Jelonek czubaty

Jelonek czubaty[3][4] (Elaphodus cephalophus) – ssak parzystokopytny z rodziny jeleniowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Elaphodus Milne-Edwards, 1872.

Jelonek czubaty
Elaphodus cephalophus[1]
Milne-Edwards, 1872
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

Cetartiodactyla

Podrząd

przeżuwacze

Infrarząd

Pecora

Rodzina

jeleniowate

Podrodzina

jelenie

Plemię

Muntiacini

Rodzaj

Elaphodus
Milne-Edwards, 1872

Gatunek

jelonek czubaty

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg

SystematykaEdytuj

TaksonomiaEdytuj

Rodzaj i gatunek po raz pierwszy opisany przez H. Milne-Edwardsa w czasopiśmie Nouvelles Archives du Muséum d’Histoire Naturelle w 1872 roku pod nazwą Elaphodus cephalophus[5]. Jako miejsce typowe autor wskazał Syczuan w Chinach[5]. Jedyny przedstawiciel rodzaju jelonek[3] (Elaphodus).

WystępowanieEdytuj

Gatunek Elaphodus cephalophus zamieszkuje górskie lasy Chin oraz Birmy. W południowych Chinach żyją na wysokościach 300 – 800 m, ale w niektórych prowincjach zaobserwowane zostały nawet na wysokości 4500 m. W związku z prowadzonym trybem życia badania tego gatunku są utrudnione.

MorfologiaEdytuj

U Elaphodus cephalophus występuje poroże w kształcie szpica, bardzo niewielkich rozmiarów, prawie całkowicie zasłonięte przez kilkunastocentymetrowy czub, czyli kępkę dłuższych włosów na czole (Komosińska i Podsiadło 2002). Gatunek ten ma specyficznie rozwinięte kły – u samców górne kły są wydłużone i zakrzywione oraz wystają na zewnątrz pyska. Ich długość dochodzi nawet do 2,5 cm.

Zarówno samce, jak i samice gatunku Elaphodus cephalophus wydają zarówno w okresie godowym, jak i w przypadku zagrożenia charakterystyczne dźwięki przypominające szczekanie.

Długość ciała opisywanego gatunku wynosi 100 – 160 cm, w kłębie wysokość wynosi 50- 70 cm, zaś waga to około 17 – 50 kg. U Elaphodus cephalophus występuje raczej krótki ogon o długości 7 – 16 cm. Ubarwienie ciemnoszare, spodnia część ciała jest biała, natomiast głowa oraz szyja szara.

EkologiaEdytuj

Osobniki zazwyczaj występują pojedynczo, rzadziej widywane są w parach. Przedstawiciele trzymają się zazwyczaj blisko wody. Jelonek czubaty jest gatunkiem roślinożernym. Głównymi składnikami jego diety są: trawa, owoce, rośliny zielne czy liście krzewów.

Aktywne głównie o świcie i po zmierzchu. Prowadzą samotniczy tryb życia, czasem spotykane w parach.

Po trwającej ok. 180 dni ciąży samica rodzi jedno, rzadko dwa młode. Dojrzałość płciową osiągają ok. 18 miesiąca życia.

Znaczenie w ochronie środowiskaEdytuj

Gatunek jelonka czubatego zalicza się do kategorii gatunków bliskich zagrożeniu – kategoria „Near Threatend”. Ilości osobników ciągle maleje, brak jest jednak dokładnych danych na ten temat. Ilość osobników szacowana jest na 300 – 500 tys. w Chinach. Główną przyczyną takiego statusu Elaphodus cephalophus oraz zmniejszającej się liczby osobników są polowania. Gatunek nie jest wpisany na światową listę gatunków chronionych i na razie ma taki status tylko w niektórych prowincjach Chin.

Znaczenie dla gospodarkiEdytuj

Gatunek ten nie odgrywa większej roli w gospodarce[potrzebny przypis]. Źle znosi pobyt w niewoli i żyją zdecydowanie krócej niż na wolności[potrzebny przypis]. W przypadku wystąpienia zagrożenia wydaje charakterystyczny dźwięk mogący być ostrzeżeniem np. przed panterami czy cyjonami[potrzebny przypis].

PrzypisyEdytuj

  1. Elaphodus cephalophus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. R.B. Harris, Z. Jiang, Elaphodus cephalophus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.2 [dostęp 2015-09-04] (ang.).
  3. a b Nazwa polska za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  5. a b H. Milne-Edwards. J’y joins des notes qui mo’nt été fourniers. „Nouvelles Archives du Muséum d’Histoire Naturelle. Bulletin”. 7, s. 93, 1871 (fr.). 

BibliografiaEdytuj

  • Komosińska Halina, Podsiadło Elżbieta, Ssaki kopytne, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, ISBN 83-01-13806-8.
  • Brent Huffman, www.ultimateungulate.com, Hippocamelus bisulcus (ang.)
  • Kowalski K. 1975. „Mały słownik zoologiczny ssaki.” Wiedza powszechna (Warszawa) str. 118
  • Li X., Buzzard P., Jiang X., 2013. „Habitat associations of four ungulates in mountain forests of southwest China, based on camera trapping and dung counts data”. Population Ecology
  • Walker E. P. 1964 “Mammals of the World”, The Johns Hopkins Press, Baltimore. Tom 2, s. 1386
  • Wilson D. E, Reeder DA. M. 2005. “Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference.” Johns Hopkins University Press. 2:142.
  • Sheng H., Lu H. 1982. “Distribution, habits and resource status of the tufted deer (Elaphodus cephalophus)”. Acta Zoologica 28:307-311.
  • EOL – Encyclopedia of Life
  • R.B. Harris, Z. Jiang, Elaphodus cephalophus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2021-02-13] (ang.).