Kult obrazów


Kult obrazów, ikonolatria, ikonodulia – element kultu religijnego większości religii przejawiający się wykorzystaniem materialnych wytworów kultury - sztuk plastycznych - w różnorakich przejawach indywidualnego i grupowego życia religijnego. W węższym, ale powszechniejszym rozumieniu termin odnosi się do elementu doktryny chrześcijańskiej.

Starobabilońska plakietka przedstawiająca boginię Isztar
Katolicy modlący się przed obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej

ReligioznawstwoEdytuj

Istnieją następujące zasadnicze powody wykorzystania sztuk plastycznych w religii:

  • psychologiczny - wynikający z potrzeby materializacji wyobrażeń religijnych
  • dydaktyczny - wynikający w potrzeby utrwalania i przybliżania treści religijnych
  • kultyczny - wynikający z potrzeby złożenia ofiary religijnej - w tym wypadku wytworu plastycznego

Cechami charakterystycznymi wykorzystania dzieł plastycznych w kulcie religijnym są: pierwszeństwo treści dzieła nad jego formą oraz wtórne znaczenia dzieła wobec istoty kultu, to znaczy, że w żadnej religii przedmiot wiary nie jest wytworem plastycznym[1].

Pomijając poglądy areligijne, wykorzystanie dzieł plastycznych w kulcie negowane jest w niektórych religiach i odłamach religijnych. Stanowisko takie wynika często ze skrajnych poglądów eschatologicznych (np. Świadkowie Jehowy[2][3][4]), lub dualistycznych (np. Zaratusztrianizm), a także pesymizmu wobec świata i kultury (np. islam, protestantyzm). Ponadto, według teorii ewolucjonistycznych genezy religii stanowisko negujące jest również etapem ewolucji religii (np. w judaizmie - przejście z politeizmu do monoteizmu) lub etapem rozwoju doktryny (np. w chrześcijaństwie ikonoklazm).

ChrześcijaństwoEdytuj

Spór o cześć obrazów (ikonoklazm), który trwał w VIII i IX wieku w Bizancjum i państwie Franków ukształtował zasadniczy stosunek religii do obrazów i innych dzieł plastycznych. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej sprawie wydał Sobór nicejski II w 787 roku powiołując się m.in. na Bazylego Wielkiego:

Orzekamy z całą dokładnością i zgodnie, że przedmiotem kultu nie tylko powinny być wizerunki drogocennego i ożywiającego Krzyża, ale tak samo czcigodne i święte obrazy malowane, ułożone w mozaikę lub innym sposobem wykonane, które ze czcią umieszcza się w kościołach, na sprzęcie liturgicznym, na szatach, na ścianach czy na desce, w domach czy przy drogach z wyobrażeniami Pana naszego Jezusa Chrystusa, Boga i Zbawcy, świętej Bogarodzicy, godnych czci Aniołów oraz wszystkich świętych i świątobliwych mężów. (...) "Kult bowiem obrazu skierowany jest do wzoru", a kto składa hołd obrazowi, ten go składa Istocie, którą obraz przedstawia.

Sobór Nicejski II[5],

Stanowisko soboru nicejskiego uznają wspólnie katolicy[6] i prawosławni[7][8][9]. W związku ze sporem Franków z Bizancjum stanowisko to powtórzone zostało przez sobór konstantynopolitański IV, a po reformacji przez sobór trydencki.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Marian Rusecki, Istota i geneza religii, s. 135.
  2. Obrazy. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 209–213.
  3. Watchtower: Czy kult wizerunków jest właściwy?. jw.org. [dostęp 2019-12-10].
  4. Watchtower: Czy modlić się do świętych?. jw.org.
  5. Breviarium fidei, s. 523.
  6. ks. Marian Kowalewski: Mały słownik teologiczny. Poznań–Warszawa–Lublin: Drukarnia i Księgarnia św. Wojciecha, 1960, s. 158.
  7. O świętych ikonach. W: Beniamin (Krasnopiewkow): Nowe Tablice, czyli o Cerkwi, liturgii, nabożeństwach i utensyliach cerkiewnych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, s. 79. ISBN 978-83-233-2394-5.
  8. Dulia. W: Edward Pace: The Catholic Encyclopedia. T. 5. Nowy Jork: Robert Appleton Company, 1909. (ang.)
  9. Veneration of Images. W: Adrian Fortescue: The Catholic Encyclopedia. T. 7. Nowy Jork: Robert Appleton Company, 1910. (ang.)

BibliografiaEdytuj

  • Marian Rusecki: Istota i geneza religii. Cz. Religia a piękno i estetyka. Religia a kultura. Warszawa: Verbinum, 1989. ISBN 83-85009-51-5.
  • Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła. Stanisław Głowa, Ignacy Bieda. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1998. ISBN 83-7015-360-7.