Józef Wójcicki

Józef Wójcicki, w brzmieniu zrusyfikowanym Iosif Siemienowicz Wojcicki (ur. 22 sierpnia 1813 w Łęcznej, zm. 13 stycznia 1889) – unicki, a następnie prawosławny duchowny, oficjał Konsystorza Generalnego unickiej diecezji chełmskiej. Jeden z organizatorów jej likwidacji. Następnie do śmierci służył jako archiprezbiter soboru katedralnego w Chełmie.

Józef Siemienowicz Wójcicki
protojerej
Kraj działania

Rosja

Data i miejsce urodzenia

22 sierpnia 1813
Łęczna

Data śmierci

13 stycznia 1889

Miejsce pochówku

Chełm

Oficjał chełmskiego konsystorza unickiego
Okres sprawowania

1855–1863

Wyznanie

unickie, następnie prawosławne

Kościół

Rosyjski Kościół Prawosławny

Inkardynacja

Eparchia chełmsko-warszawska

Diakonat

do 1840

Prezbiterat

do 1840

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z mieszczańskiej[1] rodziny wyznania rzymskokatolickiego z Łęcznej. Początkowo uczył się w rzymskokatolickim seminarium duchownym w Lublinie, jednak zmienił obrządek i przeniósł się do seminarium unickiego w Chełmie[2]. Następnie ukończył katolicką Akademię Duchowną w Warszawie i został profesorem chełmskiego seminarium[1]. Przed święceniami zawarł związek małżeński z bratanicą unickiego biskupa bełskiego, administratora diecezji chełmskiej Jana Teraszkiewicza, co pozwoliło mu na zamieszkanie w pałacu biskupim. Powierzono mu zarządzanie funduszami diecezji i domem biskupim[2]. Był również nauczycielem w otwartej w 1840 w Chełmie szkole kształcącej unickich nauczycieli i psalmistów (diaków)[1], zaś od 1855 oficjałem chełmskiego konsystorza unickiego[3]. Stracił jednak wpływy po śmierci biskupa Teraszkiewicza[2].

Zwolennik ścisłej współpracy unickiego duchowieństwa z władzami rosyjskimi, w tym „oczyszczenia obrządku unickiego”, które miało następnie doprowadzić do konwersji chełmskich unitów na prawosławie. 20 kwietnia 1863 Wójcicki przedstawił namiestnikowi Królestwa Polskiemu księciu Konstantemu tajny memoriał, w którym przedstawiał środki, za pomocą których jego zdaniem można było zrealizować rosyjskie plany względem unitów. Sugerował wprowadzić na stanowiska profesorów seminarium w Chełmie osoby wierne tradycji wschodniochrześcijańskiej i niechętne latynizacji, w tym reprezentantów ruchu rusofilskiego z Galicji[2]. Poglądy Wójcickiego nie były popularne wśród duchowieństwa diecezji[2][4]. Jeszcze w czasie powstania styczniowego Wójcicki zapewniał władze rosyjskie, że unici nie brali w nim udziału[3]. Również w trakcie walk Wójcicki został porwany przez polski oddział powstańczy i miał zostać stracony, ostatecznie jednak od planu tego odstąpiono[5].

Natychmiast po objęciu obowiązków administratora diecezji chełmskiej przez Jana Kalińskiego, niechętnego polityce rosyjskiej wobec diecezji chełmskiej, Wójcicki znalazł się w konflikcie z nim i w grudniu 1863 został suspendowany. Cofnięcie tej decyzji uzyskał dzięki naciskom, jakie wywarł na Kalińskiego gubernator lubelski (swojego wsparcia odmówił mu natomiast prawosławny biskup warszawski Joannicjusz) w roku następnym. Nie uzyskał jednak zgody na powrót do konsystorza ani do kapituły chełmskiej[6].

Gdy władze rosyjskie zesłały Jana Kalińskiego do Wiatki, zarząd diecezji chełmskiej znalazł się w rękach Wójcickiego. Według Włodzimierza Osadczego był on ultralojalny wobec władz rosyjskich, by ukryć swoje polskie pochodzenie. Wójcicki wspólnie z ks. Pyłypem Diaczanem opracował listę duchownych unickich z Galicji, którzy mogliby przybyć na Chełmszczyznę i pomóc w likwidacji unii[7]. W czasie zarządzania przez niego diecezją wprowadzone zostały pierwsze zmiany liturgiczne, eliminujące z nabożeństw elementy pochodzenia łacińskiego. Wójcicki uczynił również językiem obowiązującym w dokumentach diecezji język rosyjski, chociaż sam posługiwał się nim słabo[8]. Działalność Wójcickiego została 17 października 1867 potępiona w encyklice Levate papieża Piusa IX[9]. Nakaz delatynizacji obrządku wydany przez niego wywołał również protesty w niektórych parafiach. W praktyce jedynym poleceniem Wójcickiego w tej kwestii, które zostało faktycznie wykonane, było usunięcie z cerkwi unickich organów[10].

Władze rosyjskie rozważały doprowadzenie do wyświęcenia Wójcickiego na biskupa chełmskiego, jednak papież stanowczo się temu sprzeciwił[8]. W rezultacie duchowny zarządzał diecezją chełmską do momentu wyświęcenia na jej nowego ordynariusza Michała Kuziemskiego (Mychajły Kuzemskiego) w sierpniu 1868[11].

Wójcicki przeszedł na prawosławie po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej w 1875 i służył następnie jako protojerej w Chełmie.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c J. Lewandowski, Na pograniczu, s. 67-69.
  2. a b c d e W. Osadczy, Święta Ruś, s. 209-211.
  3. a b J. Lewandowski, Na pograniczu, s. 77.
  4. J. Lewandowski, Na pograniczu, s. 83.
  5. J. Lewandowski, Na pograniczu, s. 90.
  6. J. Lewandowski, Na pograniczu, s. 84-85.
  7. W. Osadczy, Święta Ruś, s. 213-215.
  8. a b J. Lewandowski, Na pograniczu, s. 99.
  9. W. Osadczy, Święta Ruś, s. 218.
  10. J. Lewandowski, Na pograniczu, s. 108-109 i 111.
  11. W. Osadczy, Święta Ruś, s. 223.

BibliografiaEdytuj

  • J. Lewandowski: Na pograniczu. Polityka władz państwowych wobec unitów Podlasia i Chełmszczyzny 1772–1875. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1996. ISBN 83-227-0898-X
  • W. Osadczy, Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. ISBN 978-83-227-2672-3