Donos

rodzaj oskarżenia kogoś przed przełożonym

Donos, denuncjacja – poufne lub tajne (anonim) pismo oskarżające daną osobę lub instytucję, skierowane do osoby lub instytucji dysponującej sankcjami wobec oskarżanego w nim. Stanowi gatunek literatury stosowanej.

Skrzynka podawcza „Usta Lwa” na anonimowe donosy w Pałacu Dożów w Wenecji

Prócz donosów ściśle poufnych zdarzają się także donosy drukowane w formie artykułu publicystycznego – donosy drukowane chęć wywołania użycia sankcji wobec osoby oskarżanej wzmacniają poprzez wywieranie nacisku na opinię publiczną.

Donosy pojawiają się w każdej rozwiniętej cywilizacji. W starożytności donosicielstwo przybrało charakter częściowo zinstytucjonalizowany – część greckich sykofantów i rzymskich delatorów trudniła się nim zawodowo. XIX-wieczne listowniki (podręczniki pisania listów) zawierały często wzory listów donosicielskich.

Donosicielstwo jest elementem systemów totalitarnych, było częstym zjawiskiem, wspieranym przez władze, w okresie ZSRR i PRL-u[1][2].

W ZSRR istniało także pojęcie niedonosu (ros. недонос) - przestępstwo niedoniesienia o potencjalnym przestępstwie; powiązane z tym pojęciem jest powiedzenie „znał, a nie wskazał”[3].

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Donosicielstwo w PRL-u: byli zmuszani i ochotnicy - Polskie Radio 24 - polskieradio24.pl, polskieradio24.pl [dostęp 2023-04-16] (pol.).
  2. Arcimowicz i inni, Skarżypyty, donosiciele, sygnaliści? : studium socjologiczno-prawne, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW, 2018, ISBN 978-83-61493-09-9, OCLC 1107592380 [dostęp 2023-04-16].
  3. Jarosław Grzegorz Pacuła, Słownictwo tiuremno-łagrowe dotyczące denuncjacji (w kontekście rozważań o faktograficznej wartości historyzmów okresu sowieckiego), „Półrocznik Językoznawczy Tertium”, 5 (1), 2020, s. 1–17, ISSN 2543-7844 [dostęp 2023-04-16] (pol.).