Otwórz menu główne

Leon Taraszkiewicz ps. „Jastrząb” (ur. 13 maja 1925 w Duisburgu, zm. 3 stycznia 1947 w Siemieniu) – dowódca oddziału Wolność i Niezawisłość na Polesiu Zachodnim, porucznik czasu wojny.

Leon Taraszkiewicz
Jastrząb
Ilustracja
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 13 maja 1925
Duisburg, Niemcy
Data i miejsce śmierci 3 stycznia 1947
Siemień, Polska
Przebieg służby
Lata służby od 1945
Jednostki partyzantka sowiecka
Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
powstanie antykomunistyczne w Polsce 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
Leon Taraszkiewicz (z lewej) 1946

RodzinaEdytuj

Leon Taraszkiewicz urodził się w rodzinie robotniczej. Był synem Władysława i Rozalii z domu Sybilli. Miał czworo rodzeństwa, m.in. jego bratem był współpracujący z nim po wojnie w strukturach WiN Edward Taraszkiewicz „Żelazny”. Rodzina Taraszkiewiczów wywodziła się z Wielkiego Księstwa Litewskiego, a stryjeczny dziadek Leona, Bronisław Taraszkiewicz (1892–1938), był białoruskim działaczem narodowym i społecznym, filologiem, współzałożycielem i przywódcą Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, twórcą systemu ortografii białoruskiej nazywanej potocznie taraszkiewicą.

Okres II wojny światowejEdytuj

Leon Taraszkiewicz ukończył szkołę powszechną we Włodawie i tu zastał go wybuch II wojny światowej. Rok później, na skutek donosu, został aresztowany za posiadanie materiałów wybuchowych, jednak dzięki staraniom matki uniknął pobytu w obozie koncentracyjnym. Wyjechał na roboty do Niemiec, z których uciekł w 1942. Zatrzymany w Chełmie i osadzony w miejscowym więzieniu na ul. Kolejowej, został następnie przewieziony na Zamek w Lublinie i poddany kilkakrotnie przesłuchaniom w siedzibie gestapo „Pod Zegarem”, skąd jesienią 1942 udało mu się uciec i ukryć u swojego ojca chrzestnego Stefana Koropczuka, który po kilku dniach pomógł mu przedostać się w okolice Włodawy, gdzie po kilkunastu miesiącach ukrywania wstąpił do działającego w lasach włodawskich sowieckiego oddziału partyzanckiego „Anatola”.

Okres powojennyEdytuj

Po wkroczeniu Armii Czerwonej, nie godząc się na współpracę z Resortem Bezpieczeństwa Publicznego, w grudniu 1944 został aresztowany i ponownie trafił na Zamek w Lublinie, a 13 lutego 1945 przewieziono go do obozu NKWD i UB w Błudku-Nowinach. W marcu 1945 zbiegł z transportu jadącego na wschód i po dotarciu do Włodawy przez kilka tygodni ukrywał się, a następnie wraz z kilkoma kolegami uciekł do lasu, gdzie nawiązał kontakt z ukrywającym się komendantem Rejonu AK Klemensem Panasiukiem „Orlisem” i przyjmując pseudonim „Jastrząb” wszedł w skład oddziału partyzanckiego Tadeusza Bychawskiego „Sępa”. W czerwcu 1945 grupa ta rozbroiła posterunki MO w Wytycznie, Dubecznie, Sosnowicy i Pieszowoli. Dowódca grupy został zgładzony w zasadzce, prawdopodobnie w wyniku wewnętrznych porachunków w AK i „Jastrząb” przejął jego obowiązki.

5 lutego 1946 dowodzony przez „Jastrzębia” oddział WiN opanował na kilka godzin miasto Parczew, w którym dokonał aprowizacji, zabił milicjanta oraz 3 Żydów w służbie MO[1]. Informacje o ukaraniu ludności żydowskiej za terroryzowanie Polaków pojawiają się w spisanej w 1948 roku Kronice oddziału Żelaznego gdzie jeden z autorów tekstu opisuje tło społecznoekonomiczne oraz planu ataku na struktury aparatu bezpieczeństwa podległego władzy ludowej w Parczewie[2]. W następnych dniach stoczył walkę i zmusił do wycofania się 70-osobową pościgową grupę operacyjną KBW i UB. 11 lutego 1946 doszło do starcia z oddziałem KBW przeprowadzającym obławę w okolicy wsi Marianka, w której to walce oddział ten stracił kilkunastu żołnierzy, a do niewoli dostało się dwóch oficerów i 12 szeregowych.

8 czerwca 1946 oddział dowodzony przez „Jastrzębia” stoczył na przystanku kolejowym w Gródku Szlacheckim walkę z plutonem NKWD, który został rozbity. Następnie oddział Leona Taraszkiewicza po rewizji w pociągu zabił kilku funkcjonariuszy UB. 8 lipca 1946 urządził zasadzkę i rozbił obławę KBW, zdobywając znaczne ilości broni i amunicji. 18 lipca 1946 wraz z oddziałem Stefana Brzuszka „Boruty” z NSZ, w zasadzce na trasie Chełm-Lublin Leon Taraszkiewicz zatrzymał samochód, którym podróżowała siostra Bolesława Bieruta, Zofia Malewska z mężem, synem i synową. „Jastrząb” nakazał uwięzić rodzinę Bieruta, jednak spowodowało to przysłanie w teren „72 wagonów” KBW i w związku z tym, z polecenia komendanta obwodu Włodawa kpt. Zygmunta Szumowskiego „Komara”, zatrzymani zostali zwolnieni.

22 października 1946 wraz z oddziałem Józefa Struga „Ordona”, w ciągu jednego dnia jego oddział zdobył posterunki MO w Milejowie, Łęcznej i Cycowie, rozbroił oddział Wojsk Ochrony Pogranicza na trasie Włodawa-Chełm, a następnie opanował Włodawę, gdzie zajął posterunek MO i rozbił siedzibę PUBP, uwalniając ok. 100 więźniów. W listopadzie 1946 połączone oddziały „Jastrzębia”, „Ordona” i kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”, w okolicach Świerszczowa (powiat łęczyński), stoczyły bitwę z grupą operacyjną KBW, w trakcie której zginęło 18 żołnierzy KBW, a 32 zostało rannych.

W noc sylwestrową 1946/1947 oddział „Jastrzębia” brał udział w ataku połączonych oddziałów WiN obwodu radzyńskiego kpt. Leona Sołtysika „Jamesa” (łącznie ok. 300-350 partyzantów) na Radzyń Podlaski, a następnego dnia w ataku na grupę pościgową UB-KBW w Okalewie, którą rozbił. 3 stycznia 1947 w ataku na oddział propagandowo-ochronny LWP w Siemieniu Leon Taraszkiewicz został ciężko ranny w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach, najprawdopodobniej postrzelony przez agenta UB ulokowanego w oddziale, i w trakcie transportu do lekarza zmarł.

Został potajemnie pochowany na cmentarzu w Siemieniu przez żołnierzy z Rejonu I Obwodu WiN Radzyń Podlaski. Jego powtórny uroczysty pogrzeb odbył się 30 czerwca 1991.

Szczątki Leona Taraszkiewicza wydobyto 28 listopada 2016 r. w czasie prac ekshumacyjnych na cmentarzu parafialnym w Siemieniu.[3]

OrderEdytuj

Postanowieniem prezydenta Lecha Kaczyńskiego z 20 sierpnia 2009 „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej” został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Grzegorz Makus: „Jastrząb” i „Żelazny” ostatni partyzanci Polesia Lubelskiego 1945–1951 (pol.). [dostęp 2015-01-15].
  2. Mariusz Bechta: Pogrom czy odwet? Akcja zbrojna Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" w Parczewie 5 lutego 1946 r.. Warszawa: Zysk i spółka, 2014. ISBN 978-83-7785-281-1.
  3. Kolejne ofiary totalitaryzmów odzyskują nazwiska - Aktualności - Instytut Pamięci Narodowej, ipn.gov.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  4. M.P. z 2010 r. nr 23, poz. 216

BibliografiaEdytuj

  • Henryk Pająk, „Jastrząb” kontra UB, Lublin 1993.
  • Rafał Wnuk, Lubelski Okręg AK, DSZ i WiN 1944-1947, Warszawa 2000.
  • J. Kopiński, Konspiracja akowska i poakowska na terenie Inspektoratu Rejonowego Radzyń Podlaski w latach 1944-1956, Biała Podlaska 1998.
  • Praca zbiorowa: Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956. Słownik biograficzny, tom I, Kraków-Warszawa-Wrocław 2002.