Fryderyk Bartsch

Fryderyk Bartsch (ur. w kwietniu 1552 w Braniewie, zm. 21 listopada[a] 1609 pod Smoleńskiem) – jezuita, teolog, biblista i kaznodzieja, rektor Kolegium Jezuitów w Braniewie (1584–1590) i Akademii Wileńskiej (1590–1592), spowiednik króla Zygmunta III.

Fryderyk Bartsch
też: Friedrich Bartsch
Fridericus Bartius
FR. Barscius Braunsbergnsis
[1]
Ilustracja
Dziedziniec dawnego kolegium jezuickiego
w Braniewie
, którego rektorem był Bartsch
Data i miejsce urodzenia w kwietniu 1552
Braniewo
Data i miejsce śmierci 21 listopada 1609
pod Smoleńskiem
Rektor Kolegium Jezuitów w Braniewie
Okres sprawowania 1583–1590
Rektor Akademii Wileńskiej
Okres sprawowania 1592–1595
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja jezuici
Śluby zakonne 1572

ŻyciorysEdytuj

Fryderyk Bartsch urodził się w 1552 roku w mieszczańskiej rodzinie braniewskiego burmistrza Jana (Johanna) Bartscha i Urszuli z Kierstenów. Ród Bartschów był tu bardzo znany (zob. herb Bartschów). Jan Bartsch był nie tylko wieloletnim burmistrzem Braniewa, ale zapisał się ufundowaniem w 1583 roku szpitala w swoim ogrodzie przy drodze prowadzącej do Rudłowa. Natomiast brat Fryderyka, Jakob, stał się właścicielem Krosna i Bażyn i został zaliczony do stanu szlacheckiego. Chociaż ojciec Jan Bartsch był zwolennikiem luteranizmu, przez co był szykanowany przez dwóch kolejnych biskupów warmińskich, Hozjusza i Kromera, tak obaj synowie przeciwnie, stali się gorliwymi katolikami[2][3][4].

Fryderyk Bartsch, przed wstąpieniem do zakonu, w latach 1569–1572 ukończył studia filozoficzne w Collegium Romanum. W 1572 wstąpił w Rzymie do zakonu jezuitów. Studiował teologię w Wiedniu. Do Polski powrócił w 1576 roku. W Braniewie kierował szkołami: seminarium diecezjalnym, seminarium papieskim oraz konwiktem szlacheckim. W okresie od września 1583[5] do 1590 roku był rektorem Kolegium Jezuitów w Braniewie. Będąc rektorem w braniewskim kolegium dał się poznać jako doskonały organizator, dbał o poziom nauczania, opracowywał podręczniki i program zajęć szkolnych. We wszystkich publikacjach podkreślał swe braniewskie pochodzenie, podpisując się „FR. Barscius Braunsbergnsis”, czyli braniewianin. W czasie jego pracy w kolegium wzrósł poziom nauczania. W 1586 brał udział w obradach polskiej komisji nad reformą Ratio studiorum (ordynacja o szkolnictwie wprowadzająca jednolity system nauczania). W 1587 otrzymał stopień doktora filozofii Akademii Wileńskiej[5]. W latach 1592–1595 był rektorem Akademii Wileńskiej, następnie w latach 1595–1598 superiorem i kaznodzieją w Gdańsku, a od wiosny 1598 wiceprowincjałem dla litewskiej części prowincji polskiej. W 1600 ulega diametralnej zmianie praca i posługa Bartscha, gdy król Zygmunt III Waza powołał go na swojego spowiednika, który to urząd sprawował już do końca życia. Jako królewski spowiednik i kapelan wojskowy wyruszył z królem na wyprawę moskiewską w 1609 roku. W czasie wyprawy moskiewskiej zaraził się tyfusem podczas opieki nad chorymi żołnierzami i zmarł. Uroczysty pogrzeb w Wilnie wyprawił mu na swój koszt król Zygmunt III, pochowany został w Wilnie w kościele św. Jana Chrzciciela i św. Jana Apostoła i Ewangelisty (tzw. kościół akademicki). Pozostawił po sobie prace polemiczne i estetyczne[6].

UwagiEdytuj

  1. W opracowaniach występują różne daty dzienne śmierci: 21 listopada (Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, oprac. Ludwik Grzebień, Fryderyk Bartsch SJ (1552–1609) i jego działalność literacka w: Pamięć wieków kształtuje potomność, J. Ł. Haberkowa, 2010), 22 listopada (Kolegium Jezuickie w Braniewie i jego księgozbiór 1565-1626, Alojzy Szorc, 1998) oraz 26 listopada (Polski słownik biograficzny, t. 1, 1935, red. Władysław Konopczyński oraz Słownik polskich teologów katolickich, t. 1, red. H.E. Wyczawski, 1981)

PrzypisyEdytuj

  1. CERL Thesaurus, cerl.org [dostęp 2020-12-29] (ang.).
  2. Danuta Bogdan, Jerzy Przeracki, Urzędnicy Starego i Nowego Miasta Braniewa do 1772 roku, Olsztyn 2018, s. 156
  3. Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 161
  4. Kolegium Jezuickie w Braniewie i jego księgozbiór 1565–1626, Alojzy Szorc, Olsztyn 1998, s. 70
  5. a b Fryderyk Bartsch SJ (1552–1609) i jego działalność literacka w: Pamięć wieków kształtuje potomność. Księga jubileuszowa dedykowana Księdzu Profesorowi Ludwikowi Grzebieniowi SJ z okazji 70. urodzin, Kraków 2010
  6. Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach polskich 1564–1995, s. 30