejściu na katolicyzm.

W 711–712 Musa (muzułmański gubernator Afryki Północnej) i jego dowódca, berberyjski wyzwoleniec Tarik, przekroczyli Gibraltar i rozpoczęli muzułmańską inwazję Płw. Iberyjskiego. Malaga padła podczas wojennej ekspedycji syna Musy, Abd al-Aziza w 716, i od tego czasu aż do XV stulecia znajdowała się pod władaniem muzułmanów.

Ten czas to wielki rozkwit miasta, otoczonego murami z pięcioma dużymi bramami oraz licznymi przedmieściami. Malaga była wówczas najważniejszym portem na południowym wybrzeżu dzisiejszej Hiszpanii. Po rozpadzie kalifatu Umajjadów stała się stolicą niewielkiej taify pod panowaniem berberyjskiej dynastii Hammudi. W 1237 r., po upadku Almohadów, wraz z innymi miastami regionu dostała się we władanie grenadzkich Nasrydów i stało się stolicą jednej z trzech prowincji zwanych coras – Rajja. Królestwo zaludnione było wówczas przez muzułmanów i tzw. trybutariuszy, tj. ludność nieislamską, ale płacącą podatki. W Maladze szczególnie licznie reprezentowani byli genueńczycy, obdarzeni zresztą licznymi przywilejami. Miasto było wówczas centrum rzemiosła stoczniowego, tkactwa i handlu afrykańskim złotem.

 
Mury miejskie Malagi, które w 1487 były szturmowane przez chrześcijan
 
Arena corridy

Pod koniec XV w. katoliccy królowie Hiszpanii postanowili skończyć z muzułmańskim królestwem na Płw. Iberyjskim. Malaga upadła w 1487 r. W przeciwieństwie do innych, zdobytych wcześniej twierdz broniła się zaciekle, toteż po jej zdobyciu królowie wzięli do niewoli wszystkich żywych mieszkańców miasta. Pięć lat później padła Grenada i ta data uznawana jest za koniec rekonkwisty. Na pamiątkę zwycięstwa w Maladze wzniesiono klasztory de la Victoria (zwycięstwa) i de la Trinidad (Trójcy Św.).

Malaga katolicka pełniła ważną funkcję handlową po odkryciu Nowego Świata. W XVII w. rozpoczął się jednak powolny upadek miasta. Spory wpływ miało na to wygnanie Morysków po edykcie z 1609, a także epidemie oraz klęski żywiołowe, które regularnie nawiedzały miasto – głównie powodzie wywołane przez Guadalmedinę.

24 sierpnia 1704, podczas wojny o sukcesję hiszpańską doszło do bitwy morskiej pod Malagą.

Osobny artykuł: Bitwa morska pod Malagą.

14–15 października 1810, podczas wojen napoleońskich doszło do zwycięskiej obrony nieodległej twierdzy w Fuengiroli – 30 km na południowy zachód od Malagi wzdłuż wybrzeża, dowodzonej przez kpt. Franciszka Młokosiewicza siłami 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego przed korpusem brytyjskim lorda Blayneya.

Osobny artykuł: Bitwa pod Fuengirolą.

Kryzys zaczął przechodzić w XVIII stuleciu, a już w XIX rozpoczął się kolejny okres rozwoju miasta. Malaga szybko stała się jednym z najintensywniej rozwijających się miast Hiszpanii. Na zachodzie miasta powstały liczne zakłady przemysłowe, rozbudował się port, a w mieście osiedlili się liczni handlowcy z Kastylii i zagranicy. We wschodniej części miasta zbudowano wówczas liczne wille i hotele w stylu belle époque. W tym czasie Malaga, podobnie jak inne miasta Hiszpanii, była też jednak świadkiem burzliwych wystąpień przeciwko absolutystycznym rządom Ferdynanda VII. Na plaży pod miastem rozstrzelano w 1831 r. powstańca José Maríę Torrijosa i jego 52 towarzyszy. Koniec XIX w. to kolejny kryzys w historii miasta – zamykane były kolejne fabryki, okoliczne winnice dotknęła plaga filoksery. Miasto powoli zamierało. Dodatkowym ciosem były intensywne bombardowania Malagi przez siły frankistowskie podczas wojny domowej (1936–1939).

W latach 60. XX stulecia dzięki turystycznej modzie na Hiszpanię i Costa del Sol rozpoczął się kolejny rozkwit gospodarczy miasta.

KlimatEdytuj

Malaga znajduje się w strefie klimatu subtropikalnego[4][5] typu śródziemnomorskiego[6], z bardzo łagodnymi zimami i długimi ciepłymi, częściowo gorącymi latami. Średnia roczna temperatura wynosi ponad 23 °C w dzień i 14 °C w nocy.

Średnia temperatura najchłodniejszych miesięcy – grudnia, stycznia i lutego wynosi 17,3 °C w dzień i 8,2 °C w nocy[7]. W najzimniejszym miesiącu roku – styczniu, temperatury wynoszą zwykle od 12 do 20 °C w ciągu dnia, od 4 do 12 °C w nocy, a średnia temperatura morza wynosi prawie 16 °C[8]. Opady śniegu, jak i mróz generalnie nie występują. Okres z letnimi temperaturami zaczyna się w kwietniu i trwa do listopada[7]. Marzec pod względem temperatury i nasłonecznienia przypomina maj w Polsce. W najcieplejszym miesiącu roku – sierpniu, temperatury wynoszą zwykle od 26 do 34 °C w ciągu dnia, około 22 °C w nocy, a średnia dobowa temperatura morza wynosi 23,5 °C[8]. Temperatury powyżej 30 °C występują w kilkudziesięciu dniach rocznie, standardowo w lipcu i sierpniu[7]. Najwyższa odnotowana temperatura w mieście to 44,2 °C, która miała miejsce 18 lipca 1978 roku, natomiast najniższą zanotowaną temperaturą było −3,8 °C w nocy 4 lutego 1956 roku[9].

Malaga ma tylko nieco ponad 40 dni deszczowych rocznie przy opadach ≥1 mm, 60 dni deszczowych rocznie przy opadach ≥0,1 mm, ze średnią kilka dni deszczowych w miesiącu. Opady wahają się od bezdeszczowego lipca do 6–8 dni deszczowych w grudniu. Średnia roczna wilgotność wynosi 65%, od 58% w czerwcu do 72% w grudniu[7]. Miasto ma ponad 2900 godzin czystej słonecznej pogody rocznie, od około 160 h (średnio 5,1 godziny dziennie, około 5 razy więcej niż w Polsce) w grudniu do 350 h (średnio 11,5 godzin czystego słońca na dobę) w lipcu[7].

Średnia temperatura i opady dla Malagi
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 16.8 17.7 19.6 21.4 24.3 28.1 30.5 30.8 28.2 24.1 20.1 17.5 23,3
Średnie dobowe temperatury [°C] 12.1 12.9 14.7 16.3 19.3 23.0 25.5 26.0 23.5 19.5 15.7 13.2 18,5
Średnie temperatury w nocy [°C] 7.4 8.2 9.8 11.1 14.2 18.0 20.5 21.1 18.8 15.0 11.3 8.9 13,7
Opady [mm] 69 60 52 44 20 6 0 6 20 57 100 100 534
Średnia liczba dni z opadami 5.8 4.8 4.0 4.5 3.1 0.8 0.1 0.5 2.1 4.4 5.6 6.6 42,3
Wilgotność [%] 69 68 67 63 59 58 58 61 65 70 71 72 65
Średnie usłonecznienie (w godzinach) 180 180 222 244 292 329 347 316 255 215 172 160 2905
Źródło: Agencia Estatal de Meteorología[7] (liczba dni z opadami dla wartości 1 mm, wysokość 5 m n.p.m., 2 km od morza, 1981–2010)
Średnia dobowa temperatura morza (°C)[8]
Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rok
15,9 15,6 15,6 16,8 18,4 20,9 22,9 23,5 21,8 20,4 18,1 16,6 18,9

PlażeEdytuj

 
plaża La Malagueta w Maladze

Malaga to stolica hiszpańskiego wybrzeża słońca Costa del Sol. Miasto ma aż 16 plaż.[10] Od wschodu do zachodu są to kolejno: La Araña, Peñón del Cuervo, El Candado, El Dedo, El Palo, Pedregalejo, Baños del Carmen, La Caleta, centralnie położona i najpopularniejsza La Malagueta, San Andres, Huelin, La Misericordia wzdłuż której ciągnie się promenada nadmorska imienia Antonio Banderasa, Sacaba, Guadalhorce należąca do parku przyrody, Guadalmar i San Julian nazywana także plażą Campo del Golf sąsiadująca z miasteczkiem Torremolinos.

ZabytkiEdytuj

  • Alcazaba – ruiny twierdzy, wybudowanej przez Rzymian i przebudowanej w IX w.przez Maurów. Wewnątrz muzeum archeologiczne. Tuż obok ruiny teatru rzymskiego[11].
  • Zamek Gibralfaro – „góra z latarnią morską”, ruiny zamku z XIV w.
  • Katedra, budowana z przerwami od 1528 do 1783, lecz nie ukończona. Olbrzymie wnętrze o wymiarach 117×72 m, wysokości 48 m wszystkich trzech naw. Najcenniejszym elementem są stalle chóru z 42 posągami świętych, dzieło wielu artystów.
  • Kościoły: S. Bartolomé z XI w., Nuestra Señora de la Victoria z XV w., Santuario de Nuestra Señora de la Victoria z XVI w. Nuestra Señora del Carmen oraz liczne barokowe kościoły i pałac biskupi z XVIII w.
  • Muzeum Sztuk Pięknych, dom, w którym urodził się Pablo Picasso.
  • Teatr Rzymski, został ufundowany w I wieku p.n.e. podczas panowania Augusta. Na pierwsze elementy teatru rzymskiego natrafiono przypadkiem w 1951 roku, ma 31 metrów długości oraz 16 metrów wysokości[12].

DemografiaEdytuj

Według danych hiszpańskiego Ministerstwa Rozwoju tzw. Wielki Zespół Miejski Malagi (hiszp. Grande Área Urbana) ma 953 251 mieszkańców na powierzchni 817 km², w latach 2001–2011 nastąpił wzrost ludności o 190 783 osób, co stanowi wzrost o 25%[13]. Obszar metropolitalny Malaga 1 631 357 mieszkańców na podstawie danych Eurostatu[2].

Rozwój populacji centrum administracyjnego Malagi (1842–2011)


GospodarkaEdytuj

Ośrodek finansów oraz przemysłu stoczniowego, chemicznego, włókienniczego i budowlanego. Dzięki łagodnemu klimatowi na równinie Hoja de Malaga uprawia się pomarańcze, banany, figi, bawełnę, trzcinę cukrową oraz winorośl (wino malaga i rodzynki).

W rankingu InterNations Expat Insider 2020, Malaga zajęła szóste miejsce na świecie wśród najlepszych miast dla przyjezdnych[14].

TransportEdytuj

Miasto jest obsługiwane przez port lotniczy Malaga oddalony 6 km na południowy zachód od centrum. Działa tu kilka stacji kolejowych, w tym główny dworzec prowincji – Málaga-María Zambrano z koleją szybkich prędkości.

W mieście funkcjonuje morski port Malaga.

SportEdytuj

Na przełomie marca i kwietnia 2011 roku odbyła się tu nowa edycja Pucharu Świata w szermierce na wózkach, czyli walk kwalifikacyjnych do największych imprez jakimi są Mistrzostwa Świata, kontynentu oraz Paraolimpiad. Po dłuższej przerwie w organizacji miasto będzie gospodarzem PŚ co roku.

GastronomiaEdytuj

 
Zachód słońca nad Malagą

Jako że Malaga jest jednym z ważniejszych hiszpańskich portów rybackich, tutejsza kuchnia opiera się w znacznym stopniu na darach Morza Śródziemnego – sardelach, barwenach, ostrobokach, ośmiornicach, kalmarach oraz innych rybach i owocach morza. W lokalnych potrawach znajdziemy jednak też obfitość świeżych warzyw i owoców, a także dziczyzny. Mówiąc o kuchni nie sposób nie wspomnieć o słynnym na cały świat winie typu malaga, produkowanym głównie z winogron typu Pedro Ximénez oraz Moscatel.

Niektóre typowe potrawy miejscowej kuchni:

  • ensalada malagueña – sałatka z gorzkich pomarańczy
  • pescaíto frito – różne gatunki ryb i owoców morza obtoczone w mące i smażone w głębokiej oliwie, podawane z kawałkami cytryny
  • sopa malagueña – z omułków, krewetek, pomidorów, cebuli, papryki, ziemniaków, z makaronem, szafranem, pietruszką i przyprawami

Znani ludzie związani z MalagąEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Andalucía pueblo a pueblo – Málaga (hiszp.). juntadeandalucia.es. [dostęp 2020-06-26].
  2. a b Eurostat: Population on 1 January by broad age group, sex and metropolitan regions.
  3. The World According to GaWC 2016 (ang.). W: Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network [on-line]. Loughborough University.
  4. Climatic map by Istituto Geografico De Agostini.
  5. Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg.
  6. World Map of Köppen–Geiger Climate Classification.
  7. a b c d e f Standard climate values. Málaga Aeropuerto – Agencia Estatal de Meteorología.
  8. a b c Málaga Water Temperature – seatemperature.org.
  9. Extreme Values. Málaga Aeropuerto – Agencia Estatal de Meteorología.
  10. Plaże w Maladze – przewodnik po wszystkich 16 plażach Malagi, Andaluzja zwiedzanie [dostęp 2020-12-28] (pol.).
  11. Teatr Rzymski w Maladze – zwiedzanie Teatro Romano de Malaga, Wypożyczalnia samochodów Malaga bez karty kredytowej. [dostęp 2021-04-23] (pol.).
  12. Teatr Rzymski w Maladze, „Malaga car rental” [dostęp 2017-02-19].
  13. Áreas urbanas +50, Ministerio de Fomento de España (pol. Ministerstwo Rozwoju).
  14. Expat Insider 2020 – InterNations.org.