Otwórz menu główne

Sycylia

wyspa na Morzu Śródziemnym

Sycylia (łac. Sicilia, wł. Sicilia, w starożytności Trinacria) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), położona na południe od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Zamieszkuje ją około 5 milionów mieszkańców.

Sycylia
region
Herb Flaga
Herb Flaga Sycylii
Państwo  Włochy
Siedziba Palermo
Powierzchnia 25 710 km²
Populacja 
• liczba ludności

5 036 666
• gęstość 195,1 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba prowincji 9
Liczba gmin 390
Położenie na mapie Włoch
Położenie na mapie
Topografia Sycylii

Razem z wyspami Wyspy Liparyjskie, Egady, Wyspy Pelagijskie i Pantelleria tworzy od 1946 roku region autonomiczny we Włoszech (o powierzchni 25,7 tys. km² i 5,1 mln ludności). Najwyższym wzniesieniem na wyspie jest wulkan Etna (3323 m n.p.m.). Na wyspie panuje klimat śródziemnomorski. Rozbudowana sieć rzeczna, największe rzeki to: Salso, Simeto, Platani. Region Sycylia był podzielony na 9 prowincji: Palermo, Katania, Mesyna, Syrakuzy, Trapani, Ragusa, Caltanissetta, Agrigento i Enna, które zostały zlikwidowane w sierpniu 2015.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierwszymi znanymi mieszkańcami Sycylii byli Sykanowie, Sykulowie i Elymowie.[1] Od XI wieku p.n.e. wyspa była kolonizowana przez Fenicjan, którzy założyli Palermo (wtedy Panormus). Od VIII wieku p.n.e. rozpoczęła się grecka kolonizacja wyspy. Kolonizatorzy z Hellady założyli takie miasta jak: Syrakuzy, Katanię i Mesynę (wtedy zwaną Zancle). Greckie miasta rozwijały się wspaniale stając się jednymi z ważniejszych miast greckich starożytnego świata (np. Syrakuzy). Właśnie to miasto w V wieku p.n.e. objęło władzę nad resztą greckich kolonii. W tym czasie odżyły też za sprawą Kartaginy fenickie wpływy na wyspie i po ciężkich bojach z Grekami Kartagińczycy opanowali przed rokiem 400 p.n.e. zachodnią część wyspy. Aż do III wieku p.n.e. trwały grecko-kartagińskie walki o panowanie nad Sycylią. Wtedy to do konfliktu włączyła się Republika rzymska.

Po pierwszej wojnie punickiej Rzym wyparł Kartaginę z wyspy, a następnie w roku 215 p.n.e., po śmierci ostatniego władcy Syrakuz, stał się jedynym właścicielem wyspy, czyniąc z niej rzymską prowincję. Pod rządami Rzymian Sycylia stała się spichlerzem Rzymu. Główną siłą roboczą byli niewolnicy, którzy wzniecali wiele powstań (m.in. w latach 135-132 p.n.e. i 104-100 p.n.e.), bezwzględnie stłumionych przez wojska rzymskie.

W połowie V wieku naszej ery Sycylia znalazła się w rękach Wandalów, którzy niewiele wcześniej opanowali Afrykę Północną. W roku 493 wyspę zdobyli Ostrogoci, a w 535 została wcielona do Bizancjum przez Belizariusza. W IX wieku (828) Sycylię podbili Arabowie i następnie rządzili nią przez kolejne dwa stulecia. Wyspę z rąk arabskich wydarli w latach 1060-91 Normanowie pod wodzą Rogera I. Roger II został w roku 1130 pierwszym królem Sycylii. Władca ten miał duży udział w przekazaniu arabskiej wiedzy Europie. Po śmierci ostatniego z normańskich królów w roku 1189, nowym władcą Sycylii został Święty Cesarz Rzymski Henryk VI (w 1194 koronował się w sycylijskiej stolicy)[2], a później Fryderyk II, który rządził wyspą od 1197 do 1250 roku.

W roku 1266 papież Klemens IV koronował Karola I z dynastii andegaweńskiej, który wcześniej zamordował syna Fryderyka II, Manfreda, na króla Neapolu i Sycylii. Rządy Karola I zostały przyjęte z dużą powściągliwością i 30 marca 1282 wybuchła rewolta, która określana jest w literaturze jako nieszpory sycylijskie. Sycylijczycy powołali na króla Piotra III z Aragonii. Wywołało to wojnę między Andegawenami i Aragonią. 31 sierpnia 1302 działania wojenne zostały zakończone pokojem w Caltabellotta. Władcą Sycylii został Fryderyk II (1296-1337) z Aragonii, a południowe Włochy pozostały w rękach Andegawenów. Po wygaśnięciu sycylijskiej linii aragońskiej dynastii w roku 1409 władzę na wyspie objęła główna linia z Aragonii. Trzydzieści trzy lata później, w 1442, Alfons V Aragoński zjednoczył Sycylię z królestwem Neapolu.

Na początku XVI wieku władzę w Hiszpanii (a tym samym i na Sycylii) przejęli Habsburgowie. Po nich rządy nad wyspą przejęli Burbonowie (1735). W roku 1816 południowe Włochy i Sycylia zostały zjednoczone przez Ferdynanda I, tworząc Królestwo Obojga Sycylii. W pierwszej połowie XIX wieku wyspą wstrząsały rebelie (w roku 1820 oraz w latach 1848-49).

W roku 1860 na czele swoich oddziałów wylądował na Sycylii Giuseppe Garibaldi. Opanował wyspę, a ta wkrótce przyłączyła się do królestwa Sardynii, aby potem wraz z całym królestwem wejść do zjednoczonych Włoch. O wejściu w skład Włoch zadecydował plebiscyt z 1861 roku. W ramach państwa włoskiego Sycylia była biednym, prowincjonalnym regionem.

Podczas drugiej wojny światowej (1943 rok) na wyspie wylądował silny desant aliancki i po trwających blisko miesiąc walkach opanował Sycylię. W 1947 wyspa otrzymała autonomię. Najpoważniejszym problemem wyspy po drugiej wojnie światowej była bardzo silna mafia, która zdominowała miejscową gospodarkę i politykę. Po zabójstwach włoskich sędziów śledczych Giovanniego Falcone i Paolo Borsellino w 1992, władze przystąpiły do zdecydowanej walki ze zorganizowaną przestępczością na wyspie i do 1998 mafia została znacznie osłabiona. Mimo silnego wsparcia gospodarczego władz w Rzymie, Sycylia jest nadal jednym z biedniejszych regionów Włoch.

GeografiaEdytuj

 
Plaża Rometta stoi przylądek Milazzo i Wyspy Liparyjskie o zachodzie słońca.

Wyspa ma kształt trójkąta, którego boki tworzą Morze Tyrreńskie od północy, Morze Jońskie od wschodu i Cieśnina Sycylijska od południowego zachodu. Sycylię od kontynentalnej części Włoch oddziela Cieśnina Mesyńska, której szerokość w najwęższym miejscu wynosi 3 km.

 
Rzeka Alcantara

GóryEdytuj

Najbardziej znana jest góra Etna, najwyższy szczyt w całej Sycylii, wznoszący się na wysokość 3323 m n.p.m. Jest to równocześnie najwyższy aktywny wulkan w całej Europie. Dalej na południowym wschodzie znajduje się niższe pasmo górskie Monti Iblei (986 m n.p.m.). Północna część wyspy to głównie łańcuchy będące przedłużeniem Apeninów takie jak Monti Peloritani, Monti Madonie i Monti Nebrodi. W północno-zachodniej części wybrzeża znajduje się góra Sparagio o wysokości 1110 m n.p.m.

 
Rzeka Simeto

WulkanyEdytuj

Z 6 aktywnych włoskich wulkanów, aż 3 znajdują się na Sycylii. Jest to wspominany już wulkan Etna, aktywny od 550 tys. lat. Kolejnym wulkanem jest Stromboli, z którego ciągle unosi się strużka dymu. Tak samo jako Stromboli, wulkan Vulcano jest osobną wyspą. Znajdują się tam baseny błota siarkowego oraz Baja Negra, czyli plaża z czarnym piaskiem wulkanicznym. Wchodzą one w skład Wysp Liparyjskich.

Rzeki i jezioraEdytuj

Na Sycylii rzadko padają obfite deszcze, dlatego ważne są tam rzeki. Wyspa ma tylko jedno naturalne jezioro – Lago di Pergusa. W systemie rzecznym najważniejsze rzeki to: Simeto (113km) mająca swój początek w górach i płynąca na wschód przez Nizinę Katańską; Alcantara (52 km) znajdująca się w północno-wschodniej części wyspy oraz Salso (144km) najdłuższa rzeka na Sycylii.

KlimatEdytuj

Sycylia ma typowy klimat śródziemnomorski z łagodną i wilgotną zimą oraz suchym i gorącym latem. Wybrzeże charakteryzują temperatury porównywalne z panującymi w Afryce Północnej, za to w miesiącach zimowych Etnę pokrywa śnieg. Roczne opady wynoszą 1200-1400 mm., natomiast na wschodzie wyspy opady nie przekraczają 400-600 mm. Gwałtownych opadów można spodziewać się późną jesienią i wczesną wiosną. Zdarza się, że ulewa trwa nieprzerwanie przez kilka dni, lecz równie dobrze może się przejaśnić w ciągu kilku minut.

Obiekty Światowego Dziedzictwa UNESCOEdytuj

Nazwa i opis Zdjęcie
Valle dei Templi – Dolina Świątyń

Wpisana na listę UNESCO w 1997 roku. Jest jednym z najwybitniejszych przykładów greckiej sztuki i architektury. Co więcej jest jedną z głównych atrakcji na Sycylii, a także pomnikiem narodowym Włoch. 10 świątyń powstałych w VI i V w. p.n.e. Do ich zniszczenia w największym stopniu przyczyniły się trzęsienia ziemi. Znajduje się w Agrigento.

 
Tempio della Concordia – Świątynia Zgody
Villa Romana del Casale

Wpisana na listę UNESCO w 1997 roku. Jest to luksusowa rzymska willa zbudowana na przełomie III i IV w. n.e. i użytkowana aż do XII w. Znana jest z mozaiki, pokrywającej podłogę w całym domostwie. Można na niej zobaczyć różne sceny z życia ówczesnych Rzymian, pokazujące ich stroje i zwyczaje. W Sala delle Dieci Ragazza sportretowano dziesięć dziewcząt podczas ćwiczeń, ukazując tamtejszy kanon piękna. Znajduje się ok. 3 km od Piazza Armerina

 
Mozaiki dziewcząt z Sala delle Dieci Ragazza
Wyspy Liparyjskie

Wpisane na listę UNESCO w 2000 roku. Grupa siedemnastu (siedmiu większych i dziesięciu małych) wysp pochodzenia wulkanicznego, położonych na Morzu Tyrreńskim. Znane również jako wyspy Eolskie, nazywają się po półbogu wiatrów Eolu. Największą wyspą jest Lipari, pozostałe to m.in.: Vulcano, Salina, Stromboli, Filicudi, Lipari, Panarea i Basiluzzo.

 
Widok z wyspy Vulcano, pośrodku Lipari, Salina po lewej oraz Panarea po prawej
Miasta późnego baroku w dolinie Noto

Wpisane na listę UNESCO w 2002 roku. Przedstawia kulminację i ostateczny rozkwit sztuki barokowej w Europie. Obejmuje ona kilka miast Caltagirone, Militello in Val di Catania, Katania, Modica, Noto, Palazzolo Acreide, Ragusa i Scicli.

 
Katedra w Noto
Syrakuzy i Skalna Nekropolia w Pantalica

Wpisane na listę UNESCO w 2005 roku. Nekropolia w Pantalica ma ponad 5000 grobowców z okresu od XIII do VII wieku p.n.e. Syrakuzy są znane z bogatej historii, wielu nawiązań do kultury greckiej. Szczególną uwagę przyciąga największy na Sycylii grecki teatr oraz stare kamieniołomy.

 
Amfiteatr w Syrakuzach

GospodarkaEdytuj

Winorośl była tu uprawiana od czasów greckich[3]. Przez długi czas Sycylia była największym regionem winiarskim we Włoszech[4]. Deserowe wino marsala jest produkowane od XVIII wieku[3]. Większość win sycylijskich nie cieszyła się uznaniem[5] i była sprzedawana w hurcie, lecz od lat 90. XX wieku producenci coraz częściej zaczęli stawiać na jakość, a nie ilość[6]. Popularnymi lokalnymi odmianami winorośli są: białe catarratto bianco, inzolia, grillo i grecanico dorato (garganega) oraz czerwone nero d'avola, frappato i nerello mascalese[6].

PolitykaEdytuj

Prezydentem regionu jest Nello Musumeci (DB)[7].

PrzypisyEdytuj

  1. (en) Piccolo, Salvatore (2018). Bronze Age Sicily. Ancient History Encyclopedia.
  2. Olkiewicz 1975 ↓, s. 109-113.
  3. a b Karen MacNeil: The Wine Bible. Nowy Jork: Workman Publishing, 2001, s. 405-407. ISBN 978-1-56305-434-1. (ang.)
  4. Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008, s. 186. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  5. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 293. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  6. a b Eckhard Supp, Steffen Maus: Włochy. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 443. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  7. Regione Sicilia - Sito Ufficiale. [dostęp 2018-07-28].

BibliografiaEdytuj

  • J. Olkiewicz: Sycylia w kalejdoskopie historii i legendy. Warszawa: 1975.
  • Salvatore, Piccolo, Ancient Stones: The Prehistoric Dolmens of Sicily, Brazen Head Publishing, Thornham/Norfolk (UK): 2013. ​ISBN 978-0-956-51062-4​.

Linki zewnętrzneEdytuj