Otwórz menu główne

Jerzy Józef Gabryelski (ur. 30 października 1906 we Lwowie, zm. 3 lutego 1978 w Nowym Jorku) – polski reżyser i scenarzysta filmowy, aktor.

Jerzy Gabryelski
Data i miejsce urodzenia 30 października 1906
Lwów
Data i miejsce śmierci 3 lutego 1978
Nowy Jork
Zawód reżyser, scenarzysta
Odznaczenia
Odznaka Honorowa „Orlęta”
Grób reżysera Jerzego Gabryelskiego w Katakumbach na Starych Powązkach w Warszawie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Jerzy Józef Gabryelski urodził się 30 października 1906 we Lwowie[1][2]. U kresu I wojny światowej w listopadzie 1918 uczestniczył w obronie Lwowa podczas wojny polsko-ukraińskiej, za co otrzymał Odznakę Honorową „Orlęta”[1].

Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, w Państwowy Instytut Sztuki Filmowej oraz w studio „Eclair” we Francji[1]. Przed 1939 nakręcił we Francji eksperymentalny film Buty, a w Polsce obrazy pt. COP Stalowa Wola i Czarne diamenty[1]. Po wybuchu II wojny światową filmował obronę Warszawy we wrześniu 1939, a pięć lat później w czasie powstania warszawskiego realizował film, towarzysząc powstańcom przez 63 dni[1][3].

Z tego powodu bezpośrednio po wojnie był aresztowany przez NKWD (zadenuncjowany przez Aleksandra Forda), bity i maltretowany. Władze komunistyczne oskarżały go o antysemityzm[2]. Swój film o powstaniu warszawskim przekazał do USA, by uchronić przed zniszczeniem. Tam jednak został zawłaszczony przez kogoś innego. W PRL pozwolono mu tylko na nakręcenie kilku filmów dokumentalnych.

Film Czarne diamenty opowiada o górnikach, którzy – nie zgadzając się na to, by ich kopalnia przeszła w ręce zagranicznego kapitału – próbują przejąć ją na własność. W 1939 roku planował nakręcić ekranizację Między ustami a brzegiem pucharu a w okresie powojennym przymierzał się do realizacji dzieła o królowej Jadwidze i o św. Maksymilianie Marii Kolbem. Po tych zamierzeniach pozostały scenariusze[1]. Zmarł 3 lutego 1979 w Nowym Jorku[1].

Powstały na jego temat dwie publikacje: książka Janusza Skwary pt. Zerwany film. Szkice do portretu Jerzego Gabryelskiego (Nowy Jork 1999) i praca Wiesława Stradomskiego pt. Exodus Jerzego Gabryelskiego; zaprzepaszczona szansa polskiej sztuki filmowej, która została zamieszczona w książce pt. Między Polską a światem. Kultura emigracyjna po 1939 roku (Warszawa 1992).

FilmografiaEdytuj

  • Buty. Symfonia wojny (1933), reżyseria
  • Florian (1938), kierownictwo artystyczne
  • C.O.P. – Stalowa Wola (1939), reżyseria
  • Czarne diamenty (1939), reżyseria
  • Między ustami a brzegiem pucharu (1939), reżyseria – film nieukończony[4]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 35, s. 98, Grudzień 1978. Koło Lwowian w Londynie. 
  2. a b The Gabryelski Film Art Foundation: In Nomine Patriae, grudzień 1978.
  3. Powstańcze biogramy: Jerzy Gabryelski.
  4. Nowe filmy polskie. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 220A, s. 5, 11 sierpnia 1939. 

Linki zewnętrzneEdytuj