Otwórz menu główne

Tyr (arab. ‏صور‎‎, aram. ‏ܣܘܪ‎, hebr. ‏צוֹר‎, stgr. Τύρος) – starożytne miasto Fenicjan, obecnie miasto i port w południowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Posiada połączenie kolejowe i drogowe z portem w Sydonie. Jego nazwa znaczy „skała” lub „klif”.

Tyr
‏صور‎
Ilustracja
Port w Tyrze
Państwo  Liban
Muhafaza Dystrykt Południowy
Gmina Kada Tyr
Data założenia 2750 p.n.e.
Powierzchnia 4 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności

≈ 60 000
Położenie na mapie Libanu
Mapa lokalizacyjna Libanu
Tyr
Tyr
Ziemia33°16′08″N 35°12′59″E/33,268889 35,216389
Tyr[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Rzymskie ruiny w Tyrze
Państwo  Liban
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, VI
Numer ref. 299
Region[b] Kraje arabskie
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1984
na 8. sesji

Obecnie gospodarczy ośrodek regionu, w którym uprawia się owoce cytrusowe, winorośl, oliwki. Miasto liczy około 60 tysięcy mieszkańców. Z dawnych zabytków zachowały się starożytna nekropolia, pozostałości katedry, termy, rzymski hipodrom, dwie ulice kolumnowe oraz budynek widowiskowy.

Spis treści

HistoriaEdytuj

 
Kolumnada palestry w Tyrze
 
Rzymskie ruiny w Tyrze

StarożytnośćEdytuj

Najstarsze znane ślady osadnictwa pochodzą z około 1500 p.n.e., ale przyjmuje się za Herodotem, że miasto zostało założone około roku 2750 p.n.e.

Listy z Amarny wymieniają Tyr pośród miast Kanaanu[1].

Tyr był ważnym ośrodkiem kultu Baala i Melkarta. Słynął też z produkcji rzadkiego rodzaju purpury zwanej tyryjską. Barwnik otrzymywano z obecnie wymarłego gatunku ślimaków – murex. Odcienie purpury – od różowego do ciemnego fioletu – uzyskiwano przez różny czas suszenia ślimaków na słońcu. Kolor ten w wielu kulturach starożytnych był zastrzeżony dla rodzin królewskich albo co najmniej szlacheckich; również szaty kapłańskie były w nim farbowane. Fenicja zawdzięcza swoją nazwę temu barwnikowi.

Poczynając od panowania króla Hirama, Tyr stał się głównym ośrodkiem politycznym i gospodarczym Fenicji, wysyłającym statki w odległe tereny Morza Śródziemnego. Handel tej części świata skupiał się w jego magazynach. Tyryjscy kupcy przemierzali wody Morza Śródziemnego i założyli swoje kolonie na wyspach Morza Egejskiego, na Cyprze, na północnych wybrzeżach Afryki, na Sycylii i Korsyce, a nawet poza słupami Herkulesa (Kadyks). Najważniejszą kolonią Tyru była Kartagina, powstała około 814 p.n.e.[2].

Tyr składał się z dwóch różnych części: skalistej fortecy na stałym lądzie nazywanej „Starym Tyrem” i miastem, wybudowanym na małej, skalistej wysepce około 800 metrów od brzegu. To warowne miejsce było bezskutecznie oblegane przez Asyryjczyków Salmanasara III, później jednak Fenicjanie musieli dla zachowania niezależności płacić daninę na rzecz Asyrii. Tyru nie zdołał podbić też babiloński król Nabuchodonozor II. Oblężenie Tyru (586–573 p.n.e.), trwało 13 lat, po czym zawarto kompromisowy pokój[3]. W czasie wojen grecko-perskich Persowie wykorzystywali port w Tyrze dla swojej floty[1].

W 332 p.n.e. miasto zdobył władca Macedonii Aleksander III Wielki po siedmiomiesięcznym oblężeniu podczas którego wybudował on groblę łączącą wyspę ze stałym lądem. Po tej klęsce znaczenie polityczne Tyru spadło.

Od 286 p.n.e. miastem władali Ptolemeusze, od 197 p.n.e. dostało się w ręce Seleucydów. Od 64 p.n.e. znajdowało się pod władzą Rzymu. W okresie rzymskim stanowiło regionalny ośrodek produkcyjny.

Przedmieścia Tyru odwiedził w czasie swej działalności Jezus Chrystus[4], a mieszkańcy wyruszali do Palestyny by słuchać jego nauk[5]. Później w mieście powstała wspólnota pierwszych chrześcijan zaraz po śmierci Szczepana, a Paweł z Tarsu, po powrocie ze swojej trzeciej podróży misyjnej, spędził tu tydzień na rozmowach z uczniami[6].

ŚredniowieczeEdytuj

W 638 miasto opanowali Arabowie. Zdobyte po pierwszej krucjacie przez chrześcijan, w latach 11241291 znajdowało się pod rządami krzyżowców. Było jednym z najważniejszych miast Królestwa Jerozolimskiego. W 1291 odbite przez mameluków.

NowożytnośćEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Od pierwszej połowy XVI w. należało do imperium osmańskiego. Pod władzą Turków utraciło znaczenie.

Lista królów TyruEdytuj


PrzypisyEdytuj

  1. a b Historical references to Tyre (ang.).
  2. The founding of Carthage (ang.). livius.org.
  3. Ez 29,18 w przekładach Biblii.
  4. Mk 7,24 w przekładach Biblii.
  5. Mk 3,8 w przekładach Biblii.
  6. Dz 21,2-4 w przekładach Biblii.

BibliografiaEdytuj

  • S. Moscati: Świat Fenicjan. PWN, 1971.
  • Nina Jidejian: Tyre Through the Ages. 1969. (ang.)