Karl Schabik

niemiecki architekt

Karl Schabik (ur. 31 października 1882 w Głubczycach, zm. 30 listopada 1945 w Woroszyłowsku) – niemiecki architekt, radca budowlany i radny miasta Gliwice (1919–1945).

Karl Schabik
Ilustracja
Kaplica cmentarza miejskiego (1924–1927)
Data i miejsce urodzenia 31 października 1882
Głubczyce
Data i miejsce śmierci 30 listopada 1945
Woroszyłowsk
Narodowość niemiecka
Dziedzina sztuki architektura
Epoka modernizm
Ważne dzieła

Życie i pracaEdytuj

Ukończył liceum w Głubczycach, a następnie studiował na Uniwersytecie Technicznym w Charlottenburgu pod Berlinem, gdzie w 1906 roku otrzymał dyplom architekta. W roku 1914 uzyskał tytuł „Regierungsbaumeister” i wstąpił do służby państwowej, którą przerwał udział w I wojnie światowej. Od 1918 roku, po opuszczeniu armii, pracował w Siegburgu, skąd aplikował na stanowisko radcy budowlanego Gliwic, na które został wybrany 22 maja 1919 roku.

Był miejskim radcą budowlanym w Gliwicach w latach 1919–1945, a pomiędzy 1930 a 1945 rokiem również wiceprzewodniczącym Stowarzyszenia Muzeum Górnośląskiego w Gliwicach. Był też przewodniczącym Związku dla Sztuk Pięknych na Górnym Śląsku, należał do grona opiekunów zabytków na Śląsku, zasiadał w zarządzie Śląskiego Związku Sztuki. Był członkiem Katolickiej Partii Centrum.

Jako urbanista przyczynił się do rozwoju Gliwic, między innymi wytyczył nowe ulice, wypełnił luki w zabudowie śródmieścia, rozpisał liczne konkursy architektoniczne, utworzył kilka instytucji publicznych[1]. Po podziale w 1922 roku Górnego Śląska, miasto musiało stworzyć przestrzeń życiową dla dużej liczby uchodźców z części przyznanej Polsce, Schabik aktywnie uczestniczył w rozwiązaniu tego problemu[2].

 
Liceum Eichendorffa (1930), dziś jeden z budynków Politechniki Śląskiej

Zaprojektował między innymi liceum im. Josepha von Eichendorffa (1927–1930)[3] oraz przy współpracy architekta ogrodów Richarda Riedla(niem.) Cmentarz Centralny. W roku 1925 nadzorował rekonstrukcję Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, oryginalnie wybudowanego w Zębowicach koło Olesna w 1493, który pełnił po rekonstrukcji funkcję kaplicy pogrzebowej Cmentarza Centralnego[4]. W latach 1924–1926 zaprojektował i przeprowadził w stylu neobarokowym rozbudowę Kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego – powiększono nawę południową oraz dobudowano kaplicę i przedsionek[5].

Realizacją idei miasta-ogrodu Ebenezera Howarda było osiedle Towarzystwa GAGFAH (Gemeinnützige Aktiengesellschaft für Angestellten-Heimstätten), zbudowane w latach 1922–1926 według projektu Schabika oraz Hansa Sattlera i Richarda Riedla, które do dzisiaj zachowało swój oryginalny kształt. Jego centralna oś, dziś ulica Adama Mickiewicza, została na całej swojej długości obsadzona czterema rzędami lip[6].

 
Budynek projektu Schabika, Gliwice ul. Dolnych Wałów 22

W latach dwudziestych XX wieku powstała w Niemczech idea trójmiejskiej jednostki Gliwic, Bytomia i Zabrza (niem. Gleiwitz, Beuthen OS i Hindenburg OS)[7]. Jej realizacja była nadzorowana przez Schabika z ramienia administracji miejskiej Gliwic[8]. Początkowo plany Śląskiego Trójmiasta[9] nie były związane z polityką, chodziło raczej o ideę miasta-ogrodu jako symbolu pokojowego i sprawiedliwego świata[10]. Zgodnie z tą koncepcją stworzono wspólne struktury transportowe i plan zagospodarowania przestrzennego dla trzech miast i sąsiednich gmin. Po zmianie rządów w latach trzydziestych koncepcja nie doczekała się realizacji[11]. Jednak w przypadku gliwickich osiedli mieszkaniowych idea Howarda osiągnęła długotrwały sukces, a jego podwalin należy dopatrywać się w decyzjach budowlanych Schabika[12].

W 1932 roku został ponownie wybrany architektem miejskim. Urząd sprawował do czasu okupacji miasta przez Armię Radziecką. 8 lutego 1945 roku został uwięziony przez NKWD, a następnie deportowany do ZSRR[13] do przymusowej pracy. Zmarł w Woroszyłowsku (dziś Ałczewsk) na skutek dyzenterii. Miejsce jego pochówku nie jest znane[14]. Był nie tylko architektem, urbanistą i doskonałym urzędnikiem, ale przede wszystkim wizjonerem, człowiekiem otwartym na nowoczesne rozwiązania. Zintegrował projekty i zamierzenia swoich poprzedników opracowując generalny plan rozwoju przestrzennego Gliwic i konsekwentnie go realizując[15]. Plan ten do dziś jest podstawą organizacji przestrzennej miasta[16].

PrzypisyEdytuj

  1. Adam Bednarski, Zarys modernistycznej architektury Gliwic (1919-1939) Działalność architektoniczno-budowlana Karla Schabika, Politechnika Śląska, Gliwice 2010 [dostęp 2018-02-09].
  2. Adam Bednarski, To jemu Gliwice zawdzięczają swój obecny kształt. Poznaj historię Karla Schabika (TV), „24GLIWICE – Portal Gliwice”, 1 maja 2013 [dostęp 2018-02-09].
  3. Dawne Liceum im. Eichendorffa w Gliwicach, www.slaskie.travel [dostęp 2018-02-09].
  4. Bożena Kubit, Gliwice, ul. Kozielska, Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, „folder wydany z okazji X Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego”, Gliwice 2012.
  5. Joanna Puchalik: Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. W: Gliwice znane i nieznane. Leszek Jodliński (red.). Wyd. 3. Gliwice: Muzeum w Gliwicach, 2010, s. 127-131. ISBN 978-83-89856-31-9.
  6. Luc, Lipowa aleja obroniona! Pomógł konserwator zabytków, gliwice.wyborcza.pl, 28 listopada 2012 [dostęp 2018-02-18].
  7. Adam Bednarski, Działalność architektoniczno-budowlana Karla Schabika na tle rozwoju architektury mieszkaniowej Gliwic 1919-1939, [s.n.], 2009 [dostęp 2018-02-09].
  8. Karl Schabik, Albert Stütz, M Wolf, Dreistädteeinheit: Beuthen, Gleiwitz, Hindenburg, Landkreis Beuthen, Berlin: F.E. Hübsch, 1929 (niem.).
  9. Dwugłowy smok. Jadwiga Kocur, Leszek Ptaszyński, Barbara Łuczak [dostęp 2018-02-18].
  10. Ewa Chojecka, Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, Katowice: Muzeum Śląskie, 2004, s. 355, ISBN 978-83-87455-77-4 [dostęp 2018-02-09].
  11. Grażyna Kuźnik, Śląskie Trójmiasto: Beuthen, Gleiwitz, Hindenburg. Dlaczego nie powstało?, „zabrze.naszemiasto.pl”, 5 marca 2012 [dostęp 2018-02-09].
  12. Adam Bednarski, Gliwice na ich drodze: Karl Schabik – Muzeum w Gliwicach, „Muzeum w Gliwicach”, 27 marca 2013 [dostęp 2018-02-09].
  13. Bartosz T. Wieliński, Słynni niemieccy mieszkańcy Gliwic, katowice.wyborcza.pl, 12 sierpnia 2004 [dostęp 2018-02-09].
  14. Karl Schabik – zapomniany architekt w serwisie YouTube
  15. Justyna Wojtas, Zespoły mieszkaniowe miast Górnego Śląska z lat 1921–1945 wobec współczesnych wymagań użytkowych, [w:] M.J. Sołtysik, R. Hirsch (red.), Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura lat międzywojennych i jej ochrona, Gdynia: Urząd Miasta Gdyni, 2009, s. 255 [dostęp 2018-02-18].
  16. Małgorzata Lichecka, Bombonierka ze styropianu. Jak zeszpecono urząd miejski, www.nowiny.gliwice.pl, 25 grudnia 2016 [dostęp 2018-02-09].