Otwórz menu główne

Kondratij Afanasjewicz Buławin (ros. Кондратий Афанасьевич Булавин; ur. około 1660, zm. w lipcu 1708 w Czerkasku) – Kozak doński, ataman, przywódca powstania kozacko-chłopskiego w Rosji w latach 1707-1708.

Kondratij Buławin, ataman bachmucki Kozaków dońskich, rozpoczął w 1707 roku bunt przeciwko Rosji, deklarując jednocześnie wierność carowi. Główną przyczyną powstania było wysłanie przez cara Piotra I ekspedycji, która miała odszukać wśród Kozaków dońskich zbiegłych chłopów, przestępców itp., co naruszało tradycyjny wśród Kozactwa azyl udzielany wszelkim przybyszom. Oprócz tego od dłuższego czasu narastały wśród Kozactwa niechętne Rosji nastroje, generowane z jednej strony podejrzeniami, że Rosja zechce ograniczyć wolności kozackie, a z drugiej pewnymi nadużyciami urzędników carskich. Sam Buławin miał osobiste powody do buntu, gdyż udanie zaatakował wcześniej oddział rosyjski, który ochraniał warzelnię soli należącą wcześniej do Kozaków, a przejętą przez rząd carski. Mógł więc się obawiać odwetu ze strony ekspedycji rosyjskiej.

Buławin zaatakował znienacka ekspedycję rosyjską dowodzoną przez Jurija Dołgorukowa i dnia 9 października 1707 roku pod stanicą Uriupińską odniósł całkowite zwycięstwo, zaś Dołgorukow zginął, wraz z całym oddziałem liczącym ok. 1 tys. żołnierzy. Wywołało to kontrakcję starszyzny kozackiej, na czele z atamanem czerkaskim Łukjanem Maksimowem, który zwyciężył wojska Buławina w listopadzie nad rzeką Chopior, sam Buławin zdołał zbiec na Zaporoże, gdzie uzyskał azyl i pomoc Kozaków zaporoskich. Wzburzone masy biedniejszych Kozaków dońskich w dalszym ciągu sympatyzowały z Buławinem, co zaowocowało jego powrotem w marcu 1708 roku. Przeciwko Buławinowi wystąpiły połączone wojska Kozaków dońskich oraz wojska rosyjskie z garnizonu w Azowie pod dowództwem Nikołaja Wasiljewa. Poniosły one druzgocącą klęskę 9 kwietnia 1708 roku pod Liskowatką, częściowo w wyniku przejścia części Kozaków na stronę Buławina. Klęska ta spowodowała wybuch powstania na całym obszarze dońskim. 1 maja 1708 roku wojska Buławina zdobyły Czerkask, a schwytany przywódca prorosyjskich Kozaków Maksimow został wraz ze zwolennikami stracony. Wkrótce potem do Buławina dołączyło się 1,5 tys. Kozaków zaporoskich.

Jednocześnie zaczęła się kontrofensywa wojsk rosyjskich. 1 maja 1708 roku wojska te pobiły jeden z oddziałów Buławina, a dowództwo całości sił rosyjskich (20 tys. żołnierzy) objął Wasilij Dołgorukow, brat zabitego przez Buławina Jurija. Buławin podzielił swoje siły na dwie grupy, po około 5 tys. każda i jedna z armii zaatakowała wojska rosyjskie pod Kriwą Łuką 1 lipca 1708 roku, została jednak całkowicie rozbita. Jednocześnie druga armia powstańcza została pobita w czasie nieudanego szturmu rosyjskiej twierdzy w Azowie, dowodzonej przez Iwana Tołstoja. Buławin oblężony w swoim domu w Czerkasku przez byłych podkomendnych popełnił samobójstwo.

BibliografiaEdytuj