Kercelak

nieistniejący plac w Warszawie

Kercelak[1][2][3], właśc. plac Kercelego[2] – nieistniejący plac w warszawskiej dzielnicy Wola i targowisko znajdujące się na placu w latach 1867–1947. Od 2001 tę nazwę nosi rondo na skrzyżowaniu ulicy Okopowej i alei „Solidarności”.

Kercelak
Wola
Ilustracja
Targowisko na placu Kercelego w okresie międzywojennym
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kercelak
Kercelak
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kercelak
Kercelak
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kercelak
Kercelak
Ziemia52°13′33,0″N 20°58′56,0″E/52,225833 20,982222
Handel żywnością na Kercelaku (1928)
Niemiecka obława na targowisku, 12 maja 1942

OpisEdytuj

Nazwa placu i znajdującego się na nim targowiska pochodziły od nazwiska Józefa Kercelego, właściciela kilku nieruchomości w tym rejonie Woli, który ofiarował ten teren miastu z przeznaczeniem na targ paszą[2]. Ze względu na charakterystyczne dla Warszawy stosowanie skrótowców było nazywane Kercelakiem[4]. Targowisko zostało przeniesione na Wolę z placu Grzybowskiego w związku z budową kościoła Wszystkich Świętych[5].

Targowisko powstało w 1867 i pierwotnie miało powierzchnię 1,5 ha[6]. Rozpoczynało się u zbiegu ulic Chłodnej, Wolskiej i Towarowej i ciągnęło się wzdłuż ulicy Okopowej dochodząc do ulic Ogrodowej i Leszno. Od zachodu graniczyło z kompleksem żydowskiego Szpitala na Czystem[7]. Kercelak był popularnym miejscem handlu artykułami codziennego użytku, żywnością, tandetą i starzyzną[8]. Sprzedawano tam również zwierzęta i ptaki, m.in. psy i gołębie[9]. W Warszawie Kercelak słynął z bogatego asortymentu oraz z okazji[10]. Można było na nim kupić rzeczy pochodzące z kradzieży[11]. Działały tam także lotne szulernie, wyłudzające pieniądze m.in. poprzez grę w trzy karty[12].

Przestrzeń placu była zabudowana drewnianymi straganami, ustawionymi w rzędach, oddzielonymi od siebie wąskimi przejściami[13]. W poszczególnych częściach Kercelaka handlowano towarami w tym samym lub zbliżonym asortymencie, np. handel artykułami spożywczymi koncentrował się w rejonie ulicy Leszno[13]. W 1926 ukończono budowę niewielkiej hali targowej w kształcie litery „L”[14].

Kercelak stanowił ważną część składową folkloru warszawskiej dzielnicy zachodniej[15]. Z targowiskiem związani byli m.in. wymuszający okupy na handlujących Łukasz Siemiątkowski „Tata Tasiemka” i niektórzy bohaterowie felietonów Stefana Wiecheckiego „Wiecha”[11][16].

W czasie II wojny światowej Kercelak był miejscem handlu żywnością, nielegalnymi towarami i bronią[17]. Sprzedawano tam również rzeczy pochodzące z pobliskiego getta[18]. 2 września 1942 podczas jednego z radzieckich nalotów na Warszawę spłonęło ok. 1000 straganów i kramów[19]. Pomimo obowiązującego od lipca 1941 zakazu wznoszenia drewnianych budowli spalony Kercelak został szybko odbudowany z wykorzystaniem nielegalnie pozyskanego drewna[20].

Kercelak był miejscem obław (łapanek) organizowanych przez okupacyjne władze niemieckie[6][2][17], m.in. wczesną wiosną 1944 aresztowano tam ok. tysiąca handlujących i kupujących[17]. Jego działalność przerwało powstanie warszawskie[2].

Targowisko zostało zlikwidowane w 1947[16][21]. Przez Kercelak przeprowadzono wtedy Trasę W-Z[2]. Topografię dawnego placu zatarła również powojenna budowa drugich jezdni ulic Okopowej i Towarowej[8]. Przy północnej granicy targowiska, między ulicami Leszno i Żytnią, powstał Centralny Dworzec Autobusowy PKS[22].

W listopadzie 2001 Rada m.st. Warszawy nadała rondu na skrzyżowaniu ulicy Okopowej i alei „Solidarności” nazwę rondo Kercelak[23]. Nazwa nie odnosi się jednak do rozwiązania drogowego w formie ronda – planowane rondo o średnicy 80 metrów nie zostało bowiem zrealizowane[24].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 538–539. ISBN 978-83-62189-08-3.
  2. a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 331. ISBN 83-01-08836-2.
  3. Stefan Wiechecki Wiech: Jesień na Kercelaku. Kraków: Wydawnictwo Vis-a-vis Etiuda, 2012, s. 117. ISBN 978-83-7998-049-9.
  4. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 538. ISBN 978-83-62189-08-3.
  5. Jan Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 276.
  6. a b Karol Mórawski (red.): Leksykon wolski. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1997, s. 164. ISBN 83-7005-389-0.
  7. Zbigniew Kaliciński: O Starówce, Pradze i ciepokach. 1983: Książka i Wiedza, s. 214. ISBN 83-05-11128-8.
  8. a b Jacek Sawicki: Kształty warszawskich ulic a kartografia [w:] Wnętrze warszawskiej ulicy. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 214. ISBN 83-88372-19-X.
  9. Bronisław Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 236, 240.
  10. Zbigniew Kaliciński: O Starówce, Pradze i ciepokach. 1983: Książka i Wiedza, s. 217. ISBN 83-05-11128-8.
  11. a b Bronisław Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 241.
  12. Bronisław Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 240.
  13. a b Bronisław Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 236.
  14. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 15. Objazdowa–Ożarowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2011, s. 144. ISBN 978-83-88372-42-1.
  15. Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795–1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 237.
  16. a b Karol Mórawski (red.): Leksykon wolski. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1997, s. 166. ISBN 83-7005-389-0.
  17. a b c Sabina Dłużniewska: Pamiętnik warszawski. Warszawa: Książka i Wiedza, 1965, s. 236.
  18. Bronisława Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 243.
  19. Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 374. ISBN 978-83-240-10578. OCLC 938718461. (pol.)
  20. Barbara Ratyńska: Ludność i gospodarka Warszawy i okręgu pod okupacją hitlerowską. Książka i Wiedza, 1982, s. 239–240.
  21. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 249.
  22. Jerzy Pytko, Leopold J. Pytko: Warszawa. Ocalić od zapomnienia. Warszawa: Agencja Wydawniczo-Reklamowa Skarpa Warszawska, 2019, s. 226. ISBN 978-83-66195-22-6.
  23. Uchwała Nr XLII/575/2001 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 12 listopada 2001 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Dzielnicy Wola Gminy Warszawa-Centrum. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”. Nr 257 poz. 5567, 30 listopada 2001. 
  24. Jarosław Osowski: Wróciła stara warszawska nazwa. Ale ronda wciąż nie ma. gazeta.pl Warszawa, 2012-08-08. [dostęp 2012-08-23].

Linki zewnętrzneEdytuj