Otwórz menu główne

Józef (patriarcha serbski)

Józef, imię świeckie Ilija Rajačić (ur. 20 lipca 1785 w Lučanach, zm. 1 grudnia 1861 w Sremskich Karlovcach) – serbski biskup prawosławny i działacz narodowy, metropolita karłowicki w latach 1842–1848 i patriarcha serbski (karłowicki) w latach 1848–1861.

Józef
Josif
Ilija Rajačić
Patriarcha serbski, metropolita karłowicki
Ilustracja
Kraj działania  Austria
Data i miejsce urodzenia 20 lipca 1785
Lučani
Data i miejsce śmierci 1 grudnia 1861
Sremski Karlovci
Patriarcha serbski
Okres sprawowania 1848–1861
Metropolita karłowicki
Okres sprawowania 1842–1861
Wyznanie prawosławne
Kościół Serbski Kościół Prawosławny
Inkardynacja Metropolia karłowicka
Śluby zakonne 10 kwietnia 1810
Diakonat 1810
Prezbiterat 1810
Chirotonia biskupia 24 czerwca 1829
Wybór patriarchy 1848
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 24 czerwca 1829
Miejscowość Sremski Karlovci
Miejsce Sobór św. Mikołaja
Konsekrator Stefan (Stratimirović)

ŻyciorysEdytuj

Wczesna działalnośćEdytuj

Był synem kapłana prawosławnego Luki Rajačicia i jego małżonki Vasiliji. Edukację na poziomie podstawowym odebrał w szkole niemieckiej, następnie uczył się w Zagrzebiu, Sremskich Karlovcach i w kolegium pijarskim w Szegedynie, gdzie ukończył I i II klasę filozofii. Następnie wyjechał na studia do Wiednia, gdzie nauczył się łaciny; nigdy jednak nie uzyskał dyplomu studiów uniwersyteckich. W 1809 przerwał naukę, by ochotniczo zaciągnąć się do wojska, brał udział w nieudanej obronie Wiednia w wojnie Napoleona przeciwko V koalicji[1].

10 kwietnia 1810 złożył wieczyste śluby mnisze w monasterze Gomirje. W tymże klasztorze został wyświęcony na hierodiakona, a następnie na hieromnicha. 20 grudnia 1811 otrzymał godność archimandryty. 24 czerwca 1829 w soborze św. Mikołaja w Sremskich Karlovcach został wyświęcony na biskupa dalmackiego; głównym konsekratorem podczas ceremonii był metropolita karłowicki Stefan[1].

BiskupEdytuj

Jedną z pierwszych decyzji Józefa jako biskupa dalmackiego było otwarcie szkoły duchownej w Szybeniku. Biskup szybko znalazł się w konflikcie z miejscowymi władzami. Józef otwarcie protestował przeciwko nakłanianiu prawosławnych do przechodzenia na katolicyzm w obrządku bizantyńskim, szczególnie ostro zareagował, gdy unię przyjęło dwóch podległych mu kapłanów. W rezultacie władze austriackie zdecydowały o przeniesiony go na katedrę vršacką. Postawa Józefa zwróciła na niego uwagę metropolity karłowickiego Stefana[1].

Na nowej katedrze hierarcha rozpoczął budowę serbskiego gimnazjum, osobiście przekazując na ten cel 3600 forintów[1].

Metropolita karłowickiEdytuj

W 1842 na soborze duchowieństwa i świeckich Serbów w Austrii został wybrany na nowego metropolitę karłowickiego. Ponieważ uczestnicy soboru nie byli w stanie jednomyślnie wskazać jednego kandydata, o wyborze biskupa Józefa zdecydował uczestniczący w obradach komisarz cesarski (zgodnie z regulaminem narzuconym metropolii karłowickiej w 1779)[2]. Chociaż Józef w poprzednich latach dążył do awansu w hierarchii cerkiewnej, był niezadowolony z faktu, że jego elekcja miała miejsce w takich okolicznościach. W momencie obejmowania przez niego urzędu metropolity karłowickiego stosunki między Serbami a Węgrami w Austrii były bardzo napięte. Metropolita starał się uzyskać poparcie cesarza na rzecz otwarcia seminarium duchownego dla prawosławnych Serbów, wzniesienia gimnazjów w Nowym Sadzie i Sremskich Karlovcach oraz wsparcia szkół nauczycielskiej. Ostatecznie udało mu się jedynie uzyskać zgodę na otwarcie drukarni przy rezydencji metropolitalnej[1].

 
Zgromadzenie majowe pod przywództwem Józefa ogłasza powstanie Województwa Serbskiego

W czasie Wiosny Ludów metropolita karłowicki poparł serbski ruch narodowy, w imieniu duchowieństwa prawosławnego oznajmił: „Będziemy z narodem [ludem], cokolwiek da Bóg”. Na 1 maja 1848 zwołał do Sremskich Karlovców sobór duchowieństwa i świeckich, który miał sformułować jednolity program polityczny Serbów, wśród których panowały znaczne różnice zdań co do celów wystąpienia. Starsze pokolenie domagało się bowiem jedynie autonomii w ramach monarchii habsburskiej i pełnego równouprawnienia Serbów, młodsze żądało niepodległego państwa, w którym znalazłyby się wszystkie ziemie zamieszkiwane przez Serbów, chłopi oczekiwali poprawy swojej sytuacji społecznej. Zjazd w Sremskich Karlovcach kontynuował prace mimo żądań Węgrów, którzy domagali się jego przerwania. Serbowie w Austrii zyskali natomiast pomoc ze strony Księstwa Serbii[1].

Zgromadzenie Serbów, nazwane następnie majowym, obwołało metropolitę Józefa patriarchą serbskim. Decyzję tę uznał cesarz Austrii Franciszek Józef I manifestem z 15 grudnia 1848[1]. Ogłosiło również powstanie autonomicznego Województwa Serbskiego obejmującego Wojwodinę.

Patriarcha karłowickiEdytuj

Józef kontynuował działania na rzecz wspierania oświaty i emancypacji Serbów. Do 1854 bezowocnie starał się o zgodę cesarza na otwarcie w Sremskich Karlovcach uniwersytetu[1]. Wielokrotnie udawał się do Wiednia, by na dworze cesarskim bronić interesów Serbów. Nie miał jednak w kręgach dworskich większych wpływów i jego interwencje wielokrotnie kończyły się niepowodzeniem. W 1860 nie zdołał przeciwdziałać likwidacji Wojwodiny Serbskiej na żądanie Węgrów[1]. Z większym sukcesem bronił w 1852 niezależności metropolii karłowickiej od władz państwowych. Nie dopuścił wówczas na obrady Synodu trzech biskupów, którzy otrzymali swoje nominacje nie od soboru, ale wprost od cesarza[1].

Zmarł w 1861 podczas obrad kolejnego serbskiego soboru. Został pochowany w katedralnym soborze w Sremskich Karlovcach[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k biskup Sawa (Vuković), Srpski jerarsi od devetog do dvadesetog veka, Evro Beograd, Unireks Podgorica, Kalenić Kragujevac, 1996, ss.259–261.
  2. biskup Sawa (Vuković), Srpski jerarsi od devetog do dvadesetog veka, Evro Beograd, Unireks Podgorica, Kalenić Kragujevac, 1996, s.75.
Poprzednik
Benedykt (Kraljević)
Biskup dalmacki
1829 – 1833
Następca
Pantelejmon (Živković)
Poprzednik
Maksym (Manuilović)
Biskup vršacki
1833 – 1842
Następca
Stefan (Popović)
Poprzednik
Stefan (Stanković)
Metropolita karłowicki
1842 – 1848
Następca
Podniesienie metropolii do rangi patriarchatu
Poprzednik
On sam jako metropolita karłowicki
Patriarcha serbski
1848 – 1868
Następca
Samuel