Otwórz menu główne

Iwan Krypjakewycz ukr. Іван Петрович Крип'якевич, pseudonim Iwan Chołmskyj ukr. Іван Холмський (ur. 25 czerwca 1886 we Lwowie – zm. 21 kwietnia 1967 tamże) – ukraiński historyk, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki i Akademii Nauk USRR.

Iwan Krypjakewycz
Іван Петрович Крип'якевич
Іван Холмський
Ilustracja
Iwan Krypjakewycz 1913
Data i miejsce urodzenia 25 czerwca 1886
Lwów
Data i miejsce śmierci 21 kwietnia 1967
Lwów
Zawód, zajęcie historyk
Narodowość ukraińska
Tytuł naukowy profesor
Uczelnia Uniwersytet Lwowski
Pomnik nagrobny Iwana Krypjakewycza na Cmentarzu Łyczakowskim

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie duchownego greckokatolickiego Petra Franca Krypjakewycza[1], który opuścił Chełmszczyznę i przeniósł się do Galicji po kasacie unii w Kongresówce przez władze carskie i towarzyszących kasacie prześladowaniach unitów.

W latach 1904-1909 studiował historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Uczeń Mychajła Hruszewskiego. W 1908 rozpoczął współpracę z Proswitą, od 1905 zaczął publikować w periodyku Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki Записки НТШ. W 1911 obronił pracę doktorską Козаччина і Баторієві вольності i uzyskał stopień naukowy doktora, został wybrany na członka rzeczywistego Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki.

W latach 1912-1914 wykładowca ukraińskiego gimnazjum akademickiego we Lwowie, później uczył historii w gimnazjach w Żółkwi i Rohatynie. W latach 1918-1919 privatdozent na Ukraińskim Uniwersytecie Państwowym w Kamieńcu Podolskim. Od 1920 sekretarz sekcji historycznej Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. W latach 1921-1924 wykładowca Tajnego Uniwersytetu Ukraińskiego we Lwowie, sekretarz senatu uczelni. Od 1924 redaktor Zapisków TNSz, od 1934 przewodniczący sekcji historycznej Towarzystwa. Działał społecznie w organizacjach ukraińskich (Komitet Opieki nad Pochówkami Wojskowymi, Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze „Плай”). w latach 1934-39 wykładowca historii Ukrainy na Greckokatolickiej Akademii Teologicznej we Lwowie. Autor wielu podręczników.

Po agresji ZSRR na Polskę i okupacji Lwowa przez Armię Czerwoną został w październiku 1939 kierownikiem katedry historii Ukrainy na Uniwersytecie Jana Kazimierza (od 1940 Lwowski Państwowy Uniwersytet im.Iwana Franki), od 1941 profesor tego uniwersytetu.

W okresie okupacji niemieckiej Lwowa pracował w latach 1942-44 jako redaktor wydań naukowych Wydawnictwa Ukraińskiego we Lwowie. Po ponownej okupacji miasta przez Armię Czerwoną w lipcu 1944 został oskarżony o burżuazyjny nacjonalizm ukraiński i z częścią ukraińskich naukowców Lwowa deportowany do Kijowa. Przez pewien czas pracował jako starszy pracownik naukowy w Instytucie Historii Akademii Nauk USRR. W 1949 jego synteza dziejów Ukrainy Історія України[2] została opublikowana pod pseudonimem Iwan Chołmskyj (ukr. Іван Холмський) w Nowym Jorku i Monachium[3].

W maju 1948 władze sowieckie zezwoliły mu na powrót do Lwowa, pracował w Muzeum Etnograficznym, przez pewien czas był bezrobotny. Od 1951 kierownik wydziału w Instytucie Nauk Społecznych Akademii Nauk USRR we Lwowie, w latach 1953-1962 dyrektor tego instytutu. 18 listopada 1958 wybrany na członka rzeczywistego Akademii Nauk USRR. W październiku 1961 otrzymał tytuł zasłużonego działacza nauki USRR.

Zmarł we Lwowie, pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim (pole 59).

Żona - Maria. Miał dwóch synów: Petra-Bohdana (chemik, specjalista chemii kryształów) i Romana (inżynier mechanik, naukowiec, dysydent).

PrzypisyEdytuj

  1. Клименко Нінель, Іван Крип'якевич як особистість і науковець (за новими джерелами) w: Український історичний журнал 2012, № 6 (507) (лист.—груд.), С. 96—110, ISSN 0130-5247. (ukr.)
  2. wersja elektroniczna
  3. Tomasz Stryjek, Historiografia a konflikt o Kresy Wschodnie w latach 1939-1953. Radzieckie, rosyjskie, ukraińskie i polskie prezentacje dziejów ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej jako część „wojny ideologicznej” w okresie lat trzydziestych-pięćdziesiątych XX wieku w: Tygiel Narodów. Stosunki społeczne i etniczne na dawnych ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej 1939-1953. Praca zbiorowa pod redakcją Krzysztofa Jasiewicza, Warszawa 2002 wyd. Instytut Studiów Politycznych PAN i Oficyna Rytm ​ISBN 83-88794-72-8​ ,s. 502.

Wybrane praceEdytuj

  • Львівська Русь в першій половині XVI віку. «ЗНТШ», 1907, т. 78
  • Археографічні праці Миколи Костомарова. «ЗНТШ», 1918, т. 126—127 і окремі вид.;
  • Український державний скарб за Богдана Хмельницького. «ЗНТШ», 1920, т. 130;
  • Ставропігійська літографія в рр.1847—1854, т. 1. Львів, 1921;
  • До історії Українського Державного архіву в XVII ст. «ЗНТШ», 1924, т. 134-135;
  • Мемуари українців ХIII—ХVII ст. (Львів), 1924, № 9-10;
  • Середньовічні монастирі в Галичині. «Записки Чину святого Василя Великого», 1926, вип. 1—2;
  • Остафій Астаматій (Остаматенко), український посол у Туреччині 1670-х рр. «Україна», 1928, кн. 6 (31);
  • Коротка історія Зборова до початку XIX в. Львів, 1929;
  • 3 пограничної українсько-московської переписки 1649-1651 р. «ЗНТШ», 1929, т. 150;
  • З історії Гуцульщини. Львів, 1929; Історичні проходи по Львові. Львів, 1932; 1991; 2007;
  • Князь Ярослав Осмомисл (1158—1187). Львів, 1937;
  • Історія української колонізації, т. 1. Львів, 1938;
  • Зв'язки Західної України з Росією до середини XVII ст.: Нариси. К., 1953;
  • Львів княжих часів. В кн.: Нариси історії Львова. Львів, 1956;
  • Бібліографія історії України в дожовтневий період. «УІЖ», 1958, № 5;
  • Стан і завдання української сфрагістики. «УІЖ», 1959, № 1;
  • Джерела з історії Галичини періоду феодалізму (до 1772 р.). К., 1962;
  • До питання про національну самосвідомість українського народу в кінці XVI — на початку XVII ст. «УІЖ», 1966, № 12;
  • До питання про герб Львова, «Архіви України» (К.), 1968, № 1;

Bibliografia, literatura, linkiEdytuj