Otwórz menu główne

Józef Bełch

polski duchowny katolicki, więzień polityczny

Józef Bełch (ur. 4 lipca 1909 w Różance, zm. 10 września 1993 w Korczynie) – polski duchowny katolicki, autor dzieł i artykułów na tematy społeczne.

Józef Bełch
Data i miejsce urodzenia 4 lipca 1909
Różanka
Data i miejsce śmierci 10 września 1993
Korczyna
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Archidiecezja przemyska
Prezbiterat 24 czerwca 1934

Uczestnik ruchu oporu AK, więzień polityczny, ofiara represji stalinowskich, budowniczy budynków sakralnych, malarz, prałat, dziekan. Opiekun AK i Akcji Katolickiej.

Pseudonimy: w piśmiennictwie: Józef Wieśniak, Józef Młodowiejski; w konspiracji: Róża, Szczerbiec, Lipiński, Borowicz, Barnaś, Zima.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodzony w Różance k. Strzyżowa w wielodzietnej rodzinie chłopskiej, syn Izydora i Teresy Strzępek. Od 1910 mieszkał w Sobniowie obok Jasła, ponieważ jego rodzina przeniosła się do tej miejscowości. W jego rodzinie było 5 chłopców i 4 dziewcząt. Jedna z nich jako zakonnica przez dziesiątki lat była na misjach w Afryce. Tylko jeden z chłopców ożenił się, a pozostali obrali stan duchowny: Andrzej – michalita, Stanisław – ksiądz, Franciszek – dominikanin (o. Pius M. Bełch). Jan i Stanisław brali udział w wojnie w 1918 i w 1920.

Do szkoły podstawowej uczęszczał: w Sobniowie przez 2 lata (1916–1918) i w Jaśle 2 lata (1918–1920). Ukończył ośmioletnie Gimnazjum Ogólnokształcące w Jaśle (1920–1928). Jako student organizował we wsi drużynę ZHP, był drużynowym, prowadził wypożyczalnię książek, urządzał przedstawienia i akademie, sam reżyserował, malował kulisy i charakteryzował. Po maturze ochotniczo służył w Podchorążówce Piechoty (1928–1929). Wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu, gdzie studiował i odbywał formację kapłańską w latach 1929–1934.

Działalność duszpasterskaEdytuj

Święcenia kapłańskie otrzymał 24 czerwca 1934. Był wikariuszem w Przybyszówce obok Rzeszowa (1934–1936), w Łańcucie (1936–1938). Tu rozpoczął działalność pisarską, którą prowadził przez całe życie.

Został administratorem parafii w Pikulicach obok Przemyśla (1938), wikariuszem Rozwadowie – Stalowej Woli (1938), Diecezjalnym Sekretarzem Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej w Przemyślu (1939): jako taki wydawał Doniesienia. Po wybuchu wojny był administratorem parafii Stojańce obok Mościsk (1939–1944).

Wstąpił do Armii Krajowej, ps. Róża, w okręgu Mościska; Został kapelanem AK; Prowadził nasłuch radiowy (Londyn, Głos Ameryki); Wydawał Biuletyn Informacyjny (1942–1944). Po opuszczeniu (ze względów zdrowotnych) Stojaniec w Grodzisku na plebanii obok Strzyżowa nad Wisłokiem – wiosce rodzinnej matki (1944–1945) nadal kontynuował działalność wydawniczą.

W 1945 wstąpił do Stronnictwa Narodowego i został Szefem Propagandy na Okręg Rzeszowski jako Szczerbiec, Lipiński. Wydawał: „Jestem Polakiem”, „Naród w Walce” i inne gazetki podziemne. 29 grudnia 2011 roku został Honorowym Obywatelem miasta Sobótki.

Był administratorem parafii Tywonia obok Jarosławia (1945–1946) pod ps. Borowicz. Ścigany przez UB uciekł i tułał się. W Krakowie na UJ otrzymał stopień magistra za dzieło: Wici – Agraryzm – Siew (1946). W diecezji gorzowskiej pod ps. Barnaś Albin szukał możności wyjazdu za granicę. Przez jakiś czas był administratorem parafii Goraj (1946–1947). Korzystając z amnestii ujawnił się w Skwierzynie (14 kwietnia 1947). Ścigany wrócił diecezji przemyskiej. Był administratorem parafii Sokołów Młp (1948–1949).

Odznaczony Expositorio Canonicali. Znowu ścigany uciekał i ukrywał się. Aresztowany wraz z innymi kapłanami we Wrocławiu na Psim Polu, na plebanii (21 października 1950), przebywał we w więzieniu wrocławskim i tam na śledztwie (1950–1952), a potem w Rzeszowie, gdzie został skazany na 7 lat więzienia w 1954 z zaliczeniem. Karę odbył na Zamku w Rzeszowie i w Rawiczu. Warunkowo został zwolniony w listopadzie 1954 na 1 rok. W 1956 darowano mu resztę kary. Po wyjściu z więzienia zaprzestał działalności politycznej. Przechodził tzw. chorobę powięzienną. Zamieszkał u swojej siostry w Sobniowie i u znajomych księży.

Ekskardynowany z diecezji przemyskiej 27 kwietnia 1955 przybył do archidiecezji wrocławskiej i tu został mianowany administratorem parafii Smogorzów Wielki. mimo utrudnień odbudował z ruin kościół i zbudował plebanię. Na 25-lecie kapłaństwa otrzymał prawo noszenia Rochettum et Mantolettum (1 lipca 1959). 18 sierpnia 1959 przeniesiony do archidiecezji wrocławskiej.

Papież Jan XXIII zaliczył go do swych Tajnych Szambelanów (24 grudnia 1962); to samo uczynił Paweł VI (14 maja 1964). Potem ks. Bełch był administratorem parafii Sobótka pod Wrocławiem (1965–1987), dziekanem od 15 lutego 1967 w nowo utworzonym dekanacie sobóckim. Remontował kościoły, budował w Strzegomianach kaplicę jako salę katechetyczną. Brał żywy udział w przekładzie Sumy św. Tomasza i w pracy nad żywotem św. Stanisława biskupa

Za zgodą ks. bp Ignacego Tokarczuka, po opuszczeniu Sobótki, zamieszkał w Domu Księży Emerytów w Korczynie, koło Krosna (1987–1993). Mieszkał obok swego brata – Stanisława, pomagając mu w odprawianiu Mszy św. w Korczynie i w Krośnie.

Wydał kilka artykułów, napisał życiorys swego brata – Stanisława, dzieje przekładu Sumy Teologicznej, przełożył dramat o Bolesławie Śmiałym.

Zmarł w Korczynie 10 września 1993. Pochowany 12 września 1993 na cmentarzu nowo powstałej parafii w JasłoSobniów.

Pośmiertnie został rehabilitowany na procesie w Rzeszowie w 1994, w maju. 7 lutego 1996 złożono obok niego trumnę ze zwłokami jego brata – Stanisława, który spoczywał na cmentarzu komunalnym w Jaśle.

Namalował obrazyEdytuj

  • Liwocz w chmurach,
  • Maki w wazonie,
  • Kwiaty w doniczce,
  • Przemienienie Pańskie,
  • Portrety (1954–1955),
  • Serca P. Jezusa,
  • św. Michał.

Ostatnie dwa są w wielkim ołtarzu w kościele parafialnym w Smogorzowie.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • O. Pius M. Bełch, Życiorys ks. Józefa Bełcha.
  • Draus Jan, Ks. Józef Bełch, „Studia Rzeszowskie”, Rzeszów 1997, tom 4, s. 158–169.
  • Chrobak Tadeusz, Katolicka myśl społeczna wobec agraryzmu. Krytyka i afirmacja, s. 241–252; w Chłopi, Naród, Kultura. Tom I Myśl polityczna Ruchu Ludowego, praca zbiorowa pod red. Jan Jachymek, Kazimierz Z. Sowa, Michał Śliwa, s. 391, Rzeszów 1996, wyd. WSP.
  • Chrobak Tadeusz, Filozoficzne przesłanki agraryzmu, s. 342, Rzeszów 1998, wyd. WSP.
  • Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach działających w Polsce Ludowej w latach 1944–1956, wyd. Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, biuro C, tajne, Warszawa 1964, wyd. retro, Lublin 1993, Wydział Propagandy (tu wymieniony jest ks. Józef Bełch pod pseud. Szczerbiec, Lipiński).
  • Ks. Edward Rusi, Działalność Społeczna ks. Stanisława Bełcha na emigracji; praca doktorska broniona 14 grudnia 1998 na ATK u ks. prof. Henryka Skowrońskiego.

Linki zewnętrzneEdytuj