Gruboskóre

wyróżniany w XIX wieku rząd ssaków

Gruboskóre, gruboskórce, gruboskórne (Pachydermata) – wyróżniany głównie w XIX wieku rząd ssaków kopytnych. Jego utworzenie zaproponowali w 1795 Georges Cuvier i Isidore Geoffroy Saint-Hilaire. W systemie Cuviera rząd ten obejmował ssaki kopytne inne niż przeżuwacze, a więc o znacznie zróżnicowanej anatomii. Wśród nich wyróżnione były gruboskórne właściwe, trąbowce i koniowate. Później przenoszono część jego przedstawicieli do innych rzędów, czego skutkiem był m.in. podział na wielokopytowe (utożsamiane z gruboskórymi) i jednokopytowe[1].

Przedstawiciele różnych gatunków określanych na początku XX wieku jako gruboskóre

Cechą charakterystyczną miała być gruba, pozbawiona włosów skóra, choć zaliczano tu też ssaki pokryte szczeciną. Tak definiowane gruboskórce obejmują zwierzęta mające od trzech do pięciu palców w stopie zakończonych kopytami, głównie roślinożerne, a współcześnie z reguły ciepłolubne[2]. Z czasem w polskiej literaturze naukowej nazwa gruboskórce została ograniczona do jednego z podrzędów nieparzystokopytnych obejmującego nosorożcowate i tapirowate, czyli Ceratomorpha[3].

W pierwotnym systemie Cuvier wyróżnił trzy rodziny[1]:

Podobny rząd wyróżniał Karol Lucjan Bonaparte, nadając mu nazwę Belluae, czyli ociężałe, dzieląc go w następujący sposób[1]:

  • Elephantidae
    • Hippopotamina
    • Rhinocerotina
    • Elephantina
  • Suidae
    • Tapirina
    • Suina
    • Anoplotherina
  • Hyracidae
    • Hyracina
  • Equidae
    • Equina

Według jednego z późniejszych systemów używano jako synonimicznej nazwy wielokopytne i dzielono je na[2]:

  • szczeciaki (świniowate, pekariowate)
  • nieparzystokopytne (nosorożce, tapiry, damany)
  • słonie (trąbowate)
  • hipopotamy.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody wydaje półrocznik naukowy Pachyderm (z podtytułem Journal of the African Elephant, African Rhino and Asian Rhino Specialist Groups) poświęcony głównie ochronie słoni i nosorożców[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Gruboskórne zwierzęta. W: Encyklopedyja powszechna. T. 10: Glin.–Guis.. Warszawa: Samuel Orgelbrand, 1862, s. 793-794.
  2. a b Gruboskórce. Pachydermata. Dickhauter. W: Maksymilian Nowicki: Zoologia dla szkół niższych gimnazyalnych i realnych. T. 1: Zwierzęta ssące. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1868, s. 88-92.
  3. Gruboskórce (Ceratomorpha), Encyklopedia Interia (pol.).
  4. Pachyderm, IUCN (ang.).