Kamień (frakcja)

Ten artykuł dotyczy frakcji kamienistej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Kamienie, frakcja kamienista – jedna z frakcji granulometrycznych, czyli populacji ziaren (cząstek) mineralnych lub fragmentów skały o określonej wielkości (średnicy zastępczej), stosowana w naukach przyrodniczych (m.in. w gleboznawstwie i geologii) i w technicznych (m.in. w budownictwie). Kamienie, w zależności od przyjętego podziału, mają kilka – kilkanaście cm średnicy.

Kamienie i niewielkie głazy na plaży morskiej. Północna Norwegia
Kamienie jako części szkieletowe gleby. Bietigheim, Niemcy

Kamienie są zazwyczaj odłamkami skał, mniej lub bardziej zwietrzałymi. Jedynie rzadko są to pojedyncze ziarna minerałów. Stopień obtoczenia może być bardzo różny i zależy od długości transportu jakiemu był poddany kamień[1].

Różne nauki stosują odmienne graniczne wielkości kamieni, często nawet w obrębie tej samej dyscypliny stosuje się różne podziały na frakcje. Fakt ten może często prowadzić do nieporozumień, gdzie te same utwory badane przez przedstawicieli różnych nauk są inaczej opisywane[2][3].

Podział na frakcje Przedział wielkości w milimetrach Uwagi
„Klasyfikacja uziarnienia gleb i utworów mineralnych”[4] 75< d ≤200 obowiązuje w polskim gleboznawstwie od 2008 r.
„Przyrodniczo-genetyczna klasyfikacja gleb Polski”[5] d >20 obowiązywała w polskim gleboznawstwie od 1956 do 2008 r.
Podział na frakcje według amerykańskiego USDA[6] 76< d ≤600 cobbles (drobniejsze) i stones (większe), stosowana w USA
Podział na frakcje według FAO[7] 60< d ≤200 stones, stosowana przez ONZ
Polska Norma PN-B-02480:1986[8] d >40 polska klasyfikacja gruntów budowlanych
PN-EN ISO 14688-1:2006[9] 63< d ≤200 klasyfikacja gruntów budowlanych ISO

W wielu klasyfikacjach uziarnienia, zwłaszcza geologicznych i geomorfologicznych, frakcja kamieni nie jest w ogóle wydzielana. Wydziela się frakcję żwiru i, większą od niej, frakcję głazów[2].

Słowo „kamień”, z odpowiednim przymiotnikiem, jest często spotykane w jubilerstwie (gdzie występują kamienie szlachetne, i ozdobne) oraz budownictwie (gdzie oprócz kamieni drogowych i budowlanych występują także kamienie dekoracyjne, elewacyjne). W takich wypadkach nie musi to oznaczać, że mają one „wielkość” frakcji kamieni. Nazwy te odnoszą się najczęściej do określonych minerałów lub skał, które, z racji swojego ozdobnego wyglądu lub właściwości, pełnią określone funkcje użytkowe[10].

Kamień w literaturzeEdytuj

Tak o kamieniu przydrożnym pisał poeta Franciszek Karpiński w wierszu Człowiek i kamień[11].


Kamień leżał w środku drogi;

Mimo przechodząc ubogi,

Stłukł nogę, łajał kamienie,

„Na cóż to próżne stworzenie?

On siebie nie zna, czy lato,

Czyli go śniegi przysuły!”

A kamień odpowie na to:

„A tobież lepiej, żeś czuły?”

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Gleboznawstwo. Saturnin Zawadzki (red.). Wyd. 4. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1999, s. 99. ISBN 83-09-01703-0.
  2. a b Jacek Szmańda, Kazimierz Krzemień. Uwagi na temat wybranych klasyfikacji frakcjonalnych osadów klastycznych – problem różnic w przedziałach klasowych i nazewnictwie. „Landform Analysis”. 9, s. 381–384, 2008. 
  3. Magdalena Ryżak, Piotr Bartmiński, Andrzej Bieganowski. Metody wyznaczania rozkładu granulometrycznego gleb mineralnych. „Acta Agrophysica Rozprawy i Monografie”. 175, s. 9–11, 2009. Instytut Agrofizyki PAN. 
  4. Klasyfikacja uziarnienia gleb i utworów mineralnych. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze, 2008. [dostęp 2014-10-07].
  5. Przyrodniczo-genetyczna klasyfikacja gleb Polski. „Roczniki Nauk Rolniczych”. 74, s. 10–96, 1956. 
  6. Soil Survey Manual. Soil Survey Division Staff. Washington: U.S. Department of Agriculture Handbook, 1993, seria: Agriculture Handbook, no. 18. OCLC 30060736.
  7. Guidelines for soil description. Wyd. 4. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2006, s. 1–97. OCLC 71825863.
  8. Polska Norma: PN-B-02480:1986 Grunty budowlane – Określenia, symbole, podział i opis gruntów. Polski Komitet Normalizacyjny, 1986, s. 1–13.
  9. PN-EN ISO 14688-1:2006 Badania geotechniczne. Oznaczenie i klasyfikowanie gruntów. Część 1: Oznaczenie i opis. Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna, 2006, s. 1–17.
  10. Kamień w architekturze :: Definicje i literatura. W: geosilesia.us.edu.pl [on-line]. Katedra Geologii Podstawowej UŚ, 06 marca 2014. [dostęp 2016-12-30].
  11. Człowiek i kamień. wolnelektury.pl. [dostęp 2017-12-21].