Gruboskóre

wyróżniany w XIX wieku rząd ssaków
Przedstawiciele różnych gatunków określanych na początku XX wieku jako gruboskóre

Gruboskóre, gruboskórce, gruboskórne (Pachydermata) – wyróżniany głównie w XIX wieku rząd ssaków kopytnych. Jego utworzenie zaproponowali w 1795 Georges Cuvier i Isidore Geoffroy Saint-Hilaire. W systemie Cuviera rząd ten obejmował ssaki kopytne inne niż przeżuwacze, a więc o znacznie zróżnicowanej anatomii. Wśród nich wyróżnione były gruboskórne właściwe, trąbowce i koniowate. Później przenoszono część jego przedstawicieli do innych rzędów, czego skutkiem był m.in. podział na wielokopytowe (utożsamiane z gruboskórymi) i jednokopytowe[1].

Cechą charakterystyczną miała być gruba, pozbawiona włosów skóra, choć zaliczano tu też ssaki pokryte szczeciną. Tak definiowane gruboskórce obejmują zwierzęta mające od trzech do pięciu palców w stopie zakończonych kopytami, głównie roślinożerne, a współcześnie z reguły ciepłolubne[2]. Z czasem w polskiej literaturze naukowej nazwa gruboskórce została ograniczona do jednego z podrzędów nieparzystokopytnych obejmującego nosorożcowate i tapirowate, czyli Ceratomorpha[3].

W pierwotnym systemie Cuvier wyróżnił trzy rodziny[1]:

Podobny rząd wyróżniał Karol Lucjan Bonaparte, nadając mu nazwę Belluae, czyli ociężałe, dzieląc go w następujący sposób[1]:

  • Elephantidae
    • Hippopotamina
    • Rhinocerotina
    • Elephantina
  • Suidae
    • Tapirina
    • Suina
    • Anoplotherina
  • Hyracidae
    • Hyracina
  • Equidae
    • Equina

Według jednego z późniejszych systemów używano jako synonimicznej nazwy wielokopytne i dzielono je na[2]:

  • szczeciaki (świniowate, pekariowate)
  • nieparzystokopytne (nosorożce, tapiry, damany)
  • słonie (trąbowate)
  • hipopotamy.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody wydaje półrocznik naukowy Pachyderm (z podtytułem Journal of the African Elephant, African Rhino and Asian Rhino Specialist Groups) poświęcony głównie ochronie słoni i nosorożców[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Gruboskórne zwierzęta. W: Encyklopedyja powszechna. T. 10: Glin.–Guis.. Warszawa: Samuel Orgelbrand, 1862, s. 793-794.
  2. a b Gruboskórce. Pachydermata. Dickhauter. W: Maksymilian Nowicki: Zoologia dla szkół niższych gimnazyalnych i realnych. T. 1: Zwierzęta ssące. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1868, s. 88-92.
  3. Gruboskórce (Ceratomorpha), Encyklopedia Interia (pol.).
  4. Pachyderm, IUCN (ang.).